Data Centers: «Κλέβουν» το νερό από 1,3 δισ. ανθρώπους
Την ώρα που η κυβέρνηση επιχειρεί να κάνει τη χώρα μεγάλο υποδοχέα data centers με την ΔΕΗ να σχεδιάζει νέα μονάδα στην πρώην λιγνιτική περιοχή της Κοζάνης, το United Nations University Institute for Water, Environment and Health ( UNU-INWEH), δημοσίευσε έρευνα που περιγράφει τις εξαιρετικά ζοφερές και επικίνδυνες επιπτώσεις από την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης.
Η έκθεση που παρουσιάστηκε πριν από λίγες ημέρες κρούει τον κώδωνα του κινδύνου καθώς η τρομακτική ανάπτυξη των data centers απαιτεί την κατανάλωση τεράστιων ποσοτήτων νερού και ενέργειας.
Τα τρομακτικά στοιχεία της έρευνας
Οι επιστήμονες του UNU-INWEH προειδοποιούν ότι μέσα σε τέσσερα χρόνια, μέχρι το 2030, η κατανάλωση νερού από τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης θα ισοδυναμεί με τις βασικές ετήσιες ανάγκες 1,3 δισεκατομμυρίων ανθρώπων, ενώ η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας θα ξεπεράσει κατά τρεις φορές την ετήσια χρήση σχεδόν 650 εκατομμυρίων ανθρώπων.
Τα data centers παγκοσμίως προβλέπεται κατά την ίδια περίοδο να καταναλώνουν 945 τεραβατώρες ηλεκτρικής ενέργειας. Αυτό είναι σχεδόν τριπλάσιο από τη συνδυασμένη ετήσια κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας του Πακιστάν, του Μπαγκλαντές και της Νιγηρίας, χώρες που φιλοξενούν συνολικά περισσότερους από 650 εκατομμύρια ανθρώπους.
Την ίδια ώρα, το υδατικό αποτύπωμά τους θα ισούται με τις βασικές ετήσιες οικιακές ανάγκες νερού όλων των 1,3 δισεκατομμυρίων ανθρώπων στην υποσαχάρια Αφρική, ενώ το αποτύπωμα χρήσης γης θα ξεπεράσει τα 14.500 τετραγωνικά χιλιόμετρα, περίπου διπλάσιο από τη μητροπολιτική περιοχή της Τζακάρτα, όπου ζουν περισσότεροι από 32 εκατομμύρια άνθρωποι.
Ελλιπής αξιολόγηση των επιπτώσεων
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι μέχρι σήμερα η περιβαλλοντική επίδραση της Τεχνητής Νοημοσύνης αξιολογείται ελλιπώς, καθώς η προσοχή επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, που σχετίζονται με την εκπαίδευση των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων.
Ωστόσο, κάθε κιλοβατώρα ηλεκτρικής ενέργειας που χρησιμοποιείται για την εκπαίδευση ή τη λειτουργία ενός συστήματος Τεχνητής Νοημοσύνης έχει επίσης ένα αποτύπωμα νερού, από την ψύξη και την παραγωγή ενέργειας, και ένα αποτύπωμα γης από τις ενεργειακές υποδομές και τις αλυσίδες εφοδιασμού.
Τα παραπάνω δεν κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Για παράδειγμα, η μετάβαση από τον άνθρακα στη βιοενέργεια μπορεί να μειώσει το αποτύπωμα άνθρακα της ηλεκτρικής ενέργειας κατά 70%, αλλά να αυξήσει το αποτύπωμα νερού της περισσότερο από 30 φορές και το αποτύπωμα γης εκατονταπλάσια.
Οι αριθμοί είναι συγκλονιστικοί. Τα data centers παγκοσμίως κατανάλωσαν περίπου 448 τεραβατώρες ηλεκτρικής ενέργειας το 2025. Εάν αντιμετωπίζονταν ως έθνος, θα ήταν η εντέκατη μεγαλύτερη χώρα σε κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας στον κόσμο, μετά τη Γαλλία αλλά πάνω από τη Σαουδική Αραβία.
Επίσης, οι επιστήμονες εκτιμούν ότι μέχρι το 2030 οι υποδομές Τεχνητής Νοημοσύνης θα μπορούσαν να παράγουν έως και 2,5 εκατομμύρια τόνους ηλεκτρονικών αποβλήτων ετησίως.
Η κατανάλωση ενέργειας διαφέρει σημαντικά ανάλογα με το είδος της εργασίας. Μια τυπική συνομιλία απαιτεί περίπου 200 φορές περισσότερη ενέργεια από μια βασική ταξινόμηση κειμένου.
Η δημιουργία μίας εικόνας με Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να καταναλώσει 1.450 φορές περισσότερη ενέργεια, ενώ ένα σύντομο βίντεο που παράγεται από AI μπορεί να απαιτεί ενέργεια ισοδύναμη με εκείνη που χρειάζεται η επεξεργασία 200.000 ανεπιθύμητων μηνυμάτων (spam).
Η επιλογή του μοντέλου, το μέγεθος της εντολής (prompt), η μορφή στην οποία παρουσιάζεται το αποτέλεσμα και η ανάλυση διαμορφώνουν ουσιαστικά το αποτύπωμα. Ωστόσο, οι περισσότερες από αυτές τις αποφάσεις λαμβάνονται αόρατα από προεπιλογές του προϊόντος που ο χρήστης δεν βλέπει ποτέ.
«Η έκθεση δεν αποτελεί επιχείρημα κατά της Τεχνητής Νοημοσύνης, ενός τεχνολογικού μετασχηματισμού που βελτιώνει τη ζωή δισεκατομμυρίων ανθρώπων σε όλο τον κόσμο. Είναι μια έκκληση για υπεύθυνη χρήση της και αντιμετώπιση των ακούσιων συνεπειών της, ώστε να καταστεί βιώσιμη και δίκαιη», σημειώνει ο καθηγητής Κάβε Μαντάνι, διευθυντής του UNU-INWEH και επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας.
Άνιση κατανομή
Η έκθεση υπογραμμίζει ότι τα οφέλη και τα βάρη της παγκόσμιας ανάπτυξης της Τεχνητής Νοημοσύνης κατανέμονται άνισα.
Για παράδειγμα, στην Ιρλανδία τα κέντρα δεδομένων κατανάλωσαν το 2023 περίπου το 21% της συνολικής ηλεκτρικής ενέργειας, ξεπερνώντας την κατανάλωση όλων των νοικοκυριών.
Η εθνική αρχή ηλεκτρισμού έχει ήδη παγώσει νέες εγκρίσεις εγκαταστάσεων γύρω από το Δουβλίνο έως το 2028.
Στην Ουρουγουάη, τα σχέδια για ένα κέντρο δεδομένων που καταναλώνει πολύ νερό συνέπεσαν με έντονη ξηρασία του 2023 που εξάντλησε τα αποθέματα πόσιμου νερού της πρωτεύουσας, Μοντεβιδέο.
Η έκθεση αναδεικνύει επίσης το έντονο γεωγραφικό χάσμα στην ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Μόλις 32 χώρες στον κόσμο φιλοξενούν εξειδικευμένα κέντρα δεδομένων για Τεχνητή Νοημοσύνη, ενώ το 90% της διαθέσιμης υπολογιστικής ισχύος συγκεντρώνεται σε δύο χώρες, τις ΗΠΑ και την Κίνα.
Περισσότερες από 150 χώρες έχουν επί του παρόντος ελάχιστη ή καμία πρόσβαση σε κυρίαρχη υπολογιστική τεχνολογία Τεχνητής Νοημοσύνης. Αυτό, σύμφωνα με την έκθεση, δεν είναι μόνο οικονομικό χάσμα, αλλά και ζήτημα περιβαλλοντικής δικαιοσύνης, καθώς πολλές από αυτές τις χώρες επωμίζονται το βάρος της εξόρυξης κρίσιμων ορυκτών και της διαχείρισης ηλεκτρονικών αποβλήτων, χωρίς να απολαμβάνουν τα αντίστοιχα οφέλη.
«Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην ευημερία και την ανθρώπινη πρόοδο. Το αν θα το κάνει με δίκαιο τρόπο είναι πλέον ζήτημα διακυβέρνησης και όχι τεχνολογίας», επισημαίνει ο Τσιλίντζι Μαρουάλα, πρύτανης του Πανεπιστημίου των Ηνωμένων Εθνών και αναπληρωτής γενικός γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών.
Η έκθεση ζητά ένα υπεύθυνο οικοσύστημα Τεχνητής Νοημοσύνης που θα βασίζεται σε έξι αρχές: διαφάνεια, αποτελεσματικότητα από τον σχεδιασμό, ισότητα και περιβαλλοντική δικαιοσύνη, ευθύνη σε όλο τον κύκλο ζωής των υποδομών, διεθνή συνεργασία και βιώσιμη χρήση.
***
Πρωτοβουλία για τη Διασφάλιση της Δημόσιας Διαχείρισης του Νερού: “Εκτροπή της λογικής στον Θεσσαλικό κάμπο”
Την μετατροπή μέρους του Θεσσαλικού κάμπου σε “κοιλάδα data centers” σχεδιάζουν σύμφωνα με δημοσιεύματα η κρατική ΔΕΠΑ με εταιρεία Ισραηλινών συμφερόντων η οποία θα έχει και το management. To σχέδιο περιλαμβάνει και μεγάλη μονάδα ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο.
Το σχέδιο έρχεται σε μια χρονική στιγμή που Κυβέρνηση και Περιφέρεια Θεσσαλίας ανακοινώνουν ότι θα επανεκκινήσει η εκτροπή του Αχελώου ένα από τα μεγαλύτερα, και πιο πολυτάραχα τεχνικά έργα στην ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας. Ένα έργο που σχεδιάστηκε τη δεκαετία του 1980 και έκτοτε έχει ακυρωθεί 6 φορές στο ΣτΕ, ενώ εκδικάζεται η 7η κατά σειρά προσφυγή. Το κοινωνικό και οικολογικό κόστος του έργου οδήγησε σε καταδίκη από το Ευρωπαϊκό δικαστήριο, ενώ παράλληλα η Κομισιόν έκλεισε οριστικά την πιθανότητα χρηματοδότησης. Ωστόσο παρόλες τις ακυρώσεις και τις καταδίκες, το σχέδιο επανέρχεται με το πρόσχημα λειψυδρίας και της ανάγκης άρδευσης του Θεσσαλικού κάμπου.
Είναι φανερό ότι η λειψυδρία χρησιμοποιείται για μια ακόμη φορά προκειμένου να καλυφθούν επιδιώξεις κερδοφορίας. Πάνω από 500 εκατομμύρια έχουν ήδη καρπωθεί εργολαβικές εταιρείες για κατασκευή τμημάτων του φαραωνικού έργου της εκτροπής, ενώ η ολοκλήρωσή του θα απαιτήσει πολλαπλάσιο κόστος. Και αυτό, χωρίς να γνωρίζουμε τις πραγματικές ανάγκες για άρδευση αφού όπως έχει επισημανθεί επανειλημμένα:
- δεν έχουν προηγηθεί μέτρα και έργα εξοικονόμησης,
- υπάρχουν μεγάλες απώλειες στα αρδευτικά δίκτυα,
- δεν έχουν εξαντληθεί οι δυνατότητες που δίνουν τοπικά έργα ταμίευσης (μικρά φράγματα, λιμνοδεξαμενές, εμπλουτισμός υπόγειων υδροφορέων) κλπ
- συνεχίζεται η άρδευση υδροβόρων καλλιεργειών σε μεγάλη κλίμακα
Η προσχηματική επίκληση της λειψυδρίας γίνεται ακόμη πιο φανερή με την εξαγγελία του νέου σχεδίου. Τα Data Centers είναι εξαιρετικά ενεργοβόρες και υδροβόρες υποδομές που η κατανάλωσή τους εκτοξεύεται λόγω της Τεχνητής Νοημοσύνης. Τα τελευταία χρόνια υπάρχει ένας καταιγισμός δημιουργίας και αιτήσεων για μεγάλης κλίμακας datacenters σε πολλά σημεία της Ελλάδας, που έχει στοχοποιηθεί ως «ιδανικό οικόπεδο» από τους παγκόσμιους κολοσσούς με την αμέριστη υποστήριξη του ελληνικού κράτους. Οι ασύλληπτες ποσότητες ενέργειας και νερού που απαιτούν για να λειτουργήσουν, αποτελούν ένα επιπλέον κίνητρο για φαραωνικά δημόσια έργα με ανυπολόγιστες συνέπειες όπως η εκτροπή των ποταμών της Ευρυτανίας για την υδροδότηση της Αττικής που υποδέχεται και το 35% των datacenters, ή η εκτροπή του Αχελώου. Το υδροηλεκτρικό έργο που είναι μέρος της εκτροπής του Αχελώου μπορεί να εξυπηρετήσει πολυεθνικές όπως η Microsoft, η Google, η Amazon που έχουν δεσμευτεί νομικά ότι οι servers τους θα λειτουργούν αποκλειστικά με καθαρή ενέργεια.
Μαζί με τις πάσης φύσεως ενεργειακές εγκαταστάσεις, αγωγούς και εξορύξεις, η Ελλάδα εξελίσσεται σε κόμβο κέντρων δεδομένων (datacenters) για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη και την Ανατολική Μεσόγειο. Σε βάρος των υδατικών πόρων, της ελληνικής φύσης, των βουνών, της αγροτικής γης αλλά και της απασχόλησης αφού όλες αυτές οι εγκαταστάσεις είναι αυτοματοποιημένες.
Όπως έχουμε πολλές φορές επισημάνει, η λειψυδρία δεν είναι φυσικό φαινόμενο. Σχετίζεται με την ξηρασία αλλά ταυτόχρονα σχετίζεται και με τη διαχείριση του διαθέσιμου νερού.
Τα ποτάμια είναι πολύτιμα και περίπλοκα οικοσυστήματα με πολλαπλές λειτουργίες στον υδρολογικό κύκλο αλλά και στις ανθρώπινες δραστηριότητες. Η Ελλάδα μετατρέπεται σε πεδίο δράσης εθνικών και υπερεθνικών ομίλων και ταυτόχρονα υποθηκεύει το μέλλον της, στερώντας από τους ανθρώπους την πρόσβαση στα πιο βασικά αγαθά που είναι αναγκαία για την διαβίωση και την ευημερία. Σε μια εποχή όπου η περιβαλλοντική και κλιματική κρίση δημιουργούν αβίωτες συνθήκες στην Ανατολική Μεσόγειο, η χώρα παραδίδεται απροστάτευτη στην κερδοφορία των ομίλων και την αγριότητα των αγορών.
ΠΗΓΗ: Πρωτοβουλία για τη Διασφάλιση της Δημόσιας Διαχείρισης του Νερού
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου