Μια νεοσύστατη Κοινωνική Συνεταιριστική
Επιχείρηση (ΚοινΣΕπ) άρχισε μέσα σε λίγους μήνες να κερδίζει δημόσιες
συμβάσεις καθαριότητας εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ από δημόσιους
διαγωνισμούς που προορίζονται κατ’ αποκλειστικότητα για φορείς που
δημιουργούν θέσεις εργασίας για άτομα που ανήκουν σε ευάλωτες κοινωνικές
ομάδες.
Η εν λόγω ΚοινΣΕπ εμφανίζεται χωρίς
προηγούμενη εμπειρία στον χώρο της κοινωνικής ένταξης. Παράλληλα, στα
εταιρικά της έγγραφα εμφανίζονται πρόσωπα που συνδέονται με μία από τις
μεγαλύτερες ιδιωτικές εταιρείες καθαρισμού στην Ελλάδα. Οι δύο εταιρείες
μοιράζονται την ίδια έδρα, κοινά στοιχεία επικοινωνίας και —σύμφωνα με
δημόσια έγγραφα διαγωνισμών— η ιδιωτική εταιρεία παρέχει στην ΚοινΣΕπ
την απαραίτητη εμπειρία και επιχειρησιακή στήριξη για να αναλαμβάνει τα
έργα.
Το ρεπορτάζ του Solomon εξετάζει πώς
προστατευμένες συμβάσεις του Δημοσίου, που δημιουργήθηκαν για την
επαγγελματική ένταξη ανθρώπων, αποκλεισμένων από την αγορά εργασίας,
φαίνεται να αξιοποιούνται από ιδιωτικά επιχειρηματικά σχήματα μέσω
εταιρικών διασυνδέσεων και νομικών «παραθύρων».
Προτεραιοποίηση κοινωνικών επιχειρήσεων
Μετά τις αποκαλύψεις για τις συνθήκες
διαβίωσης στο Ψυχιατρείο της Λέρου, και το σταδιακό κλείσιμό του από τα
μέσα της δεκαετίας του 1990, προκρίθηκε η λειτουργία των Κοινωνικών
Συνεταιρισμών Περιορισμένης Ευθύνης (ΚοιΣΠΕ) για την εργασιακή και
κοινωνική επανένταξη ατόμων από ευάλωτες κοινωνικές ομάδες.
Οι ΚοιΣΠΕ αποτέλεσαν τότε μέρος μιας
ευρύτερης προσπάθειας αποϊδρυματοποίησης και μεταρρύθμισης της
ψυχιατρικής φροντίδας. Ο στόχος τους ήταν διπλός: η θεραπευτική και
κοινωνική επανένταξη ανθρώπων με ψυχικές διαταραχές μέσα από την εργασία
και η δημιουργία πραγματικών θέσεων απασχόλησης για άτομα που
βρίσκονται εκτός της ελεύθερης αγοράς εργασίας.
Σταδιακά, οι ΚοιΣΠΕ και αργότερα οι
ΚοινΣΕπ Ένταξης απέκτησαν πρόσβαση σε ειδικές δημόσιες συμβάσεις, μέσω
του άρθρου 20 του ν.4412/2016. Οι συμβάσεις αυτές προορίζονται
αποκλειστικά για φορείς που απασχολούν άτομα με αναπηρία ή άλλες
ευάλωτες κοινωνικές ομάδες.
Ο τομέας της καθαριότητας —ιδίως σε
δημόσια κτίρια, υπουργεία, πανεπιστήμια και υπηρεσίες— εξελίχθηκε σε
βασικό πεδίο δραστηριότητας των φορέων αυτών, μαζί με άλλες
δραστηριότητες όπως οι αγροτικές εργασίες, η μελισσοκομία και το
catering.
Ωστόσο, σύμφωνα με φορείς της κοινωνικής οικονομίας, η διατύπωση του άρθρου 20 έχει δημιουργήσει ένα κρίσιμο «παραθυράκι».
Η Ελένη Κοντονάσιου, προϊσταμένη του
τμήματος Πολιτικών για την Κοινωνική και Αλληλέγγυα Οικονομία στο
υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, εξηγεί στο Solomon ότι το
πρόβλημα εντοπίζεται ειδικά στην πρόβλεψη που επιτρέπει τη συμμετοχή
στους προστατευμένους διαγωνισμούς όχι μόνο σε ΚοιΣΠΕ και ΚοινΣΕπ
Ένταξης, αλλά και σε «κάθε άλλο οικονομικό φορέα» που δηλώνει ως σκοπό
του την επαγγελματική και κοινωνική ένταξη ευάλωτων ομάδων και απασχολεί
τουλάχιστον 30% εργαζόμενους από αυτές.
Όπως σημειώνει, η πρόβλεψη αυτή ανοίγει
τον δρόμο ώστε ιδιωτικά επιχειρηματικά σχήματα να αποκτούν πρόσβαση σε
συμβάσεις που σχεδιάστηκαν για φορείς κοινωνικής ένταξης.
Τον Δεκέμβριο του 2025, σε επιστολή διαμαρτυρίας
προς το Υπουργείο Εργασίας, η ΚοινΣΕπ Ένταξης «ΝΕΟΙ ΟΡΙΖΟΝΤΕΣ», η οποία
εργάζεται για την επαγγελματική επανένταξη αποφυλακισμένων ατόμων και
είχε μόλις χάσει διαγωνισμό για έργο καθαριότητας, κατήγγειλε «τη
μεθοδευμένη προσπάθεια ιδιωτικών συμφερόντων να “υποκλέψουν” το έργο της
καθαριότητας του Υπουργείου Εργασίας, υποδυόμενοι προσχηματικά τους
φορείς κοινωνικής ωφέλειας».
Η ιδιωτική εταιρεία