
Τίνος είναι βρε γυναίκα τα ρομπότ;
του Έκτορα-Ξαβιέ Δελαστίκ
Επανεξετάζουμε τα στρατιωτικά drones στο χθες και σήμερα. Μιλούμε για τη μακρά συζήτηση της ηθικής του πολέμου και τις πρόσφατες προβοκάτσιες που γίνονται με αυτά.
Οι επιθέσεις με drones δεν είναι μόνο το αγαπημένο χόμπι του πρώτου κατόχου Νόμπελ Ειρήνης (Ομπάμα) που βομβάρδισε ένα δεύτερο κάτοχο Νόμπελ Ειρήνης (τους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα). Όπως θα δούμε, είναι μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για αναθεώρηση του διεθνούς δικαίου προς το χειρότερο. Είναι και μια εξαιρετική ευκαιρία για φθηνή πρόκληση φόβου στους πολίτες, ώστε να δεχτούν την εμπλοκή τους σε πολεμικές επιχειρήσεις. Κυρίως όμως, για να δεχτούν να πεινάσουν για χάρη κάθε αυτοκινητοβιομηχανίας, που προτιμά να γίνει οπλοβιομηχανία με ασφαλή κρατικά συμβόλαια χωρίς περιορισμούς, αντί… να κάνει τη δουλειά της.
Η ιστορία των drones
Το πρώτο χτύπημα drone με τη σύγχρονη έννοια φαίνεται να έλαβε χώρα το 2002: πρόκειται για τη δολοφονία τεσσάρων ατόμων, για τα οποία υπήρχαν υποψίες πως σχετίζονταν με την αλ-Κάιντα, με πύραυλο ο οποίος εκτοξεύτηκε από ένα αμερικανικό μη επανδρωμένο αεροσκάφος Predator. Το γεγονός ότι η πρώτη αυτή επίσημη χρήση έγινε στο πλαίσιο του αμερικανικού πολέμου για τον έλεγχο των ενεργειακών πηγών της Μέσης Ανατολής (ή του «πολέμου ενάντια στην τρομοκρατία», όπως τον περιέγραφαν οι ίδιοι), δεν είναι τυχαίο. Στα χαρτιά, η χρήση drones επιτρέπει στοχευμένα χτυπήματα ακριβείας, χωρίς κίνδυνο για τους στρατιώτες του επιτιθέμενου, πράγμα εξαιρετικά ελκυστικό για μια εκστρατεία υποδούλωσης πετρελαιοπαραγωγικών χωρών από μια δύναμη στην άλλη άκρη της Γης.
Η βαθύτερη ουσία όμως, βρίσκεται στην αμφισβήτηση του διεθνούς δικαίου που χρειάστηκε για τη χρήση τους. Στο άρθρο της Drones and the International Rule of Law, η νομικός και δημοσιογράφος Ρόζα Μπρουκς εξηγεί τον τρόπο με τον οποίο βασικές πλευρές του διεθνούς δικαίου άλλαξαν ή ξεχειλώθηκαν με πρωτοβουλία των Ηνωμένων Πολιτειών και με συναίνεση του Παγκόσμιου Βορρά. Άλλωστε, αν πλέον μια πλούσια χώρα έχει τη δυνατότητα για δολοφονίες και καταστροφές με «άρωμα πολέμου» χωρίς να χρειάζεται να εμπλακεί πραγματικά σε πόλεμο και να θέσει στρατιώτες σε κίνδυνο, είναι δύσκολο να δεχθεί περιορισμούς προς όφελος της διεθνούς ειρήνης.
Ένα πρώτο σημαντικό σημείο ήταν η ερμηνεία του Καταστατικού Χάρτη του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, η οποία επιτρέπει κατ’ εξαίρεση τη χρήση διακρατικής βίας (α) εφ’ όσον αναγνωριστεί απειλή κατά της ειρήνης ή καταστρατήγηση της ειρήνης ή συμβούν εχθροπραξίες ή (β) για λόγους αυτοάμυνας. Οι Η.Π.Α. απαίτησαν να αναγνωριστεί ως «αυτοάμυνα» η επέμβασή τους στο Αφγανιστάν. Ακόμα, επαναόρισαν την έννοια της «άμεσης απειλής» και έτσι «δεν απαιτείται οι Ηνωμένες Πολιτείες να έχουν καθαρές αποδείξεις πως μια συγκεκριμένη επίθεση σε προσωπικό και συμφέροντα των ΗΠΑ θα λάβει χώρα στο άμεσο μέλλον». Αν αυτό ακούγεται σαν λευκή επιταγή για χτυπήματα χωρίς να χρειάζεται να αποδειχθεί ο λόγος για τον οποίο γίνονται, είναι επειδή ακριβώς αυτό είναι.
Ακόμα πιο σημαντικό είναι το γεγονός ότι, όπως θα δούμε και παρακάτω, η συστηματική χρήση drones για χτυπήματα τα οποία περιγράφονται ως «πόλεμος κατά της τρομοκρατίας» στα δελτία ειδήσεων και ως «μεμονωμένες ενέργειες αυτοάμυνας» στα δικαστήρια θολώνει την ίδια την έννοια του πολέμου. Αυτό σημαίνει πως μπορεί να γίνεται επίκληση στο «δίκαιο του πολέμου» κατά το δοκούν, με τον ίδιο τρόπο που αυτή τη στιγμή η κυβέρνηση των Η.Π.Α. περιγράφει τις επιχειρήσεις ως πόλεμο… εκτός από όταν ελέγχεται νομικά για το τί ακριβώς κάνει στο Ιράν.
Μια σημαντική επίσης κατάληξη αυτών των αλλαγών είναι πως υπάρχει άκρα μυστικότητα για τον τρόπο με τον οποίο αποφασίζονται οι στόχοι και τα κριτήρια με τα οποία επιλέγεται να γίνει ο βομβαρδισμός. Πράγμα το οποίο όπως είδαμε πρόσφατα προκαλεί θηριωδίες για τις οποίες κανείς δε χρειάζεται να πάρει την πραγματική ευθύνη.
Take it with a drone of salt
Έχοντας πει όλα τα παραπάνω, υπάρχει μια συγκεκριμένη κατηγορία περιστατικών με drones στην οποία θέλουμε να σταθούμε, η οποία ορίζεται από τα εξής χαρακτηριστικά. Πρώτον, καμμία πρωτύτερη πολεμική κλιμάκωση και ταυτόχρονα καμμία επόμενη σχετική πολεμική ενέργεια. Δεύτερον, εξαιρετικά σταθερή προβολή στα Μ.Μ.Ε. εκ μέρους φορέων που έχουν σαφές συμφέρον από την προβολή του γεγονότος. Φυσικά θα ήταν ανεύθυνο να ονομάσουμε ελαφρά τη καρδία κάθε μεμονωμένη ενέργεια. Αυτά τα δύο χαρακτηριστικά όμως πρέπει να δρουν ως καμπανάκι το οποίο να καλεί σε πολύ προσεκτική εξέταση του περιστατικού και κυρίως σε πολύ προσεκτική εξέταση των κινήσεων των ωφελουμένων.
Ο λόγος για τον οποίο εξετάζουμε την παλιά καλή τακτική των προβοκατόρικων κινήσεων στο επίπεδο των drones είναι απλός. Κατ’ αρχάς, επισήμως μεγάλες δυνάμεις αντιγράφουν σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό τα συστήματα αντιπάλων τους, όπως π.χ. κάνουν επισήμως οι ΗΠΑ με τα ιρανικά drones Shahed. Κατά δεύτερον, ένα τέτοιο μηχάνημα είναι ασύγκριτα απλούστερο από ένα αεροσκάφος, έναν πύραυλο ή μια βόμβα. Μπορεί ως εκ τούτου, αν καταρριφθεί σε αρκετά καλή κατάσταση, να επισκευαστεί με παρόμοια υλικά και εξαρτήματα και να αποτελέσει μια εξαιρετικά πειστική αντιγραφή για ψευδή χτυπήματα. Ο ουκρανικός στρατός έχει ανακοινώσει δημοσίως πως προβαίνει σε ανάλογες επιδιορθώσεις μερών ρωσικών drones ώστε να χρησιμοποιήσει τις μηχανές στα δικά του.
Τέλος, το γεγονός ακριβώς πως πρόκειται για μη επανδρωμένα και σχετικά φθηνά μηχανήματα σημαίνει πως απαιτείται και κατάρριψη, και ενδελεχής τεχνική εξέταση και δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων για να πιστοποιηθεί το αν όντως ανήκουν πραγματικά στη μία ή την άλλη χώρα.
Το drone που… δεν ήρθε από το Ιράν
Αυτά ακριβώς τα στοιχεία είναι που δίνουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον στο χτύπημα με drone που έλαβε χώρα στη βρετανική βάση στην Κύπρο στις 2 Μαρτίου 2026. Τα πρώτα δημοσιεύματα μίλησαν για ιρανικό drone σε όλους τους πιθανούς τόνους. Τα ελληνικά δημοσιεύματα συνεχίζουν να έχουν αυτή τη διατύπωση μέχρι και την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές, όπως και τα ισραηλινά. Σε αυτό το πλαίσιο ξεκίνησε και η εμπλοκή της Ελλάδας στην περιφέρεια της επίθεσης Η.Π.Α. και Ισραήλ εναντίον του Ιράν, με το ρόλο του «τοπικού προστάτη» που επιφύλασσε πάντα η Μ. Βρετανία στις χώρες με νοοτροπία αποικίας.
Ίσως έχει σημασία να δούμε τί έχουν να πουν και οι… βρεττανοί. Δηλώσεις εκπροσώπου του βρεττανικού Υπουργείου Αμύνης περιγράφουν ένα «drone παρόμοιο με Shahed» (Shahed-like drone) το οποίο δεν εκτοξεύτηκε από το Ιράν. Πιο πρόσφατες εκτιμήσεις από κυβερνητικούς κύκλους που δημοσιεύει η Deutsche Welle μιλούν για πιθανότητα να προήλθε από τα εδάφη του Λιβάνου και να εκτοξεύθηκε από τη Χεζμπολάχ. Τρεις εβδομάδες αργότερα υπάρχουν μόνον υποψίες, χωρίς καμία ανάληψη ευθύνης και με την πιστοποίηση της πραγματικής πατρότητας του drone πρακτικά αδύνατη. Ως εκ τούτου, πρέπει να εξεταστεί προσεκτικά η επιμονή της ελληνικής και της ισραηλινής κυβέρνησης για εμπλοκή των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων, ακόμα και περιφερειακά, η οποία βασίζεται σχεδόν εξ’ ολοκλήρου σε αυτό το περιστατικό. Μην ξεχνούμε επίσης πως η Israel Hayom, η οποία βρίσκεται στο άμεσο περιβάλλον του Νετανιάχου είχε φιλοξενήσει πριν ένα χρόνο ακριβώς, ανάλυση με την οποία μελετούσε και ουσιαστικά ζητούσε ελληνοτουρκική σύρραξη με συμβολή του Ισραήλ και αφορμή τη Βόρεια Κύπρο.











%20%CE%97%CE%BC%CE%B5%CF%81%CE%BF%CE%B4%CF%81%CF%8C%CE%BC%CE%BF%CF%82.png)