«Το 2022 είχα κάνει συνέντευξη με μια μεγάλη συμβουλευτική για ένα νομικό τμήμα που, όπως μου είπαν, είχε συσταθεί το φθινόπωρο του 2019. Αν και στην αγγελία δεν αναφερόταν, όταν έφτανες στη συνέντευξη σου έλεγαν ότι, εφόσον προσληφθείς, “γράφουμε τα νομοσχέδια της κυβέρνησης” και “κάνουμε τη νομοπαρασκευαστική δουλειά του Δημοσίου”».

Η μαρτυρία αυτή, που έδωσε στο Solomon 35χρονος δικηγόρος με έδρα την Αθήνα, ο οποίος ζήτησε να διατηρήσει την ανωνυμία του, επιβεβαιώνει μια πραγματικότητα που πολλοί γνωρίζουν, αλλά λίγοι μιλούν δημόσια γι’ αυτήν: την ολοένα αυξανόμενη εμπλοκή ιδιωτικών συμβουλευτικών και δικηγορικών εταιρειών σε λειτουργίες που παραδοσιακά ανήκαν στον πυρήνα του κράτους, συμπεριλαμβανομένης της νομοπαρασκευαστικής διαδικασίας.

Στο πλαίσιο πολύμηνης έρευνας το Solomon, σε συνεργασία με το VouliWatch, ανέλυσε χιλιάδες δημόσιες συμβάσεις με ιδιωτικές συμβουλευτικές και δικηγορικές εταιρείες της περιόδου 2017-2025, επιχειρώντας την πρώτη συστηματική αποτύπωση του εύρους, της δομής και των θεσμικών επιπτώσεων της αυξανόμενης εμπλοκής εξωτερικών συμβούλων στη λειτουργία του κράτους. 

Εστιάσαμε σε 104 δομές της δημόσιας διοίκησης, εκ των οποίων είναι όλα τα υπουργεία και επιλεγμένοι φορείς, όπως για παράδειγμα ο Οργανισμός Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας (ΟΒΙ), η Κοινωνία της Πληροφορίας (ΚτΠ), και η Ελληνική Αεροπορική Βιομηχανία (ΕΑΒ). Η επιλογή αυτή στοχεύει στην αποτύπωση του τμήματος της δημόσιας διοίκησης που ασκεί τον πιο άμεσο και ουσιαστικό ρόλο στη χάραξη και υλοποίηση δημόσιων πολιτικών.

Συνεπώς, τα στοιχεία αυτά δεν περιλαμβάνουν τις συμβάσεις όλων των δημόσιων οργανισμών. Για παράδειγμα, δεν περιλαμβάνουν ιδιαίτερα υψηλού κόστους αναθέσεις που συναντάμε μεταξύ των Ελληνικών Ταχυδρομείων και συμβουλευτικών εταιρειών. Ενδεικτικά, τα ΕΛΤΑ από το 2017 μέχρι σήμερα έχουν προχωρήσει σε 81 συμβάσεις με ιδιωτικές εταιρείες για την παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών συνολικού κόστους 24,8 εκατ. ευρώ.

Τα δεδομένα που αναλύσαμε δεν περιλαμβάνουν επίσης συμβάσεις κάτω των 15.000 ευρώ.

Η ανάλυση των στοιχείων έδειξε ότι:

  • Τα τελευταία δέκα χρόνια, οι συμβάσεις των υπουργείων με εταιρείες παροχής νομικών και συμβουλευτικών υπηρεσιών αγγίζουν συνολικά το ποσό των 1,55 δισ. ευρώ. 
  • Μόνο τα πέντε τελευταία χρόνια (2020-2025), ο αριθμός των συμβάσεων με συμβουλευτικές και δικηγορικές εταιρείες σχεδόν τριπλασιάστηκε.
  • Την ίδια περίοδο, διπλασιάστηκαν οι απευθείας αναθέσεις για παροχή νομικών και συμβουλευτικών υπηρεσιών.
  • Σε πολλές περιπτώσεις, οι συμβάσεις δεν αναφέρουν ρητά στον τίτλο ή στην περιγραφή τους ότι αφορούν νομοπαρασκευαστικό έργο.
  • Δεν υπάρχουν συγκεντρωτικά και εύκολα προσβάσιμα δημόσια στοιχεία για το σύνολο των αναθέσεων, ούτε για το κόστος και τον ρόλο των ιδιωτών στη νομοπαρασκευή.

Τα στοιχεία αποτυπώνουν μόνο ένα μέρος της συνολικής εικόνας. Παρά το οικονομικό μέγεθος και τον αυξανόμενο αριθμό των συμβάσεων, δεν υπάρχει ένας κεντρικός μηχανισμός που να καταγράφει συστηματικά ποιος αναθέτει, σε ποιον, για ποιο έργο και με ποιο αποτέλεσμα — μια ανάγκη που αναγνωρίζει και το Ελεγκτικό Συνέδριο στην έκθεσή του για το 2024.

Όταν το δημόσιο συμφέρον εξαρτάται από ιδιώτες

Στην έρευνα αποτυπώνεται ότι η χρήση συμβουλευτικών υπηρεσιών στον δημόσιο τομέα δεν αποτελεί πλέον μια περιφερειακή πρακτική, αλλά έναν διογκούμενο μηχανισμό που καλύπτει κρίσιμες λειτουργίες: από τον στρατηγικό και οργανωτικό σχεδιασμό, έως υποστηρικτικές υπηρεσίες πληροφορικής, διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού και ωρίμανσης έργων. 

Συνήθως η αιτιολόγηση για να συναφθεί μια σύμβαση με ιδιωτική εταιρεία είναι η ταχύτητα ολοκλήρωσης ενός έργου η οποία μπορεί να επιτευχθεί μόνο με πόρους που διαθέτουν οι ιδιώτες και όχι το Δημόσιο, όπως επίσης η τεχνική εξειδίκευση που -όπως υποστηρίζουν πηγές που μίλησαν στο Solomon- εντοπίζεται μόνο στον ιδιωτικό τομέα. 

H τάση εξωτερικοποίησης βασικών ρόλων εγείρει εύλογα ερωτήματα για την επάρκεια και την θεσμική αυτονομία της δημόσιας διοίκησης, εγείροντας ζητήματα σύγκρουσης συμφερόντων και διάθεσης δημοσίου χρήματος, για μια λειτουργία που, εκ του Συντάγματος, αναλαμβάνουν δημόσιοι λειτουργοί. 

Μία σημαντική πτυχή του φαινομένου αφορά την εμπλοκή ιδιωτικών εταιρειών στη νομοπαρασκευαστική διαδικασία, στη διαδικασία δηλαδή κατά την οποία γράφεται, ελέγχεται και διαμορφώνεται ένας νόμος του κράτους.

Έγινε η ανάθεση συνήθεια

Το φαινόμενο των εξωτερικών αναθέσεων σε ιδιωτικές εταιρείες (outsourcing) για νομοπαρασκευή δεν είναι νέο. Για να κατανοήσουμε πώς ξεκίνησε και εξελίχθηκε, μιλήσαμε με δικηγόρους, στελέχη της Δημόσιας Διοίκησης και πολιτικούς από διαφορετικά κόμματα που βρέθηκαν σε θέσεις ευθύνης.

Από τα τέλη της δεκαετίας του ’90, επί κυβέρνησης Κώστα Σημίτη, η βοήθεια εξωτερικών ειδικών κρίθηκε απαραίτητη για να ευθυγραμμιστεί η ελληνική νομοθεσία με τα ευρωπαϊκά πρότυπα. Στην πρωθυπουργία του Κώστα Καραμανλή, η ανάπτυξη μεγάλων έργων υποδομών δημιούργησε ανάγκη για εξωτερικούς ειδικούς με τεχνικές και νομικές γνώσεις, ώστε να στηριχθεί η νομοθεσία για δρόμους, λιμάνια και αεροδρόμια.

Η οικονομική κρίση έκανε την ανάθεση σε ιδιώτες ακόμα πιο επιτακτική. Με την εγκατάσταση της Τρόικας στην Αθήνα και τα μνημόνια, κάθε αξιολόγηση έφερνε δεκάδες έως εκατοντάδες «προαπαιτούμενα» μέτρα που έπρεπε να εφαρμοστούν για την εκταμίευση δανείων, από εργασιακές μεταρρυθμίσεις μέχρι αλλαγές στο ασφαλιστικό και τη φορολογία.

Ο Μανώλης Όθωνας, που υπηρέτησε ως υφυπουργός στην κυβέρνηση του Γιώργου Παπανδρέου, σε μια περίοδο κορύφωσης της κρίσης, περιέγραψε στο Solomon τις συνθήκες εκείνης της εποχής: «Η ανάγκη για μεγάλες περικοπές δημοσίων δαπανών ήταν επείγουσα και δεν μπορούσαν να προέλθουν μόνο από μειώσεις μισθών και συντάξεων. Για να ξεπεραστεί η αντίσταση μέσα στα υπουργεία, ανατέθηκε σε εξωτερικούς, “αντικειμενικούς” συνεργάτες να εντοπίσουν “κρυφά” κόστη και να γίνουν περικοπές χωρίς να καταρρεύσει το σύστημα».

Ο Φίλιππος Σαχινίδης, πρώην υπουργός Οικονομικών στην κυβέρνηση Παπαδήμου το 2012, σχολίασε στο Solomon πως οι ιδιωτικές νομικές εταιρείες δεν έχουν απαραίτητα τον ίδιο βαθμό ευθυκρισίας που έχουν οι άνθρωποι του Δημοσίου. «Πώς γνωρίζουμε τι μπορεί να παρεισφρήσει μέσα σε μια νομοθετική πρωτοβουλία και αν αυτό υπηρετεί τα συμφέροντα του Δημοσίου;».

Το 2015, επί ΣΥΡΙΖΑ, η Ελλάδα συμφώνησε σε τρίτο μνημόνιο με τους δανειστές. Σύμφωνα με στελέχη της τότε κυβέρνησης, οι Ευρωπαίοι είχαν στενή συνεργασία με αρκετά δικηγορικά γραφεία. Η γενική πολιτική κατεύθυνση όμως ήταν η νομοθετική διαδικασία να παραμένει εντός των υπουργείων, όπως σχολίασε στο Solomon και ο Μιχάλης Καλογήρου, δικηγόρος και επικεφαλής της Γενικής Γραμματείας της Κυβέρνησης και υπουργός Δικαιοσύνης επί ΣΥΡΙΖΑ.

Η Όλγα Γεροβασίλη, πρώην υπουργός Διοικητικής Ανασυγκρότησης επί ΣΥΡΙΖΑ, σχολίασε πως σήμερα «γινόμαστε καθημερινά μάρτυρες ενός ανεξέλεγκτου “outsourcing” της νομοπαρασκευαστικής διαδικασίας και του κυβερνητικού έργου, με εξυπηρέτηση κάθε λογής συμφερόντων και αμοιβές ακόμη και εκατομμυρίων ευρώ».

Οι συμβάσεις δείχνουν μέρος της αλήθειας

Στο πλαίσιο της έρευνάς μας, αναζητήσαμε από το 2017 έως σήμερα τις συμβάσεις των υπουργείων προς ιδιωτικές εταιρείες που αφορούν αποκλειστικά και μόνο την παροχή νομικών υπηρεσιών.

Εντοπίσαμε 763 συμβάσεις συνολικού ύψους άνω των 220 εκατ. ευρώ.

Από αυτές μόλις μερικές δεκάδες περιλαμβάνουν ρητά την παροχή νομικών συμβουλευτικών υπηρεσιών προς υπουργεία για τη σύνταξη νομοθετικού πλαισίου. 

Τα παρακάτω παραδείγματα είναι ενδεικτικά:

Ίδρυση Ακαδημίας Τουρισμού: Το υπουργείο Τουρισμού ανέθεσε σύμβαση ύψους 74.000 ευρώ για την «παροχή τεχνικής βοήθειας για την προετοιμασία του νομοσχεδίου περί ίδρυσης Ακαδημίας Τουρισμού». Η σύμβαση αφορά άμεσα την υποστήριξη της διαδικασίας σύνταξης νέου νομοθετικού πλαισίου.

Εκσυγχρονισμός του πλαισίου των δημοτικών επιχειρήσεων ύδρευσης και αποχέτευσης: Το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας ανέθεσε σύμβαση ύψους 70.680 ευρώ για την παροχή νομικών συμβουλευτικών υπηρεσιών με σκοπό τη σύνταξη νομοσχεδίου για τον εκσυγχρονισμό του θεσμικού πλαισίου λειτουργίας των δημοτικών επιχειρήσεων ύδρευσης και αποχέτευσης. Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά στη σύμβαση, η υποστήριξη κρίθηκε αναγκαία λόγω της πολυπλοκότητας του αντικειμένου και της ανάγκης ταχείας ολοκλήρωσης του σχεδίου νόμου, ώστε να συνδράμει εξειδικευμένος εξωτερικός νομικός σύμβουλος στη σύνταξή του.

Κανονιστικό πλαίσιο για το ΕΣΠΑ 2021–2027: Το υπουργείο Ανάπτυξης και Επενδύσεων ανέθεσε σύμβαση ύψους 57.536 ευρώ για την παροχή εξειδικευμένων νομικών υπηρεσιών με αντικείμενο τη διαμόρφωση του κανονιστικού πλαισίου των αναπτυξιακών παρεμβάσεων της νέας προγραμματικής περιόδου του ΕΣΠΑ. Η σύμβαση αφορούσε την υποστήριξη στη δημιουργία των κανόνων που θα διέπουν τη διαχείριση και εφαρμογή των σχετικών προγραμμάτων.

Ίδρυση Κρατικής Σχολής Τεχνικών Κινηματογράφου και Οπτικοακουστικών Μέσων: Σε άλλη περίπτωση, ανατέθηκε η σύνταξη νομοθετικού κειμένου για τη δημιουργία του πλαισίου λειτουργίας της Κρατικής Σχολής Τεχνικών Κινηματογράφου και Οπτικοακουστικών Μέσων.

Νομοθετικό πλαίσιο για την τρισδιάστατη εκτύπωση (3D printing): Το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης ανέθεσε σύμβαση ύψους 73.780 ευρώ για την παροχή νομικών υπηρεσιών και τη σύνταξη προτάσεων νομοθετικού κειμένου σχετικά με τη ρύθμιση της τρισδιάστατης εκτύπωσης. Η σύμβαση προέβλεπε, μεταξύ άλλων, την εκπόνηση προτάσεων και αιτιολογικής έκθεσης που θα εναρμονίζονται με τη στρατηγική της κυβέρνησης στον συγκεκριμένο τεχνολογικό τομέα.

Το πρόβλημα, ωστόσο, είναι ότι, πέρα από ελάχιστες περιπτώσεις, οι περισσότερες συμβάσεις — τόσο στον τίτλο όσο και στην περιγραφή τους — δεν αναφέρουν ότι αφορούν στη σύνταξη νομοθετικού περιεχομένου. Από την έρευνα του Solomon προκύπτει ότι πρόκειται για πολύ συχνό φαινόμενο.

Το Solomon εξασφάλισε ένα τέτοιο παράδειγμα σύμβασης που, παρότι σε κανένα στάδιο δεν αναφέρεται ως αντικείμενο η παραγωγή νομοθεσίας, τελικά στα παραδοτέα της σύμβασης, όπως περιγράφονται σε εσωτερικά έγγραφα του υπουργείου, γίνεται ρητή αναφορά.

Την σύμβαση ανέθεσε το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας τον Ιούλιο του 2024. Εμφανίζεται να αφορά συμβουλευτικές υπηρεσίες, στο πλαίσιο προγράμματος για την ενεργειακή πολιτική. 

Η συγκεκριμένη σύμβαση δεν έχει καν κωδικό που να αφορά νομικές υπηρεσίες. Εντάσσεται στις υπηρεσίες παροχής συμβουλών και διαφήμισης.

Τον διαγωνισμό κέρδισε μια κοινοπραξία εταιρειών που αποτελείται από τις Grant Thornton Business Solutions, KLC Law Firm, Μαρίνος/Πετρούλιας και Συνέταιροι. Η αξία της σύμβασης ήταν 14,4 εκατ. ευρώ.

Εντός της σύμβασης πουθενά δεν αναφέρεται ως παραδοτέο η σύνταξη σχεδίου νόμου ή οποιουδήποτε νομικού περιεχομένου. 

Το Solomon ακολούθησε τη συνέχεια της σύμβασης και εντός του υπουργείου. Στις επιμέρους εργασίες περιλαμβάνεται και το «Νομοθετικό πλαίσιο για το ανανεώσιμο υδρογόνο και βιώσιμο βιομεθάνιο». Το σχέδιο νόμου μπήκε σε δημόσια διαβούλευση τον Ιούνιο του 2025 και ο νόμος 5215/2025 ψηφίστηκε στις 2 Ιουλίου 2025.

Εν προκειμένω, το ζήτημα δεν είναι η σύμβαση και εκπόνηση ενός σχεδίου νόμου από μία ιδιωτική εταιρεία αλλά η αδιαφάνεια που καλύπτει τις συμβάσεις αυτές σε συνδυασμό με ένα αυξανόμενο ρυθμό εξωτερικών αναθέσεων που καθιστά το Δημόσιο ολοένα και πιο απονευρωμένο.

Έχει υπολογίσει το Δημόσιο πόσα ξοδεύει;

Το φαινόμενο των αυξανόμενων αναθέσεων σε ιδιωτικές εταιρείες έχουν περιγράψει πρόσφατα σε καταγγελίες τους και οι εργαζόμενοι στο Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας. Όπως σημειώνουν, το συγκεκριμένο υπουργείο έχει ξοδέψει την περίοδο 2024-2025 περίπου 2,5 εκατομμύρια ευρώ για εργασίες που θα μπορούσαν να έχουν κάνει οι ίδοι, εαν γίνονταν προσλήψεις.

Το Solomon μίλησε με τον πρόεδρο του Συλλόγου Εργαζομένων του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, Γιώργο Σπανουδάκη, ο οποίος περιέγραψε πως οι ιδιωτικές εταιρείες παροχής συμβουλευτικών υπηρεσιών έχουν πλέον κεντρικό ρόλο σε διάφορα στάδια της παραγωγής πολιτικής, «είτε αυτό αφορά την νομοπαρασκευαστική διαδικασία είτε τη διαχείριση προγραμμάτων και έργων, ειδικά στο πλαίσιο του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας».

«Δεν είναι μόνο το ζήτημα της λογοδοσίας και της απουσίας δημοκρατικού ελέγχου. Υπάρχει ένα πολύ σοβαρό ζήτημα της απώλειας θεσμικής μνήμης και συνέχειας της δημόσιας διοίκησης, της απο-ειδίκευσης των δημοσίων υπαλλήλων», είπε ο κ. Σπανουδάκης στο Solomon.

Το ζήτημα της απο-ειδίκευσης σχολίασε και η Έφη Στεφοπούλου, εμπειρογνώμονας της Δημόσιας Διοίκησης και μέλος του Τομέα Δημόσιας Διοίκησης στο ΠΑΣΟΚ. «Μία από τις μεγαλύτερες ζημιές που προκαλείται με τις εξωτερικές αναθέσεις είναι ότι απονευρώνεται το Δημόσιο», είπε στο Solomon. «Δεξιότητες που χρειάζονται, δεν καλλιεργούνται. Στο τέλος κανείς δεν θα ξέρει να νομοθετεί, και θα το κάνουν εταιρείες. Αυτό το κόστος είναι μεγαλύτερο από οποιοδήποτε οικονομικό. Χάνεται ο πυρήνας της λειτουργίας του κράτους».

Ο Χριστόφορος Βερναρδάκης, επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του ΑΠΘ που υπηρέτησε ως αναπληρωτής υπουργός Διοικητικής Ανασυγκρότησης και υπουργός Επικρατείας στην κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ, μίλησε στο Solomon για την καθοριστική συμβολή της Δημόσιας Διοίκησης την περίοδο 2015-2019. «Αν έδινες αρμοδιότητες, ένα σαφές πλαίσιο και έδειχνεις εμπιστοσύνη, τα στελέχη της Διοίκησης ήταν εξαιρετικά και βοηθούσαν πάρα πολύ. Χωρίς ένα μεγάλο κομμάτι τους δεν θα μπορούσε να στηριχτεί όλη αυτή η νομοθετική παραγωγή». 

Η κα. Στεφοπούλου υπογράμμισε και το ζήτημα της αδιαφάνειας σε σχέση με τις υπεργολαβίες και την ροή του χρήματος. «Θα έπρεπε να είναι συμβατική υποχρέωση του αναδόχου να αναρτώνται και οι υπεργολαβίες, αφού πρόκειται για δημόσιο χρήμα», σημειώνει η κα. Στεφοπούλου.

Τι (δεν) απαντούν τα υπουργεία

Στο πλαίσιο της έρευνας, το Solomon απέστειλε λεπτομερή ερωτήματα σε όλα τα υπουργεία (20), καθώς και στον υπουργό Επικρατείας, Άκη Σκέρτσο, ο οποίος είναι αρμόδιος για τον συντονισμό του κυβερνητικού έργου. 

Ζητήσαμε στοιχεία για τις συμβάσεις που έχουν συναφθεί από το 2017 έως σήμερα με ιδιωτικές εταιρείες για τη σύνταξη νομοσχεδίων, την ενσωμάτωση ευρωπαϊκών οδηγιών στην ελληνική νομοθεσία και την υποβολή προτάσεων, βελτιώσεων ή τροποποιήσεων της εθνικής νομοθεσίας.

Ζητήσαμε επίσης να διευκρινιστεί σε ποιο στάδιο της νομοθετικής διαδικασίας χρησιμοποιήθηκαν τα παραδοτέα των συνεργασιών αυτών: αν επρόκειτο για γενικές μελέτες και προτάσεις πολιτικής ή για σχέδια άρθρων και συγκεκριμένες νομοθετικές διατάξεις. Παράλληλα, ρωτήσαμε κατά πόσο τα παραδοτέα ενσωματώθηκαν αυτούσια στα νομοσχέδια ή αν τροποποιήθηκαν από τις αρμόδιες υπηρεσίες των υπουργείων.

Επιπλέον, ζητήσαμε στοιχεία για τον αριθμό των νομικών και άλλων ειδικών υπαλλήλων που υπηρετούν σε κάθε υπουργείο, ανά έτος, από το 2017 έως σήμερα, για τυχόν περιπτώσεις προσωπικού που μισθοδοτείται από συμβουλευτικές εταιρείες. Τέλος, ζητήσαμε να μάθουμε αν υπάρχουν εκτιμήσεις κόστους–οφέλους που να συγκρίνουν τη νομοπαρασκευή εντός της δημόσιας διοίκησης με τις εξωτερικές αναθέσεις.

Κανένα από τα 20 υπουργεία δεν απάντησε επίσημα στα ερωτήματα του Solomon. 

Σε μία περίπτωση μας είπαν σε τηλεφωνική επικοινωνία ότι τα δεδομένα που ζητάμε αφορούν «πολύ παλιά» περίοδο (από το 2017). Από άλλο υπουργείο ζήτησαν διευκρινίσεις για τον σκοπό της έρευνας, ρωτώντας αν πρόκειται για διδακτορική εργασία. Σε δύο περιπτώσεις, επικαλέστηκαν αδυναμία εντοπισμού στοιχείων πριν από την ανάληψη καθηκόντων του εκάστοτε υπουργού.

Για παράδειγμα, κύκλοι του υπουργείου Οικονομικών ανέφεραν στο Solomon ότι «από τις 25/3/25, όταν ανέλαβε ο Κυριάκος Πιερρακάκης, δεν έχει υπάρξει απόφαση ή σύμβαση με δικηγορικό γραφείο. Το έργο χειρίζονται εσωτερικά η νομική υπηρεσία και ο νομικός σύμβουλος του υπουργού. Όλες οι προηγούμενες συμβάσεις είναι αναρτημένες στη Διαύγεια».

Όπως σημειώσε η κα. Στεφοπούλου, «η καρδιά του προβλήματος της ελληνικής δημόσιας διοίκησης είναι να μην υπάρχουν δημόσιοι υπάλληλοι που να είναι χειραφετημένοι επαγγελματίες, που δεν θα σκύβουν το κεφάλι ή δεν θα κάνουν τα στραβά μάτια απέναντι στον φόβο του πολιτικού προϊστάμενου. Πρόκειται για ένα πλέγμα χειραγώγησης. Το 80% των προϊσταμένων των υπουργείων διορίζονται με απευθείας ανάθεση από τον υπουργό. Ένας υπάλληλος που θέλει να εξελιχθεί και γνωρίζει ότι η εξέλιξή του εξαρτάται από τον υπουργό, δεν θα δώσει ποτέ σε έναν δημοσιογράφο στοιχεία. Έτσι δημιουργείται μια δουλοπρεπής υπαλληλία».

Η Γενική Γραμματεία Νομικών και Κοινοβουλευτικών Θεμάτων, η οποία είναι υπεύθυνη για τον συντονισμό της νομοπαρασκευαστικής διαδικασίας και την εφαρμογή των αρχών της καλής νομοθέτησης, ανταποκρίθηκε άμεσα στα ερωτήματα του Solomon. Ωστόσο, εμφανίζεται επίσης να μην διαθέτει τα στοιχεία που ζητήσαμε. 

Όπως ανέφερε στην απάντησή της, δεν έχει αρμοδιότητα να παρακολουθεί κεντρικά τις συμβάσεις που ανατίθενται σε ιδιώτες, ακόμη και όταν αυτές αφορούν τη σύνταξη νομοσχεδίων. Για τον λόγο αυτό, δεν τηρούνται συγκεντρωτικά στοιχεία.

Η υπηρεσία ανέφερε επίσης ότι από το 2019 προβλέφθηκε, και το 2024 υλοποιήθηκε, η τοποθέτηση εξειδικευμένων δημοσίων υπαλλήλων στα υπουργεία και στην Προεδρία της Κυβέρνησης, οι οποίοι έχουν εκπαιδευτεί στη νομοτεχνική.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η απάντηση του υπουργού Επικρατείας. Παρότι ο κ. Σκέρτσος είναι θεσμικά αρμόδιος για την παρακολούθηση του κυβερνητικού έργου, είπε στο Solomon ότι η Γενική Γραμματεία Συντονισμού, την οποία εποπτεύει, δεν μπορεί να απαντήσει στα ερωτηματά μας γιατί «δεν έχει αρμοδιότητα επί του νομοθετικού έργου της κυβέρνησης, είτε κεντρικά είτε σε κάθε υπουργείο».

ΠΗΓΗ