Τα τεκμήρια εγκλήματος πολέμου, δεν πωλούνται
Μετά και την επίσημη δήλωση του πωλητή των φωτογραφιών από την την εκτέλεση 200 πατριωτών κομμουνιστών στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944 στο eBay, ότι αποσύρει τη δημοπρασία εξαιτίας της ιστορικής σημασίας τους, το ελληνικό κράτος έχει μόνο μια επιλογή. Να φροντίσει να αποκτήσει τα ντοκουμέντα ενός φρικτού εγκλήματος πολέμου από τους Ναζί.
Την είδηση ότι ο πωλητής υπό την επωνυμία Crain’s Militaria που έβαλε αρχικά σε δημοπρασία τις συγκλονιστικές φωτογραφίες, δόθηκε χθές από πλειάδα μέσων ενημέρωσης. Η δήλωσή του δημοσιεύθηκε στο Omniatv, το οποίο επικοινώνησε μαζί του.
Στη δήλωση αυτή ο πωλητής σημειώνει ότι “είναι ανοιχτός για διάλογο με τις ελληνικές αρχές σχετικά με το μέλλον αυτών των φωτογραφιών”.
“Αποφάσισα προσωπικά να κλείσω τις δημοπρασίες στο eBay που αφορούσαν τις ιστορικές φωτογραφίες της Καισαριανής” ( Crain’s Militaria)
Ταυτόχρονα η ελληνική κυβέρνηση πιέζεται από τα πολιτικά κόμματα και πλειάδα φορέων να κάνει την κίνησή της και να αγοράσει ή να αποκτήσει τις φωτογραφίες που αποτελούν “περιουσία της ιστορικής μνήμης μας”. Ισχυρή ωστόσο είναι και η άποψη ότι νομικά η κυβέρνηση έχει όλα τα θεσμικά όπλα να διεκδικήσει την παραχώρηση των φωτογραφιών.
Συγκεκριμένα ο νομικός Βασίλης Σωτηρόπουλος με δημόσια έκκλησή του προς την κυβέρνηση παραθέτει το θεσμικό οπλοστάσιο για τη νομική αξίωση της Ελλάδας για την απόκτηση των φωτογραφιών. “Η Ελλάδα πρέπει να αξιώσει να της επιστραφεί αυτό που της ανήκει, μέσα από τις προβλεπόμενες διαδικασίες που ισχύουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Και πρέπει να το κάνει άμεσα και πριν να είναι ήδη πολύ αργά”, δηλώνει.
Όπως αναφέρει ο Β. Σωτηρόπουλος:
1. Οι φωτογραφίες αυτές αποτελούν υλικά τεκμήρια εγκλήματος πολέμου, μοναδικά ιστορικά ντοκουμέντα άρρηκτα συνδεδεμένα με συγκεκριμένο γεγονός της ελληνικής και ευρωπαϊκής Ιστορίας και με τη συλλογική μνήμη του Ελληνικού λαού. Το γεγονός ότι, λόγω παλαιότητας, δεν υφίστανται πνευματικά δικαιώματα τρίτων δεν συνεπάγεται ότι το υλικό αυτό είναι ελεύθερο προς εμπορία ή ότι το ελληνικό κράτος στερείται νομικών μέσων παρέμβασης. Το ζήτημα δεν ρυθμίζεται από το δίκαιο του copyright αλλά από το δίκαιο της προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς, το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο και τις θεμελιώδεις αρχές προστασίας της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και της ιστορικής μνήμης.
Σε διεθνές επίπεδο, η Σύμβαση της UNESCO του 1970 για τα μέσα απαγόρευσης και παρεμπόδισης της παράνομης εισαγωγής, εξαγωγής και μεταβίβασης κυριότητας πολιτιστικών αγαθών ορίζει στο άρθρο 1 ότι ως πολιτιστικά αγαθά νοούνται και τα αντικείμενα ιστορικής σημασίας που συνδέονται με σημαντικά ιστορικά γεγονότα. Στο άρθρο 7 στοιχ. β΄ προβλέπεται η υποχρέωση των κρατών να λαμβάνουν μέτρα για την ανάκτηση και επιστροφή πολιτιστικών αγαθών που απομακρύνθηκαν κατά παράβαση των κανόνων προστασίας, ενώ στο άρθρο 13 στοιχ. δ΄ αναγνωρίζεται ρητώς το δικαίωμα κάθε κράτους να χαρακτηρίζει ορισμένα πολιτιστικά αγαθά ως αναπαλλοτρίωτα και εκτός συναλλαγής.
2. Παράλληλα, η Σύμβαση UNIDROIT του 1995 για τα κλαπέντα ή παρανόμως εξαχθέντα πολιτιστικά αγαθά, στο άρθρο 2, περιλαμβάνει στα πολιτιστικά αγαθά και όσα έχουν ουσιώδη σημασία για την ιστορία ενός κράτους, ενώ στα άρθρα 3 και 5 θεσπίζει υποχρέωση επιστροφής ακόμη και σε περιπτώσεις καλόπιστης κατοχής, όταν το αντικείμενο έχει θεμελιώδη σημασία για την πολιτιστική κληρονομιά του αιτούντος κράτους. Επιπλέον, η Σύμβαση της Χάγης του 1954 για την προστασία πολιτιστικών αγαθών σε περίπτωση ένοπλης σύρραξης, σε συνδυασμό με το Δεύτερο Πρωτόκολλο του 1999 (κυρώθηκε με τον Ν.3317/2005), εντάσσει στην προστασία της όχι μόνο μνημεία αλλά και κινητά τεκμήρια μεγάλης σημασίας που συνδέονται άμεσα με ένοπλες συγκρούσεις και απαγορεύει την εμπορική τους εκμετάλλευση κατά τρόπο που προσβάλλει τον σκοπό της προστασίας τους.
3. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Οδηγία 2014/60/ΕΕ για την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών που έχουν απομακρυνθεί παρανόμως από το έδαφος κράτους-μέλους ορίζει στο άρθρο 2 ότι πολιτιστικό αγαθό είναι κάθε αντικείμενο το οποίο ένα κράτος-μέλος έχει χαρακτηρίσει ως εθνικής σημασίας για την πολιτιστική του κληρονομιά. Στο άρθρο 6 προβλέπεται ρητώς η δυνατότητα λήψης προσωρινών και ασφαλιστικών μέτρων, συμπεριλαμβανομένης τηςαναστολής πώλησης ή δημοπρασίας, ενώ στο άρθρο 8 κατοχυρώνεται η άσκηση αγωγής επιστροφής ενώπιον των δικαστηρίων του κράτους όπου βρίσκεται το αγαθό.
4. Το ελληνικό δίκαιο παρέχει ακόμη σαφέστερη και ισχυρότερη βάση παρέμβασης. Ο ν. 3028/2002 «Για την Προστασία των Αρχαιοτήτων και εν γένει της Πολιτιστικής Κληρονομιάς» ορίζει στο άρθρο 2 παρ. 1 ότι πολιτιστικά αγαθά είναι όλα τα υλικά τεκμήρια της ανθρώπινης δραστηριότητας που έχουν ιστορική, κοινωνική ή πολιτιστική σημασία. Στα άρθρα 20 και 21 προβλέπεται ότι κινητά μνημεία νεότερης πολιτιστικής κληρονομιάς, ακόμη και μεταγενέστερα του 1830, μπορούν να χαρακτηριστούν ως μνημεία λόγω της ιστορικής τους σημασίας και ότι τα μνημεία αυτά είναι εκτός συναλλαγής και αναπαλλοτρίωτα.
Οι φωτογραφίες της Καισαριανής είναι μέρος της ελληνικής Ιστορίας, τεκμήρια εγκλήματος πολέμου και φορείς μνήμης. Η εμπορική τους εκμετάλλευση είναι νομικά αμφισβητήσιμη και απολύτως αντιμετωπίσιμη από το ισχύον διεθνές, ευρωπαϊκό και εθνικό δίκαιο.
Τα βήματα νομικής δράσης της Ελλάδας, μπορούν να είναι τα εξής:
>> Η άμεση καταγραφή του περιστατικού
Η αρμόδια υπηρεσία του ΥΠΠΟ (δηλαδή η Διεύθυνση Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών ή/και η αρμόδια Διεύθυνση Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς) μπορει να δημιουργήσει ένα πλήρες αποδεικτικό αρχείο, καταγράφοντας τα διαθέσιμα δεδομένα: URL, item number, screenshots όλων των εικόνων/περιγραφών, στοιχεία πωλητή (ό,τι εμφανίζεται δημόσια), τιμή/χρονοδιάγραμμα δημοπρασίας, όρους αποστολής, χώρα αντικειμένου. Αυτό είναι κρίσιμο για να στηριχθεί μετά αίτημα αναστολής/ασφαλιστικών και τυχόν αγωγή επιστροφής.
>> Το αίτημα της Ελληνικής Δημοκρατίας στο eBay για αναστολή της δημοπρασίας
Το ΥΠΠΟ (ως δημόσια αρχή) μπορεί να υποβάλει άμεσα αίτημα κατάργησης/αναστολής του listing μέσω των καναλιών αναφοράς του eBay. (συνέβη ήδη)
>> Ο χαρακτηρισμός των τεκμηρίων με διοικητική πράξη
Το ΥΠΠΟ πρέπει να ενεργοποιήσει τη διαδικασία του ν. 3028/2002 για να τεκμηριώσει ότι οι φωτογραφίες είναι «πολιτιστικό αγαθό» και μπορούν να υπαχθούν σε καθεστώς προστασίας ως κινητό μνημείο λόγω ιστορικής σημασίας. Η νομική βάση είναι ο ορισμός των πολιτιστικών αγαθών (άρθρο 2) και ο μηχανισμός χαρακτηρισμού κινητών μνημείων (άρθρο 20). Πρακτικά, θα πρέπει να σχηματιστεί φάκελος και εισήγηση τεκμηρίωσης (ιστορική περιγραφή, συσχέτιση με γεγονός 1/5/1944, βιβλιογραφία/αρχειακές αναφορές, σύγκριση με γνωστά στιγμιότυπα, τεχνική περιγραφή φωτογραφικού υλικού).
>> Ενεργοποίηση του ενωσιακού δικαίου και της διαδικασίας των ασφαλιστικών μέτρων
Η Οδηγία 2014/60/ΕΕ απαιτεί από κάθε κράτος να ορίζει κεντρική αρχή για υποθέσεις επιστροφής και προβλέπει διοικητική συνεργασία και ανταλλαγή πληροφοριών. Στην Ελλάδα η προσαρμογή στο πλαίσιο αυτό έγινε με τον ν. 4355/2015. Άρα, το ΥΠΠΟ πρέπει να “ανοίξει υπόθεση” μέσω της αρμόδιας κεντρικής αρχής/σημείου επαφής που χειρίζεται επιστροφές πολιτιστικών αγαθών.
>> Άμεσο διακρατικό αίτημα του Υπουργείου Εξωτερικών προς το Βέλγιο
Απαραίτητο είναι το σχετικό διπλωματικό διάβημα για να ζητηθεί από τις βελγικές αρχές: (α) ταυτοποίηση κατόχου/τοποθεσίας, (β) δέσμευση/κατάσχεση ή άλλη προσωρινή διασφάλιση, (γ) παρεμπόδιση εξαγωγής/μετακίνησης. Η Οδηγία προβλέπει συνεργασία και, κρίσιμα, επιτρέπει τη λήψη προσωρινών μέτρων ώστε το αγαθό να μη “διαφύγει” από τη διαδικασία επιστροφής. Στο αίτημα προς Βέλγιο/και στο δικόγραφο, η Ελλάδα στηρίζει ότι: (α) πρόκειται για πολιτιστικό αγαθό ιστορικής σημασίας (UNESCO 1970), (β) το κράτος έχει δικαίωμα να το χαρακτηρίσει αναπαλλοτρίωτο και να επιδιώξει ανάκτηση (άρθρο 13(c)–(d) της UNESCO 1970), και (γ) ως συμβαλλόμενο κράτος μπορεί να ζητήσει από αρμόδια αρχή άλλου συμβαλλομένου κράτους την επιστροφή πολιτιστικού αγαθού που απομακρύνθηκε παρανόμως (άρθρο 5 UNIDROIT 1995).
Η δήλωση του πωλητή Crain’s Militaria στο Omniatv:
“Αποφάσισα προσωπικά να κλείσω τις δημοπρασίες στο eBay που αφορούσαν τις ιστορικές φωτογραφίες της Καισαριανής.
Κατανοώ πλήρως ότι αυτές οι φωτογραφίες έχουν ευαίσθητο ιστορικό χαρακτήρα και σοκαρίστηκα βαθιά από τη ζημιά που προκλήθηκε χθες στο μνημείο της Καισαριανής. Γνωρίζω ότι τα συναισθήματα γύρω από αυτό το ζήτημα μπορεί να είναι έντονα και λυπάμαι που το θέμα γίνεται επίσης αντικείμενο πολιτικής εκμετάλλευσης.
Μετά την έντονη χθεσινή κάλυψη από τα μέσα ενημέρωσης, επικοινώνησε μαζί μου μεγάλος αριθμός ιδιωτών συλλεκτών, εκφράζοντας ισχυρό ενδιαφέρον για την απόκτηση των φωτογραφιών. Παρότι εκτιμώ το ενδιαφέρον αυτό, θέλω να τονίσω ότι δεν έχει ληφθεί ακόμη καμία απόφαση για πώληση και παραμένω ανοικτός σε έναν εποικοδομητικό διάλογο με τις αρμόδιες ελληνικές κυβερνητικές αρχές σχετικά με το μέλλον αυτού του υλικού.
Ταυτόχρονα, ζητώ με σεβασμό να αναγνωρίζεται και να αντιμετωπίζεται με τη δέουσα προσοχή η νόμιμη κυριότητά μου επί των φωτογραφιών. Τεχνητά αλλοιωμένες εικόνες που αφαιρούν την προστασία των πνευματικών μου δικαιωμάτων έχουν διαδοθεί ευρέως, παραμορφώνοντας ακόμη και ορισμένα πρόσωπα των θυμάτων και προκαλώντας αχρείαστη συζήτηση για την αυθεντικότητα των φωτογραφιών.
Σας ευχαριστώ για την κατανόησή σας, για τον σεβασμό της ιδιωτικότητάς μου και για το ότι τιμάτε την επιθυμία μου να μην προβώ σε περαιτέρω σχόλια ή συνεντεύξεις προς τα μέσα ενημέρωσης”
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου