“Ο αγώνας για το νερό: από την απόπειρα ιδιωτικοποίησης στη νέα φάση εμπορευματοποίησης” του Πέτρου Μπαστέα
Το κείμενο που
ακολουθεί είναι η ομιλία του Πέτρου Μπαστέα, μέλους της Γραμματείας του
ΣΕΚΕΣ για Δημόσια ΕΥΔΑΠ, συνταξιούχου, πρώην μέλους Δ.Σ. Συλλόγου Προσωπικού ΕΥΔΑΠ και Δ.Σ. Πολιτιστικού Κέντρου Εργαζομένων ΕΥΔΑΠ, την Παρασκευή 3 Ιουλίου 2026, στη συζήτηση στο Αντιρατσιστικό Φεστιβάλ Αθήνας με θέμα “Ο αγώνας για το νερό: λειψυδρία, αρπαγή, σπατάλη, εμπορευματοποίηση. Το νερό είναι δικαίωμα, όχι εμπόρευμα”
__________________________
Ο αγώνας για το νερό: από την απόπειρα ιδιωτικοποίησης στη νέα φάση εμπορευματοποίησης
Φίλες και φίλοι,
Σήμερα συζητάμε για το νερό, τη λειψυδρία, αλλά και την
εμπορευματοποίηση του νερού. Δεν συζητάμε απλώς για ένα περιβαλλοντικό
ζήτημα. Συζητάμε για ένα βαθιά κοινωνικό και πολιτικό ζήτημα: ποιος αποφασίζει για το νερό, με ποια κριτήρια και προς όφελος ποιου.
Το νερό δεν είναι ένα προϊόν σαν όλα τα άλλα. Δεν είναι εμπόρευμα.
Είναι όρος για την ύπαρξη της ζωής. Είναι προϋπόθεση για τη δημόσια
υγεία, την αξιοπρεπή διαβίωση, την αγροτική παραγωγή και την
περιβαλλοντική ισορροπία.
Ακόμη και το ίδιο το σχέδιο για την Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα,
που βρίσκεται μέχρι τις 22/7 σε διαβούλευση, αναγνωρίζει — εμείς λέμε
ότι αναγκάστηκε να το κάνει — ότι το νερό είναι «αδιαπραγμάτευτο δημόσιο
αγαθό» και «στρατηγικό εθνικό απόθεμα», κρίσιμο για τη δημόσια υγεία,
την επισιτιστική ασφάλεια και την περιβαλλοντική ισορροπία.
Ακριβώς επειδή το νερό είναι τόσο σημαντικό, βρίσκεται διαρκώς στο στόχαστρο των κερδοσκοπικών ιδιωτικών συμφερόντων.
Α’ ΦΑΣΗ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑΣ ΙΔΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ
Τα τελευταία δεκαπέντε και πλέον χρόνια, κυβερνήσεις, μνημονιακοί
μηχανισμοί και ιδιωτικά συμφέροντα προσπάθησαν επανειλημμένα να ανοίξουν
τον δρόμο για την ιδιωτικοποίηση και εμπορευματοποίηση της δημόσιας
περιουσίας και των δημόσιων επιχειρήσεων.
Το πέτυχαν σε πολλούς τομείς: στην ενέργεια, στις τηλεπικοινωνίες, στους δρόμους, στα λιμάνια, στα αεροδρόμια.
Στο νερό, όμως, δεν το πέτυχαν.
Η ιστορία αυτή έχει συγκεκριμένους σταθμούς. Εν συντομία:
Το 1999-2001 έγινε η πρώτη μεγάλη τομή: ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ μπήκαν στο
Χρηματιστήριο. Το Δημόσιο έπαψε να κατέχει το 100% της ιδιοκτησίας και
κράτησε την πλειοψηφία. Ήταν η πρώτη μερική ιδιωτικοποίηση.
Μετά, στα χρόνια των μνημονίων, επιχειρήθηκε η πλήρης ιδιωτικοποίηση μέσω ΤΑΙΠΕΔ.
Η απάντηση ήρθε το 2014, όταν η Ολομέλεια του ΣτΕ ακύρωσε τη μεταβίβαση μετοχών της ΕΥΔΑΠ στο ΤΑΙΠΕΔ ως αντισυνταγματική.
Το ΣτΕ αναγνώρισε στην πράξη ότι το νερό, ως απολύτως
αναγκαίο αγαθό για την ανθρώπινη ζωή, δεν μπορεί να παραδίδεται στη
λογική του ιδιωτικού κέρδους.
Το 2016, στο πλαίσιο του 3ου μνημονίου, ψηφίσθηκε η υπαγωγή των ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ στο Υπερταμείο.
Το 2017 εμφανίστηκε νέα μορφή επίθεσης: όχι απευθείας πώληση, αλλά
τιμολόγηση. Η ΚΥΑ για τους κανόνες τιμολόγησης του νερού επικαλέστηκε
την ευρωπαϊκή Οδηγία και την «ανάκτηση κόστους». Το ΣτΕ, με την απόφαση
2519/2022, ακύρωσε και αυτή την υπουργική απόφαση.
Το 2021 επιχειρήθηκε η παραχώρηση της διαχείρισης του Εξωτερικού
Υδροδοτικού Συστήματος της Αθήνας σε ιδιωτικές εταιρείες. Δηλαδή δεν
πουλούσαν ευθέως την ΕΥΔΑΠ, αλλά επιχειρούσαν να αφαιρέσουν από αυτήν τη
διαχείριση της καρδιάς του υδροδοτικού συστήματος. Και αυτό ακυρώθηκε
με την απόφαση 1886/2022 του ΣτΕ ως παράνομη μορφή έμμεσης
ιδιωτικοποίησης.
Την ίδια χρονιά ήρθε και η νέα μεγάλη ανατροπή. Οι αποφάσεις
190 και 191 του 2022 της Ολομέλειας του ΣτΕ έκριναν αντισυνταγματική την
ένταξη των δημόσιων επιχειρήσεων ύδρευσης και αποχέτευσης στο
Υπερταμείο.
Όμως η κυβέρνηση δεν συμμορφώθηκε. Με τα άρθρα 114 και 115 του ν.
4964/2022 επιχείρησε να κρατήσει τις ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ στο Υπερταμείο,
ακυρώνοντας στην πράξη το αποτέλεσμα των αποφάσεων του ανώτατου
δικαστηρίου.
Δηλαδή δεν είχαμε απλώς μία εμμονή στην ιδιωτικοποίηση. Είχαμε και απόπειρα παράκαμψης των ίδιων των αποφάσεων του ΣτΕ.
Ακολούθησε προσφυγή στην Επιτροπή Συμμόρφωσης του Συμβουλίου της
Επικρατείας. Με τις αποφάσεις 7 και 8 του 2023, η Επιτροπή διαπίστωσε τη
μη συμμόρφωση της κυβέρνησης και έδωσε προθεσμία για την επιστροφή των
μετοχών της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ από το Υπερταμείο στο Δημόσιο.
Η νίκη του κινήματος για το δημόσιο νερό επιβεβαιώθηκε πανηγυρικά τον
Απρίλιο του 2023. Την ώρα που δεκάδες χιλιάδες πολίτες συγκεντρώνονταν
στη Θεσσαλονίκη, στη μεγάλη συναυλία «Υπερασπίσου το Νερό», που
διοργάνωσε το Σωματείο Εργαζομένων της ΕΥΑΘ στην Πλατεία Αριστοτέλους,
το πολιτικό μήνυμα ήταν σαφές: το νερό δεν πωλείται, δεν παραχωρείται,
δεν γίνεται εμπόρευμα.
Λίγες ημέρες μετά, κάτω από το βάρος των αποφάσεων του ΣτΕ και της
μεγάλης κοινωνικής πίεσης, ο ίδιος ο πρωθυπουργός αναγκάστηκε να δηλώσει
ότι το νερό είναι και θα παραμείνει δημόσιο αγαθό και ότι οι ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ θα επιστρέψουν στον έλεγχο του Δημοσίου, φεύγοντας από το Υπερταμείο.
Αυτό δεν ήταν κυβερνητική γενναιοδωρία. Ήταν αποτέλεσμα αγώνα. Ήταν η
απόδειξη ότι όταν οι εργαζόμενοι, οι τοπικές κοινωνίες, τα σωματεία, οι
κινήσεις πολιτών και οι περιβαλλοντικές οργανώσεις συγκρούονται
οργανωμένα και επίμονα, μπορούν να επιβάλουν ρωγμές ακόμη και σε
κεντρικές κυβερνητικές επιλογές.
Χωρίς τις κινητοποιήσεις των εργαζομένων, με ιδιαίτερη μνεία στο
ΣΕΚΕΣ, στο Σωματείο Εργαζομένων της ΕΥΑΘ και στην Πρωτοβουλία για τη
Διασφάλιση της Δημόσιας Διαχείρισης του Νερού, χωρίς τις προσφυγές,
χωρίς τις συμμαχίες με την κοινωνία, χωρίς τις κινήσεις πολιτών και τις
περιβαλλοντικές οργανώσεις, η κατάσταση σήμερα θα ήταν πολύ διαφορετική.
Άρα το συμπέρασμα είναι καθαρό:
Το νερό μέχρι σήμερα δεν ιδιωτικοποιήθηκε επειδή δεν μπόρεσαν. Όχι επειδή δεν το επιδίωξαν.
Και δεν μπόρεσαν γιατί υπήρξε κίνημα. Υπήρξαν κοινωνικές αντιστάσεις,
κινητοποιήσεις, νομικές μάχες, συνδικαλιστικές παρεμβάσεις, κινήσεις
πολιτών, περιβαλλοντικές οργανώσεις και αποφάσεις του Συμβουλίου της
Επικρατείας που έβαλαν φραγμό.
Αυτό είναι η μεγάλη νίκη του κινήματος για το δημόσιο νερό. Και πρέπει να το λέμε καθαρά.
Β’ ΦΑΣΗ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗΣ
Όμως, ακριβώς επειδή δεν πέρασε η άμεση ιδιωτικοποίηση, τώρα περνάμε σε άλλη φάση.
Η νέα φάση δεν λέει ευθέως «πουλάμε το νερό». Λέει: