Πώς η αναδιανεμητικότητα της κοινωνικής ασφάλισης μειώνει τη φτώχεια των συνταξιούχων - Γράφουν οι Σάββας Γ. Ρομπόλης & Βασίλειος Γ. Μπέτσης (*) [ΠΙΝΑΚΑΣ & ΓΡΑΦΗΜΑ]

Πώς η αναδιανεμητικότητα της κοινωνικής ασφάλισης μειώνει τη φτώχεια των συνταξιούχων, Σάββας Γ. Ρομπόλης – Βασίλειος Γ. Μπέτσης

Mε την «εργαλειοποίηση» της δημογραφικής γήρανσης, προωθείται ο περιορισμός των δημόσιων καθολικών συντάξεων

Η καθολική δημόσια κάλυψη των κοινωνικών κινδύνων από το κράτος πρόνοιας περιορίζεται συνεχώς και αντικαθίσταται από την κατά περίπτωση κάλυψη (mean-tested) και την ιδιωτικοποίηση.

Ο ρόλος του κοινωνικού κράτους που, κατά βάση, συνίσταται στην ευημερία των πολιτών, αντικαθίσταται, κατά την νεοφιλελεύθερη αντίληψη, από την προώθηση της ατομικής ευθύνης.

Αυτό, σε όρους πολιτικής, εκφράζεται από την μετάβαση της εφαρμογής ολοκληρωμένων προγραμμάτων κοινωνικής πολιτικής σε πολιτικές διαχείρισης των κοινωνικών κινδύνων και στην ατομική ευθύνη.

Όμως, αυτή η μετάβαση από την πολιτική (οικονομική και κοινωνική) στην διαχείριση των κοινωνικών κινδύνων, δημιουργεί, μεταξύ άλλων, σημαντικές αντιφάσεις και κοινωνικο-οικονομικές ανισότητες. Κι΄αυτό επειδή η μετάβαση από την βεβαιότητα και την πληρότητα της καθολικής κάλυψης της κοινωνικής πολιτικής στην ατομική ευθύνη και την κατά περίπτωση κάλυψη των πληθυσμιακών ομάδων, ωθεί τις συγκεκριμένες ομάδες σε συνθήκες ανισοτήτων και φτωχοποίησης δεδομένου ότι έχοντας την μεγαλύτερη ανάγκη κοινωνικής και εισοδηματικής κάλυψης, παρουσιάζουν σοβαρή αδυναμία ατομικής διαχείρισης των κινδύνων της ανεργίας, της ασθένειας, της αναπηρίας, της χηρείας, της υγειονομικής περίθαλψης, του γήρατος, της στέγασης, της μακροχρόνιας φροντίδας, της εκπαίδευσης και της οικογενειακής προστασίας.

Η μεταστροφή αυτή στον ατομικισμό και η μετάβαση από την καθολική κάλυψη της δημόσιας κοινωνικής ασφάλισης στις κατά περίπτωση καλύψεις (mean-tested support) (Taylor-Gooby & Zinn, 2006: 271-282) των επιδοματικών πολιτικών, δημιούργησε το πρόβλημα του ελέγχου και της επιλογής του πληθυσμού που θα λάβει την κάλυψη (regulation and control). Επιπλέον η μεταστροφή και η μετάβαση αυτή, προωθεί την εργασιακή ευελιξία, την ανασφάλεια και την μείωση των ασφαλιστικών εισφορών με πρόσχημα την ανταγωνιστικότητα και την ανάπτυξη, αυξάνοντας παράλληλα την αβεβαιότητα με τον περιορισμό της δημόσιας καθολικής κοινωνικής ασφάλισης.

Με άλλα λόγια, η μεταστροφή από την καθολική δημόσια κάλυψη των κοινωνικών κινδύνων στην ατομική ευθύνη δημιουργεί και την μετάβαση από την βεβαιότητα και την σταθερότητα στην κοινωνικό-οικονομική αβεβαιότητα και την ανασφάλεια. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα δημόσια συνταξιοδοτικά συστήματα κοινωνικής ασφάλισης όπου με την «εργαλειοποίηση» της δημογραφικής γήρανσης, προωθείται, στην Ελλάδα και την Ευρώπη ο περιορισμός των δημόσιων καθολικών συντάξεων που λειτουργούν με βάση την αλληλεγγύη και την βεβαιότητα της μελλοντικής παροχής (με βάση τα έτη ασφάλισης, τις συντάξιμες αποδοχές και έναν καθορισμένο συντελεστή αναπλήρωσης) την οποία εγγυάται συνταγματικά το κράτος, προς όφελος της ατομικής ευθύνης μέσω των ιδιωτικών συνταξιοδοτικών σχημάτων ατομικών λογαριασμών και κατ’ επέκταση του κινδύνου και της αβεβαιότητας.

Κι΄αυτό επειδή το ύψος της σύνταξης εξαρτάται από τις διακυμάνσεις των αγορών και φυσικά δεν υπάρχει η εγγύηση του κράτους. Τούτων δοθέντων αναδεικνύεται, μεταξύ άλλων, η δομική αντίφαση στην Ελλάδα και την Ευρώπη μεταξύ του επικοινωνιακού αφηγήματος της κοινωνικο-οικονομικής και πολιτικής σταθερότητας και της προκαλούμενης από τις πολιτικές της ατομικής ευθύνης της οικονομικής ανασφάλειας και της αβεβαιότητας.

Στο περιβάλλον αυτό της κοινωνικό-οικονομικής αστάθειας και ανασφάλειας ο ρόλος της κοινωνικής πολιτικής για την ευημερία των πολιτών είναι καθοριστικός με την έννοια της άμβλυνσης των ανισοτήτων και της μείωσης της φτώχειας του πληθυσμού ηλικίας άνω των 65 ετών μέσω της αναδιανεμητικής λειτουργίας.

Κυβερνητικό νομοσχέδιο για ανοιχτά Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ): Παγίδα για μισθούς και ταμεία - Πώς λειτουργούν ως μηχανισμός υποκατάστασης του δημόσιου ασφαλιστικού πυλώνα

Παγίδα για μισθούς και ταμεία τα ανοιχτά ΤΕΑ

Πώς λειτουργούν ως μηχανισμός υποκατάστασης του δημόσιου ασφαλιστικού πυλώνα.

Τζώρτζης Ρούσσος

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη προσπαθεί να πείσει ότι τα ανοιχτά Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ) είναι προς το… καλό των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜμΕ) και των εργαζομένων σε αυτά. Το νέο πόνημα της υπουργού Εργασίας Νίκης Κεραμέως που αναμένεται να ψηφιστεί ως το τέλος Αυγούστου φιλοδοξεί, σύμφωνα με το κυβερνητικό αφήγημα, να άρει ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια για τη συμμετοχή των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, του 95% δηλαδή του ελληνικού επιχειρείν που απασχολεί περίπου το 87% του κόσμου της μισθωτής εργασίας, στην επαγγελματική ασφάλιση.

Είναι όμως έτσι τα πράγματα; Μήπως τελικά αποτελεί έναν νέο βρόχο που θα πνίξει τους μικρομεσαίους και όλους όσοι εργάζονται σε αυτούς; Το Documento τραβάει την κουρτίνα των πανηγυρισμών και αποκαλύπτει ακόμη ένα εφεύρημα των Μητσοτάκη και Κεραμέως για να πλήξουν τη μικρομεσαία επιχειρηματικότητα, αφήνοντας την κοινωνία στα νύχια της αισχροκέρδειας των μεγάλων και του πληθωρισμού της απληστίας.

Η μεγάλη οφθαλμαπάτη

Πίσω από τη λαμπερή βιτρίνα της κυβερνητικής προπαγάνδας, το νομοσχέδιο της υπουργού Εργασίας Ν. Κεραμέως επιχειρεί να πλασάρει τα ανοιχτά ΤΕΑ ως σωτήρια μεταρρύθμιση εκσυγχρονισμού. Ο ισχυρισμός του οικονομικού επιτελείου είναι απλός: καταργώντας τα εμπόδια ίδρυσης αυτόνομων ταμείων και επιτρέποντας την είσοδο σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις, η πρόσβαση στην επαγγελματική αποταμίευση «διευκολύνεται».

Πρόκειται για θεμελιώδη παραμόρφωση της ελληνικής οικονομικής πραγματικότητας. Η κυβέρνηση προσποιείται ότι αντιμετωπίζει το πρόβλημα ως ζήτημα γραφειοκρατίας, ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται για αμιγώς οικονομικό πρόβλημα ρευστότητας και επιβίωσης.

Η τεράστια πλειονότητα των ελληνικών μικρομεσαίων επιχειρήσεων –αντιπροσωπεύουν το 98% του επιχειρηματικού ιστού– δεν απείχε από την επαγγελματική ασφάλιση επειδή δυσκολευόταν να συντάξει ένα καταστατικό.

Απείχε επειδή πνίγεται καθημερινά από το δυσβάσταχτο μη μισθολογικό κόστος: τις υψηλές τιμές ενέργειας, τις καθηλωμένες ταμειακές ροές, τον ακριβό τραπεζικό δανεισμό και τα συρρικνωμένα περιθώρια κέρδους. Για να έχουμε το μέτρο και σύμφωνα με τα στοιχεία από τον eΕΦΚΑ, σε σύνολο 1,3 εκατ. επαγγελματικών ΑΦΜ κάθε τύπου (ατομικές επιχειρήσεις που βαρύνονται με τον δυσβάσταχτο τεκμαρτό φόρο Χατζηδάκη και εταιρειών) μόλις οι 332.547 έχουν μητρώο εργοδότη, δηλαδή απασχολούν προσωπικό. Εξ αυτών η συντριπτική πλειονότητα, άνω του 98%, απασχολεί προσωπικό μικρότερο των 20 μισθωτών.

Η μετάβαση από το μοντέλο «αδυνατώ να ιδρύσω δικό μου ΤΕΑ» στο μοντέλο «μπορώ να ενταχθώ σε ένα ανοιχτό ΤΕΑ» δεν αφαιρεί το βάρος· απλώς αλλάζει τη μορφή του. Αν και το αρχικό κόστος ίδρυσης και η άμεση γραφειοκρατία μειώνονται, το πραγματικό οικονομικό κόστος παραμένει ακέραιο. Η εργοδοτική χρηματοδότηση, οι συνδρομές συμμετοχής, οι υποχρεώσεις διαρκούς παρακολούθησης, καθώς και οι αναγκαίες λογιστικές, φοροτεχνικές και συμβουλευτικές υπηρεσίες συνεχίζουν να βαραίνουν την επιχείρηση. Για μια μονάδα που απασχολεί πέντε ή δέκα εργαζομένους οι δαπάνες αυτές παραμένουν χαοτικά δυσανάλογες.

Η βίαιη προώθηση των ανοιχτών ΤΕΑ χωρίς αντισταθμιστικούς μηχανισμούς εισάγει έναν επικίνδυνο μηχανισμό αθέμιτου ανταγωνισμού στην αγορά εργασίας. Οι μεγάλες εταιρείες και οι πολυεθνικοί όμιλοι διαθέτουν την κεφαλαιακή επάρκεια, τα οργανωμένα τμήματα ανθρώπινου δυναμικού και την κερδοφορία που τους επιτρέπουν να προσφέρουν γενναιόδωρες συνταξιοδοτικές εισφορές ως έξτρα παροχή. Αντίθετα μια μικρή οικογενειακή ή εμπορική επιχείρηση αδυνατεί αντικειμενικά να ακολουθήσει αυτόν τον ρυθμό. Το αποτέλεσμα είναι προδιαγεγραμμένο: η δήθεν «προαιρετική» συμμετοχή μετατρέπεται σε καταναγκαστικό εργαλείο της αγοράς. Οι μεγάλες επιχειρήσεις θα απορροφούν το πιο εξειδικευμένο και παραγωγικό προσωπικό, αφήνοντας τις ΜμΕ σε καθεστώς μόνιμης αδυναμίας προσέλκυσης στελεχών. Αντί το νομοσχέδιο να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ πολυεθνικών και μικρών εργοδοτών, διευρύνει τις ανισότητες και σπρώχνει τη ραχοκοκαλιά της ελληνικής οικονομίας στο περιθώριο.

Παράλληλα δημιουργείται μια βαθιά κοινωνική αδικία ανάμεσα στους ίδιους τους εργαζομένους. Η μελλοντική συνταξιοδοτική επάρκεια παύει να αποτελεί οικουμενικό δικαίωμα που εγγυάται η κοινωνική ασφάλιση και μετατρέπεται σε συνάρτηση του μεγέθους και της οικονομικής επιφάνειας του εργοδότη. Εργαζόμενοι στον ίδιο κλάδο θα βρεθούν να απολαμβάνουν τελείως διαφορετικές παροχές, διαμορφώνοντας ένα τοπίο ακραίου κατακερματισμού.

Αλλοθι για μη αυξήσεις

Η διεθνής εμπειρία από την εφαρμογή κεφαλαιοποιητικών συνταξιοδοτικών συστημάτων κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για ακόμη μία παράπλευρη απώλεια: την υποκατάσταση των πραγματικών μισθολογικών αυξήσεων.

Πώς να λέτε ψέματα σαν τον Γεωργιάδη για την Υγεία στην Ελλάδα (ΓΡΑΦΗΜΑΤΑ)

Πώς να λέτε ψέματα σαν τον Γεωργιάδη για την Υγεία στην Ελλάδα

Σε μια από τις καθημερινές λαθροχειρίες του σε σχέση με την κατάσταση του Συστήματος Υγείας και των συνθηκών διαβίωσης στην Ελλάδα, ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης, παρουσίασε στο λογαριασμό του στο Χ μια εικόνα από ρεπορτάζ του περιοδικού Forbes. Σε αυτό αναφέρεται ότι η παροχή υγείας στην Ελλάδα είναι καλή και προσιτή. Ο Γεωργιάδης έσπευσε βεβαίως να επιτεθεί στους πολιτικούς του αντιπάλους, κατηγορώντας τους για «μιζέρια και γκρίνια».

Και εδώ αρχίζουν τα προβλήματα.

Αυτό που δεν ανέφερε ο υπουργός είναι ότι το κείμενο απευθυνόταν ρητά σε Αμερικανούς συνταξιούχους, που θα αποφασίσουν να αφήσουν τη χώρα τους και να περάσουν το υπόλοιπο της ζωής τους σε κάποια άλλη περιοχή του πλανήτη. Αν κρίνουμε μάλιστα από το αναγνωστικό κοινό του συγκεκριμένου περιοδικού, απευθύνεται σαφώς σε ανώτερα εισοδηματικά στρώματα.

Είναι μάλλον εύκολο να καταλάβει κανείς ότι άνθρωποι που ζουν σε μια χώρα, όπου απαιτείται ελάχιστο μηνιαίο εισόδημα 5.000-6.000 δολαρίων για μια στοιχειωδώς αξιοπρεπή ζωή -σε πόλεις όπως η Νέα Υόρκη το ποσό αυξάνεται στα 11.000 με 13.000 δολάρια- θα βρουν την Ελλάδα όχι απλώς προσιτή, αλλά πάμφθηνη. Αν αναφερθούμε ειδικά στο κόστος υγείας, οι διαφορές γίνονται διαγαλαξιακές, καθώς οι ΗΠΑ έχουν διπλάσιο κόστος ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης σε σχέση με τον μέσο όρο των χωρών του ΟΟΣΑ.

Παρά το τεράστιο κόστος (τις αιτίες του οποίου μπορείτε να διαβάσετε σε παλαιότερη ανάλυσή μας εδώ), οι παρεχόμενες υπηρεσίες και όλοι οι σχετικοί δείκτες είναι οι χειρότεροι συγκριτικά με τις αναπτυγμένες χώρες του ΟΟΣΑ. Το παρακάτω γράφημα δείχνει την κατάταξη των ΗΠΑ σε προσδόκιμο ζωής, βρεφική θνησιμότητα, ασφάλεια τοκετού, περιστατικά άσθματος και διαβήτη που δεν αντιμετωπίζονται και θνησιμότητα από καρδιαγγειακές παθήσεις.

Είναι σίγουρα εύκολο να εκθειάζεις το ελληνικό σύστημα υγείας όταν το συγκρίνεις με αυτό των ΗΠΑ, το οποίο θεωρείται ένα από τα χειρότερα μεταξύ των χωρών του αναπτυγμένου κόσμου. Η Ελλάδα έχει παραδείγματος χάριν ποσοστό βρεφικής θνησιμότητας πέντε στις 100.000 γεννήσει,ς ενώ στις ΗΠΑ ξεπερνά τους 17.9 θανάτους στις 100.000 γεννήσεις.

Όσοι ζουν στις ΗΠΑ ακούν καθημερινά τις ιστορίες ανθρώπων που ύστερα από βαρύτατο τραυματισμό εκλιπαρούν τους περαστικούς να μην καλέσουν ασθενοφόρο, καθώς αυτό μπορεί να τους στοιχίσει έως και 3.000 δολάρια. Έρευνες των τελευταίων χρόνων έδειξαν ότι ακόμη και μεταξύ των ασφαλισμένων το 44% των Αμερικανών πολιτών δεν πήγαν στον γιατρό όταν ήταν άρρωστοι ή τραυματισμένοι λόγω του υψηλού κόστους. Είναι λοιπόν απόλυτα λογικό να θεωρούν εξαιρετικό το ελληνικό σύστημα υγείας – παρεμπιπτόντως ο χαρακτηρισμός «καλό» από το Forbes είναι προσβλητικός για την Ελλάδα, αν κάνουμε τη σύγκριση με τα χάλια των ΗΠΑ.

Απειλεί η 13η σύνταξη τη βιωσιμότητα του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης; - Των Σάββα Γ. Ρομπόλη & Βασίλειου Γ. Μπέτση (*)

Απειλεί η 13η σύνταξη τη βιωσιμότητα του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης;

Σε καμία χρονική στιγμή για τα επόμενα 45 έτη ο δείκτης της συνταξιοδοτικής δαπάνης δεν υπερβαίνει το 16,2% του ΑΕΠ

Στην  δημόσια συζήτηση   που  διεξάγεται  πρόσφατα  στην  χώρα  μας   για  την  επαναφορά της 13ης σύνταξης, η οποία καταργήθηκε  μαζί με την 14η σύνταξη  (δεύτερο μνημόνιο) και τον νόμο 4093/2012, στο πλαίσιο των μέτρων εφαρμογής του μεσοπρόθεσμου πλαισίου δημοσιονομικής προσαρμογής της ελληνικής  οικονομίας. Τα δύο πρώτα μνημόνια   συνέβαλαν  στην  περικοπή  των   συντάξεων  κατά 35% κατά μέσο όρο, και μέχρι το 2016, πριν ψηφιστεί ο νόμος Κατρούγκαλου (Ν.4387/2016), είχαν περικοπεί σωρευτικά από τους συνταξιούχους 65 δις ευρώ από τις συντάξεις  τους.

Από το 2016 και μετά επειδή  οι νόμοι των δύο πρώτων μνημονίων θεωρήθηκαν αντισυνταγματικοί με την οριζόντια περικοπή των συντάξεων, ο Ν.4387/2016  αντιμετώπισε  τον  σκόπελο  της  αντισυνταγματικότητας  των  μνημονιακών  οριζόντιων  περικοπών  με  τον  επανυπολογισμό,  ενσωματώνοντας  τις περικοπές των μνημονιακών νόμων στον νέο τρόπο   υπολογισμού των συντάξεων. Σχετικά με την επαναφορά  της 13ης  σύνταξης  στην  Ελλάδα,  το  υπόβαθρο  της   πρόσφατης   δημόσιας  συζήτησης  που  διεξάγεται,  σε  επιστημονικούς  και  τεχνικούς  όρους  είναι  λανθασμένο,  με  την  έννοια  ότι  γίνεται  αναφορά  στον  δημοσιονομικό  χώρο  και  στο  ανώτερο  όριο των  δαπανών σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα καθώς  και  σε μετρήσεις με χρηματικές μονάδες (ευρώ).

Αντίθετα  σε  επιστημονικούς  και  τεχνικούς  όρους,  η  13η σύνταξη   μεθοδολογικά  αποτιμάται  με  την  εκπόνηση αναλογιστικής μελέτης  σε βάθος 50 ετών, όπως  ακριβώς  διεξάγει το Ageing Working Group κάθε τρία χρόνια για την μακροχρόνια βιωσιμότητα και  την  οικονομική ισορροπία των δημόσιων συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης. Έτσι, σε ένα συνταξιοδοτικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης  η οικονομική  του λειτουργία  δεν  αναφέρεται  μεθοδολογικά μόνο στους σημερινούς ασφαλισμένους και συνταξιούχους, αλλά αναφέρεται και στους μελλοντικούς ασφαλισμένους  και  συνταξιούχους  επιδιώκοντας  ταυτόχρονα να εξασφαλίσει το ίδιο βιοτικό επίπεδο λαμβάνοντας υπόψη ίσους οικονομικούς όρους σε διαφορετικές χρονικές στιγμές, συνήθως σε χρονικό ορίζοντα 50 ετών.

Στην κατεύθυνση   αυτή  η δυσκολία και η πολυπλοκότητα ενός συνταξιοδοτικού συστήματος κοινωνικής ασφάλισης  ενυπάρχει στην  μακροχρόνια  οικονομική  και  κοινωνική του  ισορροπία.  Δηλαδή,  στην  ταυτόχρονη  επίτευξη της μακροχρόνιας οικονομικής βιωσιμότητας   και   κοινωνικής αποτελεσματικότητας (δηλαδή επάρκεια των συνταξιοδοτικών παροχών και ισότητα του βιοτικού επιπέδου  της  παρούσας και των μελλοντικών γενεών των ασφαλισμένων) και  της  κοινωνικής  αλληλεγγύης.

Τούτων  δοθέντων,  είναι  ενδιαφέρον  να  σημειωθεί  ότι  η Ευρωπαϊκή  Επιτροπή  μεθοδολογικά  δεν εξετάζει την μακροχρόνια βιωσιμότητα με την μέθοδο των χρηματικών μονάδων υπολογίζοντας ένα αναλογιστικό έλλειμμα σε ευρώ, αλλά ελέγχει την μακροχρόνια βιωσιμότητα και οικονομική ισορροπία με την μέθοδο των δεικτών. Και αυτό επειδή   θεωρητικά  και  εννοιολογικά  στην  Ευρώπη  η κοινωνική ασφάλιση αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα (Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, άρθρο 34) και το κράτος είναι υποχρεωμένο  να  παρέχει  και  να  εγγυάται  την κοινωνική ασφάλιση στους πολίτες και γι’ αυτό  τον  θεμελιώδη  λόγο  έχει  υποχρεωτικό   και καθολικό  χαρακτήρα.

Στο πλαίσιο αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ελέγχει και παρακολουθεί την πορεία της συνολικής συνταξιοδοτικής δαπάνης ως ποσοστό του ΑΕΠ, θέτοντας  ως  ανώτερο όριο  το 16,2%.  Έτσι, σ’ ένα  δημόσιο συνταξιοδοτικό σύστημα δεν έχει νόημα να γνωρίζουμε ότι για παράδειγμα στα επόμενα 50 έτη το έλλειμμα που θα  καλυφθεί από τον Κρατικό  Προϋπολογισμό  θα  είναι 5 φορές το σημερινό ΑΕΠ, γιατί σε όλες τις χώρες θα φαίνεται ένα τεράστιο αριθμητικό ποσό που θα προκαλεί, προφανώς, προβληματισμό  και  ανησυχία.

Για παράδειγμα στη χώρα μας το αναλογιστικό έλλειμμα εκτιμάται   ότι  θα  είναι  850 δις ευρώ, δηλαδή περίπου 3,5 φορές το ΑΕΠ του 2025. Οπότε  προκύπτει  το  εξής ερώτημα: είναι βιώσιμο το κοινωνικο-ασφαλιστικό σύστημα με αυτό το αναλογιστικό έλλειμμα της τάξης των 850 δις ευρώ; Από την Έκθεση του Ageing Report 2024  η απάντηση είναι  ότι  το  κοινωνικο-ασφαλιστικό σύστημα της   χώρας  μας  είναι βιώσιμο  δεδομένου  ότι  μέχρι το 2070  ο δείκτης της συνταξιοδοτικής δαπάνης θα μειωθεί από  14,5% του ΑΕΠ το 2022  σε 12% του  ΑΕΠ το 2070. Δηλαδή, ο δείκτης της συνταξιοδοτικής δαπάνης  θα  διατηρηθεί  κάτω από το  ανώτερο  όριο του 16,2%  του ΑΕΠ   καθόλη τη χρονική περίοδο 2022 – 2070.

Επίσης, σύμφωνα με την Έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Ageing Report, 2024) η κρατική χρηματοδότηση θα μειωθεί από το 6,5% του ΑΕΠ στο 4,5% του ΑΕΠ. Αντίστοιχα, στη διάρκεια των 48 ετών 2022 – 2070 που  το κράτος θα  χρηματοδοτήσει το συνταξιοδοτικό σύστημα με 850 δις ευρώ, θα  παραχθεί  στην  ελληνική οικονομία  συνολικό ΑΕΠ της τάξης των 15,5 τρις ευρώ. Δηλαδή, το έλλειμμα του κοινωνικο-ασφαλιστικού  συστήματος  στην  χώρα  μας  που θα πρέπει να χρηματοδοτήσει το κράτος μέχρι το 2070  θα είναι  το 5,2% του συνολικού παραγόμενου προϊόντος. Από αυτό  αναδεικνύεται  ότι  τα 850 δις ευρώ που φαίνεται  ως ένα έλλειμμα του   κοινωνικο-ασφαλιστικού  συστήματος  της  χώρας  μας,  που σε  όρους  μίας  απλοϊκής  προσέγγισης  θα οδηγήσει  την  ελληνική  οικονομία  σε χρεοκοπία,  η   επιστημονική  και  η  τεχνική  ανάλυση  αναδεικνύει  ότι  το έλλειμμα αυτό θα είναι μόλις το 5,2% του παραγόμενου  προϊόντος της  ελληνικής  οικονομίας  κατά  το  χρονικό  διάστημα 2022 – 2070.

Μύθοι και αλήθειες για το μέλλον της κοινωνικής ασφάλισης στην Ελλάδα - Των Σάββα Γ. Ρομπόλη, Βασίλειου Γ. Μπέτση*

Μύθοι και αλήθειες για το μέλλον της κοινωνικής ασφάλισης στην Ελλάδα

Στον δημόσιο διάλογο που διεξάγεται στην χώρας μας για την προοπτική και τον χαρακτήρα (διανεμητικό, κεφαλαιοποιητικό) του συνταξιοδοτικού συστήματος, διατυπώνεται λανθασμένα η άποψη, όπως προκύπτει από την πραγματικότητα, ότι είναι από τα ελάχιστα συστήματα συντάξεων στην Ευρώπη που βασίζει την λειτουργία του μόνο στο διανεμητικό σύστημα.

Των Σάββα Γ. Ρομπόλη, Βασίλειου Γ. Μπέτση*

Αντίθετα, σύμφωνα με Έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Ageing Report,2024, σελ. 151), στην οποία παρατίθενται τα συνταξιοδοτικά συστήματα όλων των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, παρατηρείται ότι ο χαρακτήρας των συνταξιοδοτικών συστημάτων όλων των χωρών είναι το διανεμητικό σύστημα εκτός από την Ιρλανδία, την Ολλανδία και την Κύπρο στις οποίες χορηγείται μια βασική σύνταξη η οποία χρηματοδοτείται από την φορολογία, όπως η Εθνική Σύνταξη στην Ελλάδα, και παράλληλα η ανταποδοτική σύνταξη χορηγείται υποχρεωτικά από κεφαλαιοποιητικά συνταξιοδοτικά συστήματα.

Δηλαδή σε μόλις τρεις από τις 28 χώρες το συνταξιοδοτικό σύστημα δεν λειτουργεί με βάση το διανεμητικό σύστημα.

Όμως εκτός από το συνταξιοδοτικό διανεμητικό σύστημα που λειτουργεί στην Ελλάδα, όπως και στις άλλες 25 άλλες χώρες της Ευρώπης, με τον κεφαλαιοποιητικό χαρακτήρα από την 1/1/2022 και μετά λειτουργεί στην χώρα μας υποχρεωτική (με κριτήριο την εγγύηση από το κράτος) κεφαλαιοποιητική επικουρική σύνταξη (ΤΕΚΑ), παράλληλα με την εθελοντική επαγγελματική ασφάλιση και την ιδιωτική ασφάλιση. Κατά συνέπεια αποδεικνύεται ότι η άποψη της «μονοκαλλιέργειας» του συνταξιοδοτικού αναδιανεμητικού συστήματος δεν επαληθεύεται.

Επίσης σήμερα η μέση σύνταξη, σύμφωνα με τα στοιχεία του συστήματος ΗΛΙΟΣ, είναι 1.100 ευρώ (μεικτά) όπου τα 900 ευρώ αντιπροσωπεύουν την κύρια σύνταξη και τα 200 ευρώ αντιπροσωπεύουν την επικουρική σύνταξη. Ο Κρατικός Προϋπολογισμός τα τελευταία 10 έτη κατέβαλε κατά μέσο όρο 15 δις ευρώ ετησίως (μόλις 6% του ΑΕΠ) από τα οποία τα 13 δις ευρώ χρηματοδότησαν την Εθνική Σύνταξη δια μέσου της φορολογίας και έτσι στην ουσία η κρατική επιχορήγηση των συντάξεων, κατά την συγκεκριμένη δεκαετία, ήταν 2 δις ευρώ ετησίως.

Όμως εάν το 2018 είχε εφαρμοστεί κεφαλαιοποιητικό σύστημα γι΄αυτούς που είναι ασφαλισμένοι από το 1993 και μετά (νέοι ασφαλισμένοι) τότε ο Κρατικός Προϋπολογισμός θα κατέβαλε 25 δις ετησίως δεδομένου ότι οι εισφορές αυτών των ασφαλισμένων θα καταβάλλονταν σε κεφαλαιοποιητικό σύστημα ατομικών λογαριασμών.

Σε μια τέτοια περίπτωση όλα αυτά έτη από το 2018 μέχρι το 2025 όχι μόνο δεν θα επιτάχυνε τα πλεονάσματα ο Κρατικός Προϋπολογισμός αλλά αντιθέτως θα παρουσίαζε κάθε χρόνο έλλειμμα και το χρέος θα ήταν στο 190% του ΑΕΠ και όχι στο 145% του ΑΕΠ που είναι σήμερα.

Επιπλέον, την δεκαετία 2030-2040 όπου θα συνταξιοδοτηθούν όλοι οι λεγόμενοι παλαιοί ασφαλισμένοι (ασφαλισμένοι πριν το 1993) και οι οποίοι, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, θα είναι περίπου 2,650 εκατ. συνταξιούχοι ο Κρατικός Προύπολογισμός θα χρηματοδοτήσει εξ’ ολοκλήρου το σύνολο της συνταξιοδοτικής δαπάνης η οποία πάλι σύμφωνα με την Έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Ageing Report 2024) θα είναι 35 δις ευρώ.

Με άλλα λόγια κατά την δεκαετία (2030-2040) αυτή που θα λήξει η περίοδος χάριτος των όρων αποπληρωμής του χρέους και η ελληνική οικονομία θα καταβάλει τοκοχρεωλύσια της τάξης των 11 δις ευρώ ετησίως, να καταβάλλει επιπλέον 35 δις ευρώ για συντάξεις αντί 16 δις ευρώ. Ακριβώς, για τον λόγο αυτό καμία ανεπτυγμένη χώρα της Ευρώπης δεν έχει καταργήσει το διανεμητικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης προκειμένου να μεταβεί σ΄ ένα κεφαλαιοποιητικό σύστημα.

Grosso Pliatsikofication Νο 20: Τραπεζικοί λογαριασμοί σε «ασφυξία». Στον πάτο το 70% του λαού (ΓΡΑΦΗΜΑ & ΕΙΚΟΝΑ)

Grosso Pliatsikofication.20: Τραπεζικοί λογαριασμοί σε «ασφυξία». Στον πάτο το 70% του λαού

Η αμείλικτη πραγματικότητα της ταξικής πολιτικής που εφαρμόζουν οι κυβερνήσεις που βρέθηκαν στο τιμόνι αυτής της χώρας, συμπεριλαμβανόμενης της σημερινής νεοφιλελεύθερης κυβέρνησης της ΝΔ, αποτυπώνεται και στον «καθρέφτη των αριθμών» του Ταμείου Εγγύησης Καταθέσεων και Επενδύσεων (ΤΕΚΕ), και συγκεκριμένα στον Απολογισμό του 2025 και στην ενότητα που αφορά στην ακτινογραφία των τραπεζικών καταθέσεων στη χώρα μας.

Του Γιώργη Χρήστου*

Τα στοιχεία του ΤΕΚΕ αποδομούν τα κυβερνητικά αφηγήματα περί «οικονομικής ανθεκτικότητας» και τις επικοινωνιακές φιέστες για δήθεν «αυξήσεις» σε συντάξεις και μισθούς, καθώς αποκαλύπτουν τη χαώδη ταξική ψαλίδα της κοινωνικής εξαθλίωσης: η μεγάλη πλειονότητα του λαού, συνταξιούχοι και εργαζόμενοι, βρίσκεται αντιμέτωπη με μια διαρκή, βίαιη φτωχοποίηση, την ώρα που ο εθνικός πλούτος συσσωρεύεται προκλητικά στα χέρια μιας ελάχιστης οικονομικής ελίτ.

Από τη μία πλευρά, το συντριπτικό 70,6% των καταθετών βρίσκεται στον «πάτο» διαθέτοντας στους λογαριασμούς του μέχρι 1.000 ευρώ, την ώρα που στην άλλη άκρη μόλις το 0,9% της οικονομικής ελίτ συγκεντρώνει καταθέσεις άνω των 100.000 ευρώ!

Η εικόνα αυτή δεν αποτυπώνει απλώς ένα «έλλειμμα αποταμίευσης», αλλά τη γυμνή αλήθεια μιας κοινωνίας που ζει από μήνα σε μήνα, αδυνατώντας να καλύψει ακόμα και το πιο μικρό έκτακτο έξοδο ή μια βλάβη στο σπίτι.

Συντάξεις πείνας, ούτε για τα βασικά

Σε αυτό το ζοφερό τοπίο, αποκαλυπτικά είναι και τα στοιχεία του συστήματος «Ήλιος» για τους συνταξιούχους της χώρας μας.

Σύμφωνα με ρεπορτάζ του «Ριζοσπάστη» και με βάση τα στοιχεία του συστήματος «Ήλιος», έπειτα από 35 και 40 χρόνια σκληρής δουλειάς, η συντριπτική πλειονότητα των συνταξιούχων οδηγείται στην περιθωριοποίηση, με τη μέση κύρια σύνταξη να διαμορφώνεται στα μόλις 866,4 ευρώ μεικτά —ποσό κάτω από τον κατώτατο μισθό—, ενώ για τους νέους συνταξιούχους κατηφορίζει στα 774 ευρώ. Στο πρώην ΙΚΑ η μέση σύνταξη δεν ξεπερνά τα 850,7 ευρώ, ενώ για τους 320.000 αγρότες του πρώην ΟΓΑ το αστικό κράτος επιφυλάσσει ένα εξευτελιστικό ξεροκόμματο 511,94 ευρώ.

«Σε ένα τέτοιο φόντο η κυβέρνηση παρουσιάζει σαν λύση από τη μία την ίδια συνταγή που οδήγησε σε συντάξεις πείνας, δηλαδή την περαιτέρω απόσυρση του κράτους και την ενίσχυση της ιδιωτικοποίησης της Κοινωνικής ασφάλισης», αναφέρεται χαρακτηριστικά στο ρεπορτάζ της εφημερίδας.

«Γι' αυτό και την επόμενη βδομάδα φέρνει στη Βουλή το νομοσχέδιο για την ενίσχυση της Επαγγελματικής Ασφάλισης, μετατρέποντας έτσι ακόμα περισσότερο τη συνταξιοδότηση σε “ατομική ευθύνη»” και επιλογή του κάθε ασφαλισμένου, δίνοντας ταυτόχρονα ζεστό χρήμα στους επιχειρηματικούς ομίλους από τις εισφορές των εργαζομένων», συμπληρώνεται.

14+1 κυβερνητικοί ισχυρισμοί για τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ), 14+1 απαντήσεις υπέρ της δημόσιας Κοινωνικής Ασφάλισης

14+1 κυβερνητικοί ισχυρισμοί για τα Επαγγελματικά Ταμεία, 14+1 απαντήσεις υπέρ της δημόσιας Κοινωνικής Ασφάλισης

Η κυβερνητική παρουσίαση του νομοσχεδίου επιχειρεί να εμφανίσει τα Επαγγελματικά Ταμεία ως μια «αθώα» συμπληρωματική επιλογή για τους εργαζόμενους. Ωστόσο, το ίδιο το κείμενο του υπουργείου αναδεικνύει ότι στόχος είναι η συστηματική ανάπτυξη του δεύτερου πυλώνα, η επέκταση των ΤΕΑ και των νέων ασφαλιστικών προϊόντων, η παροχή γενναίων φορολογικών κινήτρων και η διοχέτευση αποθεματικών στην αγορά κεφαλαίου.

Η κυβέρνηση παρουσίασε το νέο νομοσχέδιο για τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ) μέσα από ένα κείμενο με 14+1 ερωτήσεις και απαντήσεις, επιχειρώντας να πείσει ότι πρόκειται για μια μεταρρύθμιση που διευρύνει τις επιλογές των εργαζομένων και ενισχύει τη συνταξιοδοτική τους προστασία.

Πίσω όμως από τις εύηχες διατυπώσεις περί «ευελιξίας», «επιλογών», «φορητότητας» και «πρόσθετων παροχών» κρύβεται μια βαθύτερη πολιτική επιλογή: η σταδιακή μετατόπιση της κοινωνικής ασφάλισης από το δημόσιο, αναδιανεμητικό σύστημα προς τα κεφαλαιοποιητικά σχήματα, όπου η σύνταξη παύει να αποτελεί κοινωνικό δικαίωμα και μετατρέπεται σε ατομική επένδυση.

Το νομοσχέδιο δεν αφορά απλώς τη λειτουργία των ΤΕΑ. Αποτελεί συνέχεια της ίδρυσης του ΤΕΚΑ και εντάσσεται στη στρατηγική οικοδόμησης ενός πολυπυλωνικού ασφαλιστικού συστήματος, όπου ολοένα μεγαλύτερο μέρος της συνταξιοδοτικής προστασίας θα εξαρτάται από τις χρηματοπιστωτικές αγορές.

Ακολουθούν οι 14+1 κυβερνητικοί ισχυρισμοί και η απάντηση που οφείλει να δώσει το εργατικό και συνταξιουχικό κίνημα.

1. «Η επαγγελματική ασφάλιση είναι απλώς ένας συμπληρωματικός πυλώνας»

Αυτός είναι ίσως ο πιο συχνός κυβερνητικός ισχυρισμός. Η πραγματικότητα όμως είναι διαφορετική. Σε όλες σχεδόν τις χώρες όπου αναπτύχθηκαν οι κεφαλαιοποιητικοί πυλώνες, το επόμενο βήμα ήταν η συρρίκνωση της δημόσιας ασφάλισης. Δεν είναι τυχαίο ότι το ίδιο το υπουργείο χαρακτηρίζει ως πρώτο πυλώνα όχι μόνο τον e-ΕΦΚΑ αλλά και το ΤΕΚΑ, δηλαδή ένα κεφαλαιοποιητικό σύστημα ατομικών λογαριασμών. Έτσι αλλοιώνεται σταδιακά ακόμη και η έννοια της δημόσιας κοινωνικής ασφάλισης. Η κοινωνική ασφάλιση δεν μπορεί να στηρίζεται στην ατομική αποταμίευση αλλά στην αλληλεγγύη των γενεών.

2. «Το νομοσχέδιο προσφέρει περισσότερες επιλογές»

Η κυβέρνηση μιλά για «περισσότερες δυνατότητες». Δεν εξηγεί όμως ότι οι επιλογές αυτές αφορούν κυρίως τις ασφαλιστικές εταιρείες, τις τράπεζες και τους διαχειριστές επενδυτικών κεφαλαίων.

Το νομοσχέδιο δημιουργεί νέα ασφαλιστικά προϊόντα, επεκτείνει τα Ανοιχτά ΤΕΑ, εισάγει νέα ομαδικά συνταξιοδοτικά συμβόλαια, αυξάνει τα φορολογικά κίνητρα.

Αντίθετα, δεν προβλέπει ούτε ένα ευρώ αύξηση στις δημόσιες συντάξεις. Δεν αποκαθιστά τις μνημονιακές απώλειες. Δεν επαναφέρει τη 13η και 14η σύνταξη. Δεν αλλάζει τα ποσοστά αναπλήρωσης.

Αυτό αποδεικνύει ότι η προτεραιότητα της κυβέρνησης δεν είναι η ενίσχυση του δημόσιου ασφαλιστικού αλλά η ανάπτυξη της αγοράς επαγγελματικής ασφάλισης.

3. «Η μεταρρύθμιση είναι αναγκαία λόγω του δημογραφικού»

Το δημογραφικό χρησιμοποιείται ξανά ως επιχείρημα για την ιδιωτικοποίηση της κοινωνικής ασφάλισης. Όμως το δημογραφικό δεν αντιμετωπίζεται με χρηματιστηριακές επενδύσεις.

Αντιμετωπίζεται με σταθερή και πλήρη εργασία, ουσιαστικές αυξήσεις μισθών, καταπολέμηση της ανεργίας και της ακρίβειας, στήριξη της οικογένειας, δημόσιες επενδύσεις, κοινωνική στεγαστική πολιτική, ενίσχυση της κρατικής χρηματοδότησης της κοινωνικής ασφάλισης.

Η ανατομία μιας σύνταξης μετανάστη - Της Ντανιέλα Ντούντα*

Η ανατομία μιας σύνταξης μετανάστη

• Ντανιέλα Ντούντα

Όπως και πολλοί Αλβανοί και Αλβανίδες στην δεκαετία του 90, έτσι και οι γονείς μου ήρθαν στην Ελλάδα. Ο πατέρας μου ήταν εργάτης και οικοδόμος για είκοσι χρόνια και η μητέρα μου καθαρίστρια. Με πολλές θυσίες κατάφεραν να με στηρίξουν στις σπουδές μου. Σπούδασα στη  Νομική στη Θεσσαλονίκη. Όμως εδώ θα γράψω περισσότερο με την ιδιότητα της μετανάστριας παρά της νομικού.

Με τον νόμο Κατρούγκαλου, οι κύριες συντάξεις χωρίζονται στο ανταποδοτικό και το εθνικό κομμάτι. Το ανταποδοτικό κομμάτι υπολογίζεται και χρηματοδοτείται από τις εισφορές που έχει πληρώσει ο ασφαλιζόμενος και το εθνικό κομμάτι χρηματοδοτείται από τον κρατικό προϋπολογισμό. Το τελευταίο αφορά ένα ποσό των 400 € και, το κυριότερο, χρειάζονται 40 χρόνια μόνιμης και νόμιμης διαμονής στην Ελλάδα και 20 χρόνια ασφάλισης για την πλήρη εθνική σύνταξη. Η εθνική σύνταξη αφορά την βασική κοινωνική προστασία, κυρίως για αυτούς που έχουν χαμηλές ανταποδοτικές συντάξεις, δηλαδή τους χαμηλόμισθους και τους χαμηλοσυνταξιούχους. Αυτές οι αυστηρές προϋποθέσεις για τη βασική κοινωνική προστασία μπορεί να οδηγήσουν σε πολύ χαμηλές συντάξεις και έρχονται σε αντίθεση με ένα σύστημα κοινωνικής ασφάλισης που είναι αρκετά προστατευτικό. Ενώ παράλληλα το κριτήριο μόνιμης διαμονής μπορεί να θεωρηθεί ως συγκαλυμμένη διάκριση λόγω ιθαγένειας, γιατί είναι πολύ πιο πιθανόν για τους πολίτες ενός κράτους να μένουν μόνιμα για πολλά χρόνια σε αυτό, και επίσης το κριτήριο της νόμιμης διαμονής μπορεί να θεωρηθεί συγκαλυμμένη άμεση διάκριση γιατί ο πολίτης ενός κράτους δεν μπορεί να μένει παράνομα στη χώρα του -αυτή είναι η έννοια του πολίτη- παρά μόνο ένας αλλοδαπός. Ωστόσο αυτό το άρθρο θα επικεντρωθεί στο άρθρο 22 παρ. 5 του Συντάγματος και όχι στην αρχή της ισότητας που παραβιάζεται.

Σύμφωνα με το άρθρο 22 παρ. 5 του Συντάγματος, το Κράτος μεριμνά για την κοινωνική ασφάλιση των εργαζομένων. Γενικά τα κοινωνικά δικαιώματα δεν είναι ευθέως αγώγιμα εκτός μόνο εάν παραβιάζεται ο πυρήνας του δικαιώματος. Τι βρίσκεται όμως στον πυρήνα του δικαιώματος της κοινωνικής ασφάλιση;; Η βασικότερη ίσως έννοια είναι η εξασφάλιση του ελάχιστου επιπέδου αξιοπρεπούς διαβίωσης. Σε μια εποχή όπου ο κ. Στουρνάρας λέει ότι η κύρια σύνταξη δεν θα φτάνει στο μέλλον, καλό είναι να επιστρέψουμε στις βάσεις της κοινωνικής ασφάλισης. Σύμφωνα με την νομολογία και τη θεωρία, η βασική σύνταξη θα πρέπει να εξασφαλίζει τουλάχιστον τους όρους της φυσικής υπόστασης στους δικαιούχους των παροχών, στα οποία περιλαμβάνεται η διατροφή, η ένδυση, η στέγαση, βασικά οικιακά αγαθά, θέρμανση, ιατρική περίθαλψη όλων των βαθμίδων. Η μη απόδοση των επαρκών πόρων για την διαβίωση βαίνει αντίθετα στον πυρήνα του δικαιώματος της κοινωνικής ασφάλισης. Αυτός ο δημόσιος σκοπός της δημόσιας ασφάλισης δικαιολογεί και την υποχρεωτική ασφάλιση σε δημόσιο φορέα, που είναι μια άλλη βασική έννοια που βρίσκεται στον πυρήνα του δικαιώματος στην κοινωνική ασφάλιση. Αντί οι εργαζόμενοι να ασφαλίζονται σε όποιον φορέα θέλουν ή να προσφύγουν σε ιδιωτικές μορφές ασφάλισης, το κράτος τους υποχρεώνει να ασφαλιστούν σε δημόσιο φορέα, δηλαδή στον ΕΦΚΑ. Η μη εκπλήρωση του δημόσιου σκοπού της κοινωνικής ασφάλισης αφήνει έκθετη την υποχρεωτικότητα της ασφάλισης. Η μη εξασφάλιση του ελάχιστου επιπέδου αξιοπρεπούς διαβίωσης δεν δικαιολογεί την δημόσια υποχρεωτική ασφάλιση. 

Άλλη όψη του πυρήνα του δικαιώματος που προσβάλλεται είναι η αρχή της αλληλεγγύης. Η κοινωνική ασφάλιση είναι εκ του νόμου σαν τον Ρομπέν των Δασών. Τα παίρνει από τους πλούσιους και τα δίνει στους φτωχούς. Η υποχρεωτικότητα της ασφάλισης σε δημόσιο φορέα δικαιολογείται και από έναν άλλο δημόσιο σκοπό, που είναι η εφαρμογή της κοινωνικής αλληλεγγύης και η άσκηση κοινωνικής πολιτικής. Μέσω της κοινωνικής ασφάλισης πραγματοποιείται η αναδιανομή του εισοδήματος από τους πλούσιους στους φτωχούς εφαρμόζοντας την αρχή της αλληλεγγύης που δεν υπάρχει μόνο ανάμεσα στους εργαζόμενους και τους συνταξιούχους αλλά και επεκτείνεται σε όλο το κοινωνικό σύνολο. Η άσκηση της αλληλεγγύης και η αναδιανομή του εισοδήματος εκδηλώνεται στην πράξη με την εξασφάλιση ενός ελάχιστου επιπέδου αξιοπρεπούς διαβίωσης για όλους τους συνταξιούχους. Εδώ συνίσταται και η διαφορά με την ιδιωτική ασφάλιση. Ο αποκλεισμός από το ελάχιστο επίπεδο αξιοπρεπούς διαβίωσης είναι ταυτόχρονα και αποκλεισμός από την αλληλεγγύη ανάμεσα στους ασφαλισμένους και το κοινωνικό σύνολο. Το εισόδημα δεν αναδιανέμεται σε αυτά τα άτομα που το έχουν ανάγκη, σε ανθρώπους που πληρώνουν φόρους και εισφορές κανονικά αλλά παρόλα αυτά αποκλείονται από την βασική κοινωνική προστασία και όλα τα αυτονόητα. Έτσι, οι προϋποθέσεις σύνταξης σύμφωνα με τον νόμο Κατρούγκαλου είναι αντίθετες με ένα πλέγμα διατάξεων και γενικών αρχών του δικαίου της κοινωνικής ασφάλισης.

Όποιο άτομο βρίσκεται κοντά στη σύνταξη και σκέφτεται να πάει την υπόθεση στα δικαστήρια μπορεί να επικοινωνήσει μαζί μας στο sysymetanastwm@gmail.com για να αναλάβουμε εμείς την νομική εκπροσώπηση δωρεάν.

*Η Ντανιέλα Ντούντα είναι ασκούμενη δικηγόρος.

ΠΗΓΗ 

Grosso Pliatsikofication Νο 18: Πρωταθλήτρια στην ΕΕ η Ελλάδα στη φορολογική λεηλασία της εργασίας. Η νεοφιλελεύθερη κυβερνητική πολιτική της ΝΔ ισοπεδώνει μισθωτούς και συνταξιούχους

Grosso Pliatsikofication.18: Πρωταθλήτρια στην ΕΕ η Ελλάδα στη φορολογική λεηλασία της εργασίας. Η νεοφιλελεύθερη κυβερνητική πολιτική της ΝΔ ισοπεδώνει μισθωτούς και συνταξιούχους 

Κόλαφο για την οικονομική πολιτική της κυβέρνησης της ΝΔ και την ταξική της μεροληψία υπέρ του μεγάλου κεφαλαίου αποτελεί η ετήσια έκθεση φορολογίας 2026 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Annual Report on Taxation 2026). Τα στοιχεία της Γενικής Διεύθυνσης Φορολογίας και Τελωνειακής Ένωσης (DG TAXUD) ξεσκεπάζουν πλήρως το κυβερνητικό αφήγημα περί «ανάπτυξης για όλους» και «φορολογικών ελαφρύνσεων», αποδεικνύοντας ότι η εργατική τάξη, οι μισθωτοί και οι συνταξιούχοι της χώρας υφίστανται μια πρωτοφανή, συστηματική και βίαιη αναδιανομή πλούτου υπέρ των μεγαλοεπιχειρηματιών, των τραπεζιτών, των βιομηχάνων, των εφοπλιστών και γενικότερα του κεφαλαίου.

Του Γιώργη Χρήστου*

Σύμφωνα, λοιπόν, με την έκθεση, στη χώρα μας είναι σε εξέλιξη το πιο ακραίο νεοφιλελεύθερο πείραμα της Ευρώπης: μια χώρα όπου η εργασία τιμωρείται εξοντωτικά στην πηγή, ενώ την ίδια ώρα η επιβίωση μετατρέπεται σε καθημερινό εφιάλτη λόγω της συνειδητής διατήρησης των ληστρικών έμμεσων φόρων. Αναλυτικότερα: 

Η πρωτιά της ντροπής: Φορολογικό «κρατικό κούρεμα» 44,8% στους μισθούς 

Η έκθεση της Κομισιόν γκρεμίζει τις κυβερνητικές δικαιολογίες. Η Ελλάδα φιγουράρει στην 1η θέση σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση στον έμμεσο φορολογικό συντελεστή επί της εργασίας (Implicit Tax Rate - ITR), ο οποίος αγγίζει το εξοργιστικό 44,8%.

Τι σημαίνει αυτό στην πράξη: Από κάθε 100 ευρώ που παράγει με το μόχθο του ένας εργαζόμενος και συμβάλλει στην οικονομία, σχεδόν τα 45 ευρώ δημεύονται από το κράτος μέσω άμεσων φόρων και ασφαλιστικών εισφορών.

Ενώ στην υπόλοιπη Ευρώπη η τάση την τελευταία δεκαετία ήταν πτωτική, στην Ελλάδα της ΝΔ η φορολογική επιβάρυνση της εργασίας εκτινάχθηκε κατά 3,4 ποσοστιαίες μονάδες. Πρόκειται για μια συνειδητή πολιτική επιλογή προκειμένου να μη φορολογηθούν τα υπερκέρδη των τραπεζών, των διυλιστηρίων και των ενεργειακών κολοσσών. Μια συνειδητή πολιτική επιλογή, με την οποία η κυβέρνηση μετακυλίει όλο το βάρος της συντήρησης του κράτους στις πλάτες των μισθωτών και των συνταξιούχων.

Στο Κεφάλαιο 2 της έκθεσης, και συγκεκριμένα στην Ενότητα 2.2.1.1 (Revenues from labour taxes) και στο Figure 24 (Change in Implicit Tax Rate on labour), αναφέρεται ρητά ότι η Ελλάδα κατέγραψε τον υψηλότερο έμμεσο φορολογικό συντελεστή επί της εργασίας (Implicit Tax Rate on labour - ITR) στην Ευρωπαϊκή Ένωση για το έτος 2024, ο οποίος ανήλθε στο 44,8%. Ο συντελεστής αυτός στην Ελλάδα (44,8%) είναι αισθητά υψηλότερος από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ο οποίος διαμορφώθηκε στο 37,1%. Στη δεύτερη θέση ακολουθεί η Ιταλία με 43,9% και στην τρίτη το Βέλγιο με 40,7%. Η έκθεση επισημαίνει ότι στην Ελλάδα ο δείκτης αυτός σημείωσε αύξηση κατά 3,4 ποσοστιαίες μονάδες κατά τη δεκαετία 2014-2024 (ανεβαίνοντας από το 41,4% του 2014 στο 44,8% του 2024). Πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες αυξήσεις στην Ευρώπη κατά τη συγκεκριμένη περίοδο. 

Παγίδα φτώχειας και αντικίνητρα για τους αδύναμους 

Η κυβέρνηση όχι μόνο δε στηρίζει την απασχόληση, αλλά στήνει φορολογικές παγίδες στους πιο ευάλωτους:

Οριακός Φορολογικός Συντελεστής (METR): Οποιαδήποτε ονομαστική αύξηση δίνεται στον εργαζόμενο, «εξαφανίζεται» ακαριαία από την εφορία. Η φορολογική κλίμακα είναι σχεδιασμένη, έτσι ώστε να ακυρώνει τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου της εργατικής τάξης.

Συντελεστής Φορολογίας Συμμετοχής (PTR): Για έναν άνεργο, η ένταξη στην εργασία συνοδεύεται από ένα οικονομικό σοκ-«πέναλτι» που ξεπερνά το 60%, καθώς το κράτος του στερεί αμέσως τα πενιχρά κοινωνικά βοηθήματα και τον φορολογεί άγρια από το πρώτο ευρώ.

Τα αντίστοιχα επιστημονικά ευρήματα και οι πίνακες βρίσκονται στο Κεφάλαιο 1 (Section 1.2.1: Tax policy and work incentives):

Οριακός Φορολογικός Συντελεστής (METR). Πού αναφέρεται: Στις σελίδες 22 έως 27 της έκθεσης. Ο METR μετρά τα κίνητρα εργασίας σε επίπεδο έντασης (δηλαδή την απόφαση να δουλέψει κανείς περισσότερες ώρες). Όπως αναφέρεται στην έκθεση, οι αυξήσεις στις αποδοχές συχνά εξανεμίζονται εν μέρει («partially offset») από το συνδυασμό των φόρων εισοδήματος, των ασφαλιστικών εισφορών και της περικοπής των κοινωνικών επιδομάτων που συνδέονται με εισοδηματικά κριτήρια. Στο Figure 3 και Figure 4 (σελ. 24) παρουσιάζεται ο METR ανά εισοδηματικό τεταρτημόριο. Σε χώρες με προοδευτική φορολογία (όπως το Βέλγιο ή η Γερμανία), ο συντελεστής αυτός ξεπερνά το 40% ή και το 50%, μειώνοντας σημαντικά το οικονομικό όφελος για όποιον προσπαθεί να αυξήσει το εισόδημά του.

Συντελεστής Φορολογίας Συμμετοχής (PTR). Πού αναφέρεται: Στις σελίδες 27 έως 31 της έκθεσης. Ο PTR μετρά την απώλεια του οικογενειακού εισοδήματος από φόρους και περικοπές επιδομάτων όταν ένας άνεργος/αδρανής εισέρχεται στην αγορά εργασίας. Η αναφορά για «πέναλτι που ξεπερνά το 60%» αντιστοιχεί ακριβώς στην εξής επιστημονική διατύπωση της έκθεσης (στη σελίδα 27): «In countries like Austria, Germany, and Greece, sizeable benefit withdrawal PTRs combined with social insurance contributions (SIC) and taxes result in an overall PTR above 60%». Δηλαδή, στην Ελλάδα, τη Γερμανία και την Αυστρία, ένας άνεργος που βρίσκει δουλειά χάνει πάνω από το 60% των νέων του εσόδων, επειδή το κράτος του κόβει αμέσως τα επιδόματα ανεργίας/κοινωνικής στήριξης και παράλληλα του επιβάλλει φόρους και εισφορές από το πρώτο ευρώ. Τα δεδομένα αυτά αποτυπώνονται γραφικά στο Figure 8 (σελ. 28) της έκθεσης. 

Η ληστεία του ΦΠΑ: Ο πιο άδικος φόρος στοχεύει τα λαϊκά στρώματα 

Αφού το κράτος λεηλατήσει το εισόδημα του εργαζομένου στην πηγή, έρχεται να τον αποτελειώσει στο ταμείο του σούπερ μάρκετ. Η Ελλάδα πέτυχε άλλη μια θλιβερή πρωτιά: κατέγραψε τη μεγαλύτερη αύξηση στη βαρύτητα του ΦΠΑ στο φορολογικό της μείγμα στην ΕΕ κατά 3,1 ποσοστιαίες μονάδες.

Η κυβέρνηση αρνείται πεισματικά να μειώσει το ΦΠΑ στα βασικά αγαθά, επιλέγοντας να εισπράττει δισεκατομμύρια από τον πιο ταξικά άδικο φόρο –το φόρο κατανάλωσης που πλήττει δυσανάλογα τους φτωχούς– για να χρηματοδοτεί στη συνέχεια τα διάφορα "pass"-κοροϊδία, τις επιδοτήσεις προς τα ιδιωτικά καρτέλ αλλά και «του ΝΑΤΟ τα σφαγεία», με την αγορά εξοπλιστικών προγραμμάτων-μαμούθ. 

«Πράσινη» υποκρισία και φορολογία ακινήτων 

Η κυβερνητική πολιτική χρησιμοποιεί την κλιματική κρίση ως πρόσχημα για πρόσθετη φοροαφαίμαξη των λαϊκών στρωμάτων:

Πρωταθλητές στους «πράσινους» φόρους: Η Ελλάδα έχει τα υψηλότερα έσοδα από περιβαλλοντικούς φόρους ως ποσοστό του ΑΕΠ στην ΕΕ (3,8%). Ωστόσο, η φορολογία αυτή δεν επιβαρύνει τους μεγάλους βιομηχανικούς ρυπαντές (οι οποίοι απολαμβάνουν ασυλία με φόρους κάτω του 1%), αλλά επιβάλλεται οριζόντια στα καύσιμα και στο ρεύμα, βυθίζοντας χιλιάδες νοικοκυριά στην ενεργειακή φτώχεια.

Η λαιμητόμος του ΕΝΦΙΑ: Παρά τις επικοινωνιακές εξαγγελίες, η Ελλάδα παραμένει στην 3η υψηλότερη θέση στην ΕΕ στη φορολόγηση της ακίνητης περιουσίας, αντιμετωπίζοντας τη λαϊκή κατοικία όχι ως κοινωνικό δικαίωμα, αλλά ως πηγή μόνιμης φορολογικής απομύζησης.

Πρωταθλητές στους «πράσινους» φόρους (3,8% του ΑΕΠ στην Ελλάδα). Τα στοιχεία αυτά αναφέρονται σε δύο σημεία της έκθεσης: Κεφάλαιο 2, Ενότητα 2.3.1 (σελίδα 57): «Environmental taxes reached 3.8% of GDP in Greece but only 1.0% in Ireland.» («Οι περιβαλλοντικοί φόροι έφτασαν το 3,8% του ΑΕΠ στην Ελλάδα, ενώ ήταν μόλις 1,0% στην Ιρλανδία»). Κεφάλαιο 2, Ενότητα 2.3.6 (σελίδα 67): «In 2024, Greece (3.8% of GDP), Croatia (3.4%), the Netherlands, Bulgaria and Slovenia (3.0% all of them) were the Member States with the highest revenues from environmental taxes.» (Το 2024, η Ελλάδα με 3,8% του ΑΕΠ, η Κροατία, οι Κάτω Χώρες, η Βουλγαρία και η Σλοβενία ήταν τα κράτη μέλη με τα υψηλότερα έσοδα από περιβαλλοντικούς φόρους). Φορολόγηση της ακίνητης περιουσίας (3η υψηλότερη θέση στην ΕΕ). Η κατάταξη της Ελλάδας στην 3η υψηλότερη θέση (ως ποσοστό των συνολικών φορολογικών εσόδων) τεκμηριώνεται στο εξής σημείο: Κεφάλαιο 2, Ενότητα 2.3.7 (σελίδα 69): «They [property taxes] represented in 2024 7.9% of total tax revenue in France, 7.4% in Belgium and 6.6% in Greece, but less than 2% in Austria, Cyprus...» (Οι φόροι περιουσίας αντιπροσώπευαν το 2024 το 7,9% των συνολικών φορολογικών εσόδων στη Γαλλία, το 7,4% στο Βέλγιο και το 6,6% στην Ελλάδα, κατατάσσοντας την Ελλάδα στην 3η υψηλότερη θέση της ΕΕ). 

Κοινωνική οργή και κρατική αδιαφορία 

Η απόγνωση και η οργή της κοινωνίας αποτυπώνονται ανάγλυφα στα στοιχεία του Ευρωβαρομέτρου:

Απουσία φορολογικής δικαιοσύνης: Το 40% των Ελλήνων δηλώνει ξεκάθαρα ότι το σύστημα είναι βαθιά άδικο και ότι οι πλούσιοι και οι πολυεθνικές δεν πληρώνουν αυτά που τους αναλογούν.

Γραφειοκρατία-θηλιά και πελατεία ιδιωτών: Η κυβέρνηση έχει δημιουργήσει σκόπιμα ένα δαιδαλώδες, ασταθές και χαοτικό φορολογικό σύστημα (πάνω από 50 μεγάλες μεταρρυθμίσεις σε μια πενταετία), αναγκάζοντας τους πολίτες να πληρώνουν ιδιώτες συμβούλους. Η Ελλάδα είναι 3η στην ΕΕ στην ανάγκη χρήσης λογιστή (18%), την ώρα που οι κρατικές υπηρεσίες υποστήριξης έχουν υποβαθμιστεί πλήρως (με το 15% των πολιτών να τις χαρακτηρίζει «πολύ ανεπαρκείς»).

Οι συντάξεις χηρείας και η συζήτηση περί χρεοκοπίας, των Ρομπόλη Σάββα και Μπέτση Βασίλη

Η  αποκατάσταση    της  ισότητας  μεταξύ  δημοσίου  και  ιδιωτικού  τομέα  για  τις  συντάξεις  χηρείας  στην  χώρα  μας  τροφοδότησε, μεταξύ  άλλων,  την  συζήτηση   της χρεοκοπίας της  ελληνικής  οικονομίας  από   την  κοινωνική ασφάλιση. Όμως  η  άποψη  αυτή  τότε  και  τώρα  δεν  μπορεί  να  συναντηθεί κατά  τεκμηριωμένο  και  αναλυτικό  τρόπο  με  την οικονομική  πραγματικότητα  της  ελληνικής  οικονομίας  και  του  κοινωνικο-ασφαλιστικού  συστήματος  δεδομένου  του  περιορισμένου  επιπέδου (35%) της  κρατικής  επιχορήγησης  για    συνταξιοδοτικές   δαπάνες   στο  σύνολο  του  χρέους (301 δις  ευρώ) το  2009.

Οι  δανειστές και οι εκπρόσωποι  τους (ΔΝΤ, Ε.Ε.,ΕΚΤ)  στην  Ελλάδα  παραλείποντας να κατανοήσουν, για λόγους επιβολής  των πολιτικών  εσωτερικής  υποτίμησης,  την  αντικειμενική  αυτή  πραγματικότητα,  με  την  προώθηση  των  μνημονιακών νόμων επέφεραν, χωρίς  την εξυγίανση, τον εξορθολογισμό και την ανασύσταση, όπως  διακήρυσσαν, του  συστήματος  κοινωνικής  ασφάλισης (ΣΚΑ),  μέχρι  το  2015  μειώσεις  της  τάξης του 45% στις κύριες συντάξεις και  65% στις επικουρικές συντάξεις (Ν. 3986/2011, Ν. 4024/2011, Ν. 4051/2012, Ν. 4052/2012, Ν. 4093/2012 κ.α.).

Κι΄ αυτό επειδή οι  συσσωρευμένες  διαρθρωτικές  παθογένειες  του  ΣΚΑ  κατανοήθηκαν  λανθασμένα  από  τους  εκπροσώπους  των  δανειστών  και  τις  ελληνικές  κυβερνήσεις ως  δημοσιονομικό  πρόβλημα,  και  ως  εκ  τούτου  οι  παθογένειες  και  η  μείωση  των  ελλειμμάτων  αντιμετωπίσθηκαν  ανεπιτυχώς (λόγω  της  προκαλούμενης  ύφεσης και  της  αυξανόμενης  ανεργίας  από τις  πολιτικές  λιτότητας)  με  νομοθετικές  παρεμβάσεις  δημοσιονομικής  περιστολής. Παράλληλα,  ο Ν. 4387/2016 ενσωμάτωσε όλες αυτές τις μειώσεις, οι οποίες οδήγησαν σε συνολικές  απώλειες  65 δις ευρώ στο εισόδημα των συνταξιούχων.

Μετά και τον Ν. 4670/2020 στην μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Ageing Working Group 2024) η οποία είχε λάβει υπόψη ως κύρια δημογραφική παράμετρο την αύξηση του δείκτης εξάρτησης των ηλικιωμένων από το 37% στο 61% μέχρι το 2070 και ετήσια μέση μακροχρόνια αύξηση του ΑΕΠ   1,1% μέχρι το 2070, εκτιμήθηκε  ότι  το  επίπεδο  των συνταξιοδοτικών δαπανών στην Ελλάδα  θα μειωθεί από το 14,5% το 2024 στο 12% του ΑΕΠ το 2070, δηλαδή   θα  προσεγγίσει  τον μέσο όρο (12% του ΑΕΠ) των χωρών της ΕΕ-27.

Επίσης, η συγκεκριμένη μελέτη χαρακτήριζε ότι το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης στην Ελλάδα είναι χρηματοοικονομικά βιώσιμο, παραβλέποντας όμως την παράμετρο της κοινωνικής αποτελεσματικότητας, δηλαδή την επάρκεια των συντάξεων. Στην ίδια μελέτη για το διάστημα 2020 – 2070 προβλέπονταν ότι  οι  δαπάνες  συντάξεων  ανά 10-ετία  θα  είναι 150 δις ευρώ (σε παρούσες αξίες) κατά μέσο όρο (ή 15 δις ευρώ ετησίως κατά μέσο όρο), όταν την περίοδο 2000 – 2009 δαπανήθηκαν στο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης κατά μέσο όρο 9 δις ευρώ το έτος για τις συντάξεις (Κοινωνικοί Προϋπολογισμοί 2002-2009).

Επομένως, πώς είναι δυνατόν, σύμφωνα με την μελέτη του Ageing Working Group, το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης (μόνο συντάξεις) στην Ελλάδα να θεωρείται βιώσιμο δαπανώντας ανά 10-ετία 15 δις ευρώ από τον Κρατικό  Προϋπολογισμό την περίοδο 2025-2070 και τα 9 δις ευρώ που δαπανήθηκαν στην περίοδο 2000 – 2009 να υποστηρίζεται ότι προκάλεσαν την χρεοκοπία της ελληνικής  οικονομίας, όταν οι  συγκεκριμένες  δαπάνες  αποτελούσαν το 35% του χρέους της χώρας το 2009;  Έτσι, με αφετηρία  τα δεδομένα αυτά, η  άποψη  ότι τα 9 δις ευρώ που καταβλήθηκαν, κατά μέσο όρο ετησίως, από τον Κρατικό Προϋπολογισμό στο σύστημα κοινωνικής  ασφάλισης (ΣΚΑ), κατά  την  περίοδο  2000-2009, οδήγησαν την χώρα μας στην χρεοκοπία,  αποδεικνύεται, σύμφωνα  με  την  ποσοτική  και  τεχνική  ανάλυση  των  στοιχείων του  ΣΚΑ, ότι  αδυνατεί  να  προσεγγίσει  την  τότε  αλλά  και  την  μελλοντική πραγματικότητα  της  ελληνικής  οικονομίας  και  του  συστήματος  κοινωνικής  ασφάλισης.

Το  ίδιο, η  άποψη  που  διατυπώνεται στις μέρες μας ότι η αποκατάσταση  της ισότητας  μεταξύ  δημοσίου  και  ιδιωτικού  τομέα  για  τις   συντάξεις  χηρείας θα  υπονομεύσει  το  συνταξιοδοτικό  σύστημα  και  την  δημοσιονομική  σταθερότητα  της  ελληνικής  οικονομίας  δεν  επαληθεύεται  από  την βραχυχρόνια και μεσο-μακροπρόθεσμη ποσοτική και τεχνική ανάλυση των  συγκεκριμένων  στοιχείων  του  ΣΚΑ  και  της  ελληνικής  οικονομίας.  Είναι  ενδιαφέρον  να  σημειωθεί  ότι  οι  συντάξεις χηρείας βασίζονται   στην ανταποδοτικότητα των εισφορών αλλά και στην κοινωνική αλληλεγγύη  των  αναδιανεμητικών  συστημάτων  κοινωνικής  ασφάλισης αφού ενδέχεται η(ο) χήρα(ος) να λάβει την σύνταξη χηρείας για περισσότερο χρονικό διάστημα από αυτό που αντιστοιχεί στην ανταποδοτικότητα των εισφορών.  Πιο  συγκεκριμένα  το ζήτημα που έχει ανακύψει  στην  χώρα  μας  με τις συντάξεις χηρείας διακρίνεται σε δύο περιπτώσεις.

Συνταξιούχοι Εκπαιδευτικοί: Η Συνταγματική Αναθεώρηση δεν είναι «εκσυγχρονισμός». Είναι επίθεση στη δημόσια Παιδεία, στη μόνιμη εργασία και στα κοινωνικά δικαιώματα

ΠΕΣΕΚ: Η Συνταγματική Αναθεώρηση δεν είναι «εκσυγχρονισμός». Είναι επίθεση στη δημόσια Παιδεία, στη μόνιμη εργασία και στα κοινωνικά δικαιώματα

Συναδέλφισσες, συνάδελφοι

Η κυβέρνηση της ΝΔ επιχειρεί μέσα στο καλοκαίρι να προωθήσει μια βαθιά αντιδραστική Συνταγματική Αναθεώρηση. Δεν πρόκειται για μια τεχνική ή θεσμική διαδικασία, αλλά για μια στρατηγική επιλογή που αποσκοπεί στη συνταγματική θωράκιση των νεοφιλελεύθερων πολιτικών, της εμπορευματοποίησης των δημόσιων αγαθών, της δημοσιονομικής λιτότητας και της έντασης της εκμετάλλευσης της εργατικής τάξης.

Επιδιώκει να κατοχυρώσει στο ίδιο το Σύνταγμα όσα μέχρι σήμερα επιχειρούσε με νόμους: την υποβάθμιση και την πλήρη εμπορευματοποίηση της δημόσιας Παιδείας, την αποδόμηση της μονιμότητας στο Δημόσιο, τη διαρκή λιτότητα, την ενίσχυση των επιχειρηματικών ομίλων και τη φίμωση κάθε εργαζομένου, συνταξιούχου και της νεολαίας που αντιστέκεται.

Με την αναθεώρηση του Άρθρου 16, η κυβέρνηση Μητσοτάκη επιδιώκει να θωρακίσει νομικά τον πρόσφατο αντιεκπαιδευτικό της ανοσιούργημα για την ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων, παρακάμπτοντας τις μεγάλες φοιτητικές και εκπαιδευτικές κινητοποιήσεις. Κάνει ένα ακόμη βήμα προς την παράδοση της Ανώτατης Εκπαίδευσης στην αγορά. Το δημόσιο πανεπιστήμιο, αντί να ενισχυθεί με γενναία χρηματοδότηση, μόνιμο προσωπικό και ελεύθερη πρόσβαση όλων των νέων στη γνώση, καλείται να ανταγωνιστεί ιδιωτικά ιδρύματα που αντιμετωπίζουν τη μόρφωση ως εμπόρευμα. Η Παιδεία μετατρέπεται σε πεδίο κερδοφορίας και οι κοινωνικές ανισότητες διευρύνονται.

Με την αναθεώρηση του Άρθρου 103, βάλλει ευθέως κατά της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων. Η μονιμότητα δεν αποτελεί προνόμιο, αλλά δημοκρατική εγγύηση για την ανεξάρτητη λειτουργία των δημόσιων υπηρεσιών και την προστασία των εργαζομένων από πολιτικές και κομματικές διώξεις. Η σύνδεσή της με την τιμωρητική αξιολόγηση, τα πειθαρχικά και τις απολύσεις αποκαλύπτει τον πραγματικό στόχο: έναν δημόσιο υπάλληλο χωρίς δικαιώματα, φοβισμένο, πειθαρχημένο και απολύτως υποταγμένο στην εκάστοτε κυβερνητική πολιτική. Με λίγα λόγια, θέλουν υποταγμένο δημόσιο υπάλληλο, δάσκαλο σκυφτό κι αμόρφωτο λαό.

Οι εκπαιδευτικοί γνωρίζουμε πολύ καλά τι σημαίνει αυτή η πολιτική. Τα πειθαρχικά απέναντι σε συναδέλφους και συναδέλφισσες που συμμετέχουν στην απεργία-αποχή, οι διώξεις συνδικαλιστών, η επιχείρηση ποινικοποίησης της συλλογικής δράσης και η αξιολόγηση ως μηχανισμός πειθάρχησης αποτελούν τους κρίκους της ίδιας αλυσίδας. Η Συνταγματική Αναθεώρηση του Άρθρου 103 έρχεται να προσφέρει το θεσμικό υπόβαθρο για τη γενίκευση αυτής της πολιτικής.

Με την αναθεώρηση του Άρθρου 79, η κυβέρνηση επιχειρεί να συνταγματοποιήσει τη δημοσιονομική πειθαρχία και τους μόνιμους «κόφτες» στις κοινωνικές δαπάνες. Επιχειρεί να μετατρέψει σε συνταγματική επιταγή τη λιτότητα, ώστε κάθε μελλοντική κυβέρνηση να επικαλείται το Σύνταγμα για να αρνείται την ικανοποίηση των δίκαιων αιτημάτων μας, για επαναφορά της 13ης-14ης σύνταξης/μισθού, πραγματικές αυξήσεις σε μισθούς και συντάξεις, προσλήψεις μόνιμου προσωπικού, ενίσχυση της δημόσιας Παιδείας, Υγείας, Πρόνοιας και της Κοινωνικής Ασφάλισης.

Την ίδια στιγμή που δηλώνει ότι «δεν υπάρχουν χρήματα» για σχολεία, νοσοκομεία, κοινωνικές υπηρεσίες και αξιοπρεπείς συντάξεις, βρίσκονται δισεκατομμύρια ευρώ για εξοπλισμούς, για τις δεσμεύσεις απέναντι στο ΝΑΤΟ, για τη χρηματοδότηση επιχειρηματικών ομίλων και για κάθε μορφής επιδοτήσεις του μεγάλου κεφαλαίου. Η λιτότητα αφορά στις λαϊκές ανάγκες και μόνον.

Με την αναθεώρηση του Άρθρου 78, που κινείται στην ίδια κατεύθυνση, στο όνομα της «σταθερότητας» και της «ασφάλειας των επενδύσεων», επιδιώκεται ακόμη μεγαλύτερη προστασία των μεγάλων επιχειρηματικών συμφερόντων, την ώρα που τα λαϊκά στρώματα συνεχίζουν να σηκώνουν το κύριο βάρος της φορολογίας. Οι συνταξιούχοι, οι εργαζόμενοι και οι αυτοαπασχολούμενοι πληρώνουν πολλαπλά, ενώ το μεγάλο κεφάλαιο εξακολουθεί να απολαμβάνει προκλητικά προνόμια και φορολογικές απαλλαγές.

Grosso Pliatsikofication Νο 17: Μητσοτάκης και Κεραμέως επιταχύνουν την ιδιωτικοποίηση της Κοινωνικής Ασφάλισης και των Συντάξεων με το νέο ν/σ για τα επαγγελματικά ταμεία (ΕΙΚΟΝΑ)

Grosso Pliatsikofication.17: Μητσοτάκης και Κεραμέως επιταχύνουν την ιδιωτικοποίηση της Κοινωνικής Ασφάλισης και των Συντάξεων με το νέο ν/σ για τα επαγγελματικά ταμεία

Το νέο νομοσχέδιο της κυβέρνησης της ΝΔ με τίτλο «Βελτίωση του πλαισίου επαγγελματικής ασφάλισης: Περισσότερες δυνατότητες για εργαζόμενους και επιχειρήσεις», που παρουσιάστηκε σήμερα (1/7) από την υπουργό Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης εν χορδαίς και οργάνοις, δεν αποτελεί μια απλή τεχνική παρέμβαση στο ασφαλιστικό σύστημα. Συνιστά ένα ακόμη βήμα στην πολιτική ενίσχυσης του δεύτερου και του τρίτου πυλώνα ασφάλισης, δηλαδή της επαγγελματικής και της ιδιωτικής ασφάλισης, σε βάρος του δημόσιου χαρακτήρα της Κοινωνικής Ασφάλισης. 

Του Γιώργη Χρήστου*

Το μοντέλο των τριών πυλώνων

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη και η υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, Νίκη Κεραμέως, παρουσιάζουν το νομοσχέδιο ως «εκσυγχρονισμό», «ευελιξία», «περισσότερες επιλογές» και «καλύτερη προστασία». Στην πραγματικότητα, πρόκειται για ακόμη έναν κρίκο σε μια αλυσίδα πολιτικών που μετατρέπουν σταδιακά τη σύνταξη από εγγυημένο κοινωνικό δικαίωμα σε ατομική επενδυτική υπόθεση.

Το ίδιο το υπουργείο περιγράφει πλέον ως πρότυπο το σύστημα των τριών πυλώνων: δημόσια υποχρεωτική ασφάλιση, επαγγελματική ασφάλιση και ιδιωτική ασφάλιση. Αντί, όμως, να ενισχυθεί ο πρώτος πυλώνας –ο e-ΕΦΚΑ– με αυξημένη κρατική χρηματοδότηση, ουσιαστική αναπλήρωση των απωλειών των συνταξιούχων και καλύτερες παροχές, επιλέγεται η ενίσχυση των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ) και η διεύρυνση της συμμετοχής των ιδιωτικών ασφαλιστικών εταιρειών. 

Νέα προνόμια για τις ασφαλιστικές εταιρείες

Το νομοσχέδιο εισάγει τα Ανοιχτά Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης, διευρύνει τα φορολογικά κίνητρα για την επαγγελματική ασφάλιση και θεσπίζει το Ομαδικό Ασφαλιστικό Προϊόν Επαγγελματικής Συνταξιοδότησης (ΟΑΠΕΣ), το οποίο θα προσφέρεται από ασφαλιστικές εταιρείες. Παράλληλα, δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην «επένδυση», στη «διαχείριση κεφαλαίων», στη «μακροπρόθεσμη αποταμίευση» και στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας στον χρηματοοικονομικό τομέα.

Με άλλα λόγια, οι εισφορές των εργαζομένων αντιμετωπίζονται ολοένα και περισσότερο ως επενδυτικό κεφάλαιο και λιγότερο ως κοινωνικός πόρος για την εγγυημένη καταβολή αξιοπρεπών συντάξεων.

Τριάντα χρόνια αντιασφαλιστικών ανατροπών

Η πολιτική αυτή δεν εμφανίζεται ξαφνικά. Αποτελεί συνέχεια μιας πορείας που ξεκίνησε με τον Ν.2084/1992 (νόμος Σιούφα), συνεχίστηκε με τον Ν.3029/2002 (νόμος Ρέππα), τον Ν. 3655/2008 (νόμος Πετραλιά), τους Ν.3863/2010 και Ν. 3865/2010 (νόμοι Λοβέρδου – Κουτρουμάνη), τον Ν.4387/2016 (νόμος Κατρούγκαλου) και τον Ν. 4670/2020 (νόμος Βρούτση), που διατήρησε τον πυρήνα του νόμου Κατρούγκαλου.

Η κυβέρνηση της ΝΔ προχώρησε το 2021 ένα ακόμη αποφασιστικό βήμα με τον Ν.4826/2021 («Ασφαλιστική Μεταρρύθμιση για τη Νέα Γενιά»), με τον οποίο ιδρύθηκε το Ταμείο Επικουρικής Κεφαλαιοποιητικής Ασφάλισης (ΤΕΚΑ). Για πρώτη φορά εγκαταλείφθηκε, για τους νέους ασφαλισμένους, η αρχή της διανεμητικής επικουρικής ασφάλισης και υιοθετήθηκε το κεφαλαιοποιητικό σύστημα των ατομικών λογαριασμών, όπου το ύψος της μελλοντικής επικουρικής σύνταξης εξαρτάται από τις αποδόσεις των επενδύσεων. Ο νόμος αυτός αφαιρεί πολύτιμους πόρους από το δημόσιο ασφαλιστικό σύστημα και άνοιξε το δρόμο για την περαιτέρω ιδιωτικοποίηση της Κοινωνικής Ασφάλισης.

Σήμερα, με το νομοσχέδιο «Βελτίωση του πλαισίου επαγγελματικής ασφάλισης: Περισσότερες δυνατότητες για εργαζόμενους και επιχειρήσεις», η Νίκη Κεραμέως δεν κάνει τίποτε άλλο παρά να συνεχίζει και να εμβαθύνει αυτή τη στρατηγική. Με τα Ανοιχτά Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ), το νέο Ομαδικό Ασφαλιστικό Προϊόν Επαγγελματικής Συνταξιοδότησης (ΟΑΠΕΣ) και τα νέα φορολογικά κίνητρα υπέρ της επαγγελματικής ασφάλισης, επιχειρεί να ενισχύσει ακόμη περισσότερο το δεύτερο πυλώνα και να διευρύνει το ρόλο των ασφαλιστικών εταιρειών, των τραπεζών και των επενδυτικών κεφαλαίων στη συνταξιοδοτική προστασία.

Τα βάρη πάλι σε συνταξιούχους και εργαζομένους

Το νομοσχέδιο  Κεραμέως αποτελεί το επόμενο στάδιο αυτής της στρατηγικής. Με τα νέα ΤΕΑ, τα ΟΑΠΕΣ και τα φορολογικά κίνητρα προς την επαγγελματική ασφάλιση, ενισχύεται περαιτέρω η παρουσία τραπεζών, ασφαλιστικών εταιρειών και διαχειριστών επενδυτικών κεφαλαίων στο χώρο της συνταξιοδότησης.

Την ίδια ώρα, η κυβέρνηση συνεχίζει το χοντρό δούλεμα απέναντι στους συνταξιούχους ισχυριζόμενη προκλητικά ότι δεν έχει λεφτά για να ικανοποιήσει δίκαια αιτήματά τους, όπως αυτό της επαναφορά της 13ης-14η σύνταξης/μισθού, πραγματικές αυξήσεις σε συντάξεις/μισθούς, αποκατάσταση των απωλειών των μνημονιακών περικοπών κ.λπ., για τις πιεστικές λαϊκές ανάγκες.

Από την άλλη πλευρά, έχει όμως δισεκατομμύρια για την πολεμική οικονομία: Κάθε ευρώ που κατευθύνεται σε ΝΑΤΟϊκούς εξοπλισμούς αφαιρείται άμεσα από τη δημόσια Υγεία και Παιδεία, την Κοινωνική Ασφάλιση, τους μισθούς και τις συντάξεις.

Στο πεδίο των εργαζομένων, η κυβέρνηση της ΝΔ συνεχίζει διατηρεί και ενισχύει το αντεργατικό οπλοστάσιο, όπως οι εκτεταμένες ευέλικτες μορφές απασχόλησης, το 13ωρο, η διεύρυνση των δυνατοτήτων 6ήμερης εργασίας σε συγκεκριμένους κλάδους, η μη επαναφορά των συλλογικών διαπραγματεύσεων στα προ μνημονίων επίπεδα, καθώς και η επιμονή σε ένα μοντέλο ανάπτυξης που βασίζεται στη συμπίεση του εργασιακού κόστους και στην ατομικοποίηση των εργασιακών σχέσεων.

Αυτό που δε διατηρεί είναι οι εργοδοτικές εισφορές προς τα Ταμεία, καθώς συνεχώς τις μειώνει με στόχο να απαλλάξει πλήρως την εργοδοσία από την υποχρεώσή της προς τα ασφαλιστικά ταμεία.