του Αλί Μπακίρ* Ι Middle East Eye
Το Τελ Αβίβ θα ήθελε να διατηρήσει
την παρουσία του στο πλαίσιο της αναδυόμενης αρχιτεκτονικής ασφάλειας
του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC) – χωρίς να χρειάζεται να
γίνει άμεσα δεκτό στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Τα τελευταία χρόνια,
και ειδικά από τα τέλη του 2019, η Αθήνα έχει ενισχύσει τις σχέσεις της
με τα κράτη του Κόλπου με τρόπους που λίγοι θα μπορούσαν να προβλέψουν.
Με την πρώτη ματιά, η σχέση φαίνεται
τυπική: ένα ευρωπαϊκό κράτος αποκτά πρόσβαση σε ενέργεια και επενδύσεις,
ενώ τα κράτη του Κόλπου, με τη σειρά τους, αποκτούν έναν πρόθυμο
ευρωπαϊκό εταίρο.
Αν το εξετάσουμε πιο προσεκτικά, όμως, οι
λεπτομέρειες αποκαλύπτουν μια διαφορετική εικόνα. Η προώθηση της Ελλάδας
στον Κόλπο έγινε σε δύο φάσεις, καθεμία από τις οποίες εξελίχθηκε
παράλληλα με τις ίδιες δύο τάσεις: μια στενότερη συμμαχία με το Ισραήλ
και την εντατικοποίηση των τριβών με την Τουρκία.
Η πρώτη φάση, από το 2016 περίπου έως το
2021, πήρε τη μορφή ενός αντιτουρκικού συνασπισμού. Χτισμένος γύρω από
τον άξονα Ελλάδα-Ισραήλ-Κύπρος, επεδίωξε να προσελκύσει τη Γαλλία, την
Αίγυπτο, τον Χαλίφα Χάφταρ της Λιβύης, τη Συρία του Μπασάρ αλ-Άσαντ,
καθώς και – με φόντο τον αποκλεισμό του Κατάρ το 2017 – τόσο τα ΗΑΕ όσο
και τη Σαουδική Αραβία.
Ενώ η οικονομική, ενεργειακή και
επενδυτική συνεργασία αποτέλεσε το πρόσχημα για αυτή τη συμμαχία, η
ασφάλεια και η άμυνα ήταν η ουσία της. Η σύμπραξη αυτή επιτεύχθηκε
εύκολα εκείνη την εποχή, καθώς το Αμπού Ντάμπι και το Ριάντ ταυτίζονταν
ήδη ανεπίσημα με τις περιφερειακές πολιτικές του Ισραήλ σε πολλαπλά
επίπεδα.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Αθήνα κατάφερε να
υπογράψει αρκετές στρατηγικές συμφωνίες με κράτη του Συμβουλίου
Συνεργασίας του Κόλπου (GCC).
Τον Νοέμβριο του 2020, ο Έλληνας
πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης υπέγραψε μια στρατηγική εταιρική σχέση
με τα ΗΑΕ, καθώς και μια ξεχωριστή συμφωνία για την εξωτερική πολιτική
και την άμυνα, δεσμεύοντας κάθε πλευρά να συνδράμει την άλλη σε
περίπτωση που απειληθεί η κυριαρχία ή η εδαφική της ακεραιότητα.
Την ίδια χρονιά, τα ΗΑΕ έστειλαν δυνάμεις
στην Ελλάδα για κοινές ασκήσεις, ενώ οι δύο χώρες συντονίστηκαν σε
θέματα ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο στο πλαίσιο ενός ευρύτερου
δικτύου που συνδέει την Ελλάδα, την Κύπρο, την Αίγυπτο, τη Γαλλία και το
Ισραήλ.
Επέκταση της εμβέλειας
Ομοίως, μια ιστορική Ελληνο-Σαουδαραβική
συμφωνία στον τομέα της άμυνας το 2021 οδήγησε στην αποστολή μιας
ελληνικής συστοιχίας πυραύλων Patriot και προσωπικού στο βασίλειο,
παράλληλα με κοινές αεροπορικές ασκήσεις όπως η «Falcon Eye» και μια
σειρά επισκέψεων ανώτερων στρατιωτικών. Οι ελληνο-σαουδαραβικοί δεσμοί
στον τομέα της άμυνας και της ασφάλειας ενισχύθηκαν όσο ποτέ άλλοτε.
Ωστόσο, η δομή της αντιτουρκικής συμμαχίας
κατέρρευσε όταν κατέρρευσε και η βάση στην οποία στηριζόταν. Μόλις
επιλύθηκε η κρίση του Κόλπου του 2017 και οι σχέσεις μεταξύ των ΗΑΕ, της
Αιγύπτου και της Σαουδικής Αραβίας, αφενός, και της Τουρκίας, αφετέρου,
ομαλοποιήθηκαν, το ελληνο-ισραηλινό σχέδιο για την προσέλκυση κρατών
του GCC εναντίον της Άγκυρας έχασε τη βάση του.
Μια δεύτερη ελληνική προσπάθεια προς τα
κράτη του GCC πραγματοποιήθηκε από το 2023 έως το 2026, ευθυγραμμισμένη
με τις ίδιες δύο τάσεις: μια ενισχυμένη συμμαχία με το Ισραήλ και
αυξανόμενες τριβές με την Τουρκία.