Το ποδόσφαιρο κατέκτησε την Αμερική ή η Αμερική το ποδόσφαιρο;
του Κερκ Μπάουμαν* | The Conversation
Οι οπαδοί του «καθαρού» ποδοσφαίρου φοβούνται εδώ και καιρό την «αμερικανοποίηση» του αθλήματος. Ωστόσο, από μια άποψη αυτό συμβαίνει ήδη. Αρκεί να κοιτάξουμε τους ιδιοκτήτες των ομάδων.
Οι Αμερικανοί κατέχουν πλέον περισσότερους από 40 ευρωπαϊκούς ποδοσφαιρικούς συλλόγους, συμπεριλαμβανομένης της φετινής πρωταθλήτριας της αγγλικής Πρεμιέρ Λιγκ, Άρσεναλ, της πρωταθλήτριας της ιταλικής, Σερί A, της Ίντερ, και ιστορικών ομάδων όπως η Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ και η Λίβερπουλ. Οι Αμερικανοί έχουν επενδύσει επίσης σημαντικά στις χαμηλότερες κατηγορίες, αποκτώντας την ιδιοκτησία 24 συλλόγων εκτός της κορυφαίας κατηγορίας, συμπεριλαμβανομένων των Μπέρμιγχαμ Σίτι – της οποίας ο όμιλος ιδιοκτητών περιλαμβάνει τον πρώην αστέρα του NFL, Τομ Μπρέιντι – και της Νόριτς Σίτι, η οποία αγοράστηκε από τον ιδιοκτήτη των Μιλγουόκι Μπακς, Μαρκ Ατανάσιο, το 2022.
Και ενώ οι οπαδοί σε όλο τον κόσμο μπορεί να γκρινιάζουν για τις επιφανειακές αλλαγές που υποδηλώνουν την αυξανόμενη επιρροή της αμερικανικής κουλτούρας – σόου στο ημίχρονο, μαζορέτες και η χρήση του όρου «soccer» αντί για «football» – η πραγματικότητα είναι ότι ακριβώς στο επίπεδο της ιδιοκτησίας, οι Αμερικανοί μπορούν να αλλάξουν το παιχνίδι. Είναι μια τάση που οι συνάδελφοί μου και εγώ καταγράφουμε εδώ και αρκετά χρόνια.
Έρχονται οι Γιάνκηδες, έρχονται οι Γιάνκηδες!
Οι κανόνες και οι ρυθμίσεις για την ιδιοκτησία των αθλητικών ομάδων στις ΗΠΑ διαφέρουν σημαντικά από το παραδοσιακό ευρωπαϊκό μοντέλο: οι Αμερικανοί ιδιοκτήτες έχουν την τάση να λειτουργούν ως «αυτοκράτορες», που μπορούν να μεταφέρουν τις ομάδες από πόλη σε πόλη αναζητώντας μεγαλύτερα κέρδη. Οι Ευρωπαίοι ιδιοκτήτες ενεργούν περισσότερο ως «διαχειριστές» και προέρχονται παραδοσιακά από την τοπική επιχειρηματική κοινότητα. Βλέπουν τις ομάδες τους ως ένα πάθος, στο οποίο είναι πρόθυμοι να επενδύσουν χρήματα.
Ωστόσο, η παγκόσμια άνοδος του ποδοσφαίρου έχει ενισχύσει το ενδιαφέρον εύπορων Αμερικανών επενδυτών για τις ευρωπαϊκές ομάδες. Η τάση αυτή απέκτησε ιδιαίτερη δυναμική το 2005, όταν ο Αμερικανός επιχειρηματίας Μάλκολμ Γκλέιζερ εξαγόρασε τη Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ. Η μοχλευμένη εξαγορά του πυροδότησε έντονες αντιδράσεις από την ένωση φιλάθλων του συλλόγου, καθώς η οικογένεια Γκλέιζερ άντλησε περισσότερα από ένα δισεκατομμύριο λίρες από την ομάδα για την εξυπηρέτηση τόκων, δανειακών υποχρεώσεων, μερισμάτων και αμοιβών.
Παρά τις αντιδράσεις αυτές, οι οποίες εντάθηκαν μετά το 2018 με την είσοδο αμερικανικών επενδυτικών κεφαλαίων στον χώρο, το ενδιαφέρον των Αμερικανών ιδιοκτητών για το ευρωπαϊκό ποδόσφαιρο δεν έχει υποχωρήσει.
Σήμερα, έντεκα αμερικανικοί επενδυτικοί όμιλοι ελέγχουν συλλόγους της αγγλικής Premier League, μεταφέροντας πρακτικές και επιχειρηματικά μοντέλα που έχουν διαμορφωθεί στον αμερικανικό αθλητισμό. Συνολικά, οι όμιλοι αυτοί κατέχουν έξι ομάδες του NFL, τέσσερις του NBA, δύο συλλόγους του MLB και τέσσερις του NHL. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Σταν Κρόενκε, ιδιοκτήτης της πρωταθλήτριας Αγγλίας Άρσεναλ, ο οποίος ελέγχει επίσης τους Λος Άντζελες Ραμς, τους Ντέβερ Νάγκετς και τους Κολοράντο Άβαλανς.
Η ιδιοκτησία των ομάδων έχει κάνει κάποιους πολύ πλούσιους άνδρες ακόμα πλουσιότερους, καθώς η αξία των κορυφαίων ομάδων αυξήθηκε. Όμως, οι παραδοσιακοί οπαδοί του ποδοσφαίρου ανησυχούν όλο και περισσότερο για αυτή τη στροφή προς ένα κερδοσκοπικό μοντέλο ιδιοκτησίας.
Τα σκαμπανεβάσματα του πυραμιδικού συστήματος
Υπάρχει όμως ένα πιθανό εμπόδιο για αυτούς τους Αμερικανούς ιδιοκτήτες που βγάζουν εκατομμύρια: η ίδια η δομή του ποδοσφαίρου. Πρόκειται για μια διαμάχη μεταξύ των «κλειστών» πρωταθλημάτων των ΗΠΑ – με σταθερές ομάδες – και μιας ευρωπαϊκής πυραμιδικής δομής, στην οποία οι ομάδες μπορεί να υποβιβαστούν σε χαμηλότερες κατηγορίες, χάνοντας έτσι εκατομμύρια δολάρια από την αξία τους.
Για να καταλάβουμε γιατί τα πρωταθλήματα των ΗΠΑ και της Αγγλίας έχουν αυτά τα διαφορετικά μοντέλα, πρέπει να ανατρέξουμε στο πώς είχαν σχεδιαστεί αρχικά τα επαγγελματικά αθλητικά πρωταθλήματα στις δύο χώρες. Μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα, τα αθλήματα στην Αγγλία και τις ΗΠΑ ακολουθούσαν παρόμοιες πορείες, με τις ομάδες μπέιζμπολ στην Αμερική και τις ομάδες ποδοσφαίρου στην Αγγλία να παίζουν σε οργανωμένα πρωταθλήματα με προβλέψιμα προγράμματα.
Στη συνέχεια, το 1876, ιδρύθηκε η Εθνική Λίγκα του μπέιζμπολ με εδαφική αποκλειστικότητα για τις ομάδες και, μέχρι το 1891, γράφτηκε ένα καταστατικό που καθιέρωσε οκτώ μόνιμα μέλη. Νέες ομάδες δεν εντάχθηκαν στην Εθνική Λίγκα, αλλά αντίθετα σχημάτισαν την Αμερικανική. Οι επαγγελματικές ομάδες μπέιζμπολ με χαμηλές επιδόσεις δεν μπορούσαν να αποβληθούν ή να υποβιβαστούν σε μικρότερη κατηγορία, ακόμη και αν έχαναν κάθε αγώνα. Εντωμεταξύ, οι ομάδες μπορούσαν να μεταφερθούν σε νέες πόλεις κατά βούληση.
Και άλλα αθλήματα των ΗΠΑ υιοθέτησαν το μονοπωλιακό σύστημα του μπέιζμπολ με σταθερές ομάδες και πανίσχυρους ιδιοκτήτες, ένα σύστημα που, μέχρι τον 21ο αιώνα, απέφερε τακτικά κέρδη, τις πιο ακριβές αθλητικές ομάδες στον κόσμο και απόλυτη εξουσία στους ιδιοκτήτες.
Αντίθετα η Αγγλική Ποδοσφαιρική Λίγκα, η οποία ξεκίνησε το 1888, είχε ρευστή σύνθεση, αντικαθιστώντας τις πιο αδύναμες ομάδες της με τις ισχυρότερες ομάδες της αντίπαλης ποδοσφαιρικής ένωσης για να δημιουργήσει ένα σύστημα δύο κατηγοριών. Το αγγλικό πυραμιδικό σύστημα διαμορφώθηκε μετά την απορρόφηση μιας άλλης αντίπαλης λίγκας το 1894 ως τρίτη κατηγορία. Από την αρχή υπήρχε η δυνατότητα οι ομάδες να ανεβαίνουν ή να προάγονται με βάση την απόδοσή τους στον αγωνιστικό χώρο. Αντίθετα, οι ομάδες μπορούσαν να υποβιβαστούν αν έπαιζαν άσχημα.
Αυτή η πυραμιδική δομή έγινε γρήγορα ο κανόνας για το ποδόσφαιρο σε όλο τον κόσμο και κατοχυρώθηκε στα καταστατικά της FIFA.
Η εξέγερση των οπαδών
Οι προαγωγές και οι κανονισμοί δημιουργούν δράμα, ρομαντισμό, ένταση που διαρκεί όλη τη σεζόν και προκαλεί πάθος στους οπαδούς, στοιχεία που συμβάλλουν στο να είναι το ποδόσφαιρο το πιο δημοφιλές άθλημα στον κόσμο.
Αλλά όλα αυτά τρομάζουν πολλούς Αμερικανούς ιδιοκτήτες.
Οι Μπέρνλι και Γουέστ Χαμ, αγγλικοί σύλλογοι με σημαντικές αμερικανικές επενδύσεις, υποβιβάστηκαν πρόσφατα στη δεύτερη κατηγορία της αγγλικής λίγκας, μια κίνηση που πιθανότατα θα καταστρέψει τους προϋπολογισμούς και τις αποτιμήσεις τους. Το ίδιο έγινε και με τις αμερικανικής ιδιοκτησίας, Χέλλας Βερόνα και Πίζα στην Ιταλία και Χιρόνα και Μαγιόρκα στην Ισπανία.
Οι πανικόβλητοι Αμερικανοί ιδιοκτήτες έχουν αρχίσει να ασκούν πιέσεις για αλλαγή και για τη διασφάλιση των επενδύσεών τους. Η αμερικανική επιρροή ήταν εμφανής στην ανακοίνωση του Απριλίου του 2021 για την «κλειστή» Ευρωπαϊκή Σούπερ Λίγκα. Ο ελίτ διαγωνισμός θα εγγυόταν μόνιμη συμμετοχή για 12 έως 15 ομάδες, συν μια χούφτα ετήσιων εναλλασσόμενων συμμετεχόντων σε έναν νέο, ευρωπαϊκό διαγωνισμό αξίας πολλών δισεκατομμυρίων.
Η αποσχισθείσα λίγκα επρόκειτο να χρηματοδοτηθεί με τέσσερα δισεκατομμύρια δολάρια από τον αμερικανικό τραπεζικό γίγαντα JPMorgan. Τέσσερις από τις ομάδες, η Μίλαν, η Άρσεναλ, η Λίβερπουλ και η Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ ανήκουν σε Αμερικανούς.
Η Ευρωπαϊκή Σούπερ Λίγκα θα είχε αμερικανοποιήσει το ευρωπαϊκό ποδόσφαιρο με μία κίνηση, με σταθερά δικαιώματα συμμετοχής, χωρίς τον κίνδυνο υποβιβασμού και με τον έλεγχο της λίγκας από τους ιδιοκτήτες ή τους προέδρους των μόνιμων ομάδων.
Όμως, οπαδοί, προπονητές και πρώην παίκτες από τις έξι εμπλεκόμενες ομάδες της αγγλικής Πρέμιερ Λιγκ εξεγέρθηκαν ενάντια σε έναν τέτοιο διαγωνισμό χωρίς υποβιβασμό, αποκαλώντας τον «απόλυτη προδοσία». Και οι έξι αποσύρθηκαν επίσημα εντός 72 ωρών από την ανακοίνωση της λίγκας, ενώνοντας τις δυνάμεις τους με τις δύο μεγαλύτερες ομάδες της Γερμανίας, τη Μπάγερν Μονάχου και τη Μπορούσια Ντόρτμουντ, οι οποίες αρνήθηκαν εξ αρχής να συμμετάσχουν. Αρνήθηκε επίσης να συμμετάσχει η γαλλική Παρί Σεν Ζερμέν.
Ενώ η προσπάθεια για τη δημιουργία κλειστών πρωταθλημάτων στην Ευρώπη έχει, προς το παρόν, αποτύχει, η αμερικανοποίηση συνεχίζεται με μικρότερα βήματα. Πολλές από τις αλλαγές είναι αθώες, όπως οι μαζορέτες και η ψυχαγωγία στο ημίχρονο. Άλλες είναι πιο βαθιές. Τα αμερικανικά επαγγελματικά αθλητικά πρωταθλήματα συχνά τροποποιούν τους κανόνες για να αυξήσουν το σκορ και η FIFA πειραματίζεται τώρα με έναν νέο κανόνα οφσάιντ, που θα οδηγήσει σε περισσότερα γκολ, θα μειώσει τις μεγάλες ανατροπές και θα ωφελήσει τους πλουσιότερους συλλόγους.
Ο Τόντ Μπόελι, συνιδιοκτήτης των Λος Άντζελες Λέικερς και των Λος Άντζελες Ντότζερς, της Στράσμπουργκ FC στη γαλλική Λιγκ 1 και της Τσέλσι στο Ηνωμένο Βασίλειο, είναι ένας από τους Αμερικανούς υποστηρικτές αυτού του είδους αλλαγών.
Υποστηρίζει ότι η αγγλική Πρέμιερ Λιγκ πρέπει να πάρει παράδειγμα από τα αμερικανικά αθλήματα για να αυξήσει τα έσοδά της, μεταξύ άλλων με την εισαγωγή αγώνων all-star και πλέι-οφ μετά τη λήξη της κανονικής περιόδου. Πολλά από αυτά γίνονται από ιδιοτέλεια: η Τσέλσι του Μπόελι χρειάζεται ό,τι έσοδα μπορεί να βρει, καθώς ο σύλλογος ανακοίνωσε ρεκόρ ζημιών προ φόρων ύψους 349 εκατομμυρίων δολαρίων για τη σεζόν 2024-25.
Και τώρα…τι;
Ορισμένοι Αμερικανοί ιδιοκτήτες ομάδων έχουν εγκαταλείψει την προσπάθεια να αλλάξουν το ευρωπαϊκό παιχνίδι και στρέφονται αλλού. Αμερικανικά κεφάλαια επενδύονται πλέον σε ένα πιθανό κλειστό πρωτάθλημα στο Μεξικό. Η πρώτη κατηγορία του Μεξικού, η Λίγκα MX, της οποίας η τηλεθέαση στις Ηνωμένες Πολιτείες υπερβαίνει αυτή της αγγλικής Πρεμιέρ Λιγκ και της Μέιτζορ Λιγκ Σόκερ μαζί, ανέστειλε τους υποβιβασμούς για έξι σεζόν το 2020 λόγω της οικονομικής αβεβαιότητας που προκάλεσε ο COVID-19. Πέντε από τους 18 συλλόγους της Λίγκα MX ανήκουν πλέον σε Αμερικανούς, και η επιστροφή στους υποβιβασμούς φαίνεται όλο και πιο απίθανη.
Ο ηθοποιός του Χόλιγουντ Ρομπ Μακ (πρώην ΜακΕλχένι), ο οποίος είναι συνιδιοκτήτης της Ρέξαμ FC στο Ηνωμένο Βασίλειο μαζί με τον Ράιαν Ρέινολντς, κατέγραψε τη ρομαντική ιστορία των ανόδων κατηγορίας στο τηλεοπτικό ντοκιμαντέρ «Καλωσήρθατε στο Ρέξαμ». Ωστόσο, ως συνιδιοκτήτης, μαζί με την Έυα Λονγκόρια, του συλλόγου Νεκάξα της Λίγκα MX, ο Μακ φαίνεται λιγότερο ενθουσιασμένος με το πυραμιδικό σύστημα στο Μεξικό, επισημαίνοντας «την πιθανή αξία και υποτίμηση των συλλόγων».
Η Λίγκα MX θα μπορούσε σύντομα να γίνει το πρώτο ποδοσφαιρικό πρωτάθλημα που θα μεταβεί πλήρως από ένα καθιερωμένο σύστημα ανόδου και υποβιβασμού ομάδων σε ένα μοντέλο σταθερών συμμετοχών.
Και αυτό θα ήταν ένα σημαντικό βήμα προς την παγκόσμια αμερικανοποίηση του «δημοφιλέστερου αθλήματος στον κόσμο».
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου