Μετάφραση: Σοφία Χατζοπούλου

Μέρος πρώτο

Εργαλειοποιώντας την απόσπαση της προσοχής: Το θέαμα ως μέσο διακυβέρνησης

Υπό την κυβέρνηση Τραμπ, η πολιτική της απόσπασης της προσοχής έχει παγιωθεί ως στρατηγική διακυβέρνησης και έχει κανονικοποιηθεί από το υπάκουο οικοσύστημα των mainstream μέσων ενημέρωσης. Όπως παρατηρεί ο James Oliphant στο Reuters, «ο Ντόναλντ Τραμπ είναι ένας ανθρώπινος τυφώνας», που δημιουργεί τόσες πολλές ταυτόχρονες αντιπαραθέσεις ώστε να καθίσταται σχεδόν αδύνατο να παρακολουθήσει κανείς οποιοδήποτε μεμονωμένο γεγονός. Ο Oliphant έχει μόνο εν μέρει δίκιο, γιατί αυτό που περιγράφει ως χάος είναι στην πραγματικότητα μέθοδος. Ο Τραμπ είναι κάτι περισσότερο από ένας ανεμοστρόβιλος χάους και αποσπάσεων της προσοχής. Είναι ένας ανεξέλεγκτος αυταρχικός ηγέτης που αποτελεί σοβαρή απειλή για τη δημοκρατία και τον πλανήτη – είναι ένα σύγχρονο άβαταρ της εγχώριας τρομοκρατίας. Αυτό που εμφανίζεται ως θέαμα και αναταραχή είναι, στην πραγματικότητα, η υπολογισμένη άσκηση εξουσίας, μια μορφή διακυβέρνησης που χρησιμοποιεί τη σύγχυση ως όπλο, επιταχύνει τη σκληρότητα και λειτουργεί ως εγχώριο ανάλογο της τρομοκρατίας, με σκοπό να εκφοβίσει, να αποπροσανατολίσει και να εξαντλήσει το κοινό μέχρι να υποταχθεί. Μέσω αυτού του μηχανισμού απόσπασης της προσοχής και σοκ, η κρατική τρομοκρατία παίρνει τώρα μορφή, όχι ως μεμονωμένο γεγονός, αλλά ως μια συνεχής ακολουθία υπολογισμένων ρήξεων και αμείλικτων πράξεων βίας.

Οι μετασεισμοί της εξουσίας: Κινητική δράση και κρατική τρομοκρατία

Η κρατική τρομοκρατία εκτυλίσσεται μέσω αυτού που ο ιστορικός Nikhil Pal Singh αποκαλεί «μετασεισμούς», μια αλληλουχία θεαμάτων που έχουν σχεδιαστεί για να προκαλέσουν έντονη συναισθηματική οργή, ικανή να αντικαταστήσει τη συνεχή ανάλυση και την ολοκληρωμένη κατανόηση. Όπως γράφει ο Singh, τέτοια σοκ κατακερματίζουν την προσοχή του κοινού και αμβλύνουν την κριτική σκέψη, προβάλοντας τη βία ως μεμονωμένο επεισόδιο και όχι ως μέρος ενός συστήματος. Αυτές οι πράξεις δεν τρομοκρατούν απλώς, αλλά διδάσκουν. Σε αυτό το πλαίσιο, η «κινητική δράση» καθορίζει μια νέα γραμματική διακυβέρνησης: την προσγείωση ενός ελικοπτέρου Black Hawk γεμάτο με ένοπλους αστυνομικούς στην οροφή ενός κτιρίου διαμερισμάτων στο South Shore του Σικάγου, τη ρίψη χειροβομβίδων κρότου-λάμψης και το δέσιμο των κατοίκων με πλαστικές δεματικές ταινίες, τη σύλληψη κατασκευαστών στεγών με την απειλή όπλου από την οροφή ενός σπιτιού στο βόρειο τμήμα της Νέας Υόρκης ή την ανατίναξη ενός μικρού σκάφους που μετέφερε ανθρώπους στην Καραϊβική.

Σε αυτό το πολιτικό κλίμα, η οργή κατασκευάζεται αδιάκοπα για να αντικατασταθεί στη συνέχεια γρήγορα από το επόμενο σοκ, προτού το κοινό προλάβει να συνθέσει τα θραύσματα σε μια συνεκτική πολιτική εικόνα. Κάθε περιστατικό εμφανίζεται ως μεμονωμένη ρήξη και όχι ως μέρος μιας εξελισσόμενης δομής εξουσίας, αποκομμένο από τις συνθήκες που το προκαλούν και από την ευρύτερη αρχιτεκτονική κυριαρχίας που το συντηρεί. Αυτός ο κατακερματισμός δεν είναι τυχαίος. Είναι μια υπολογισμένη στρατηγική για να αποστραγγίσει το νόημα από τη δημόσια ζωή, να εξαντλήσει την κριτική προσοχή και να αποκλείσει κάθε συγκροτημένη δημοκρατική κρίση ή αντίσταση. Στην εποχή της κλιμάκωσης του φασισμού και της μηδενιστικής λατρείας της απληστίας και της ωμής εξουσίας, η αμερικανική πολιτική έχει μετατραπεί σε ένα θέατρο βίας, ευθυγραμμισμένο με μια αδιάκοπη ροή θεαμάτων αποκομμένων από την ιστορία και κενών συστηματικού νοήματος. Αυτό που εξαφανίζεται σε αυτό το κατακερματισμένο πεδίο αισθήσεων είναι η αναγνώριση ότι αυτές οι πράξεις δεν είναι υπερβολές ή καταρρεύσεις. Είναι η κυβερνητική γραμματική μιας νεοφιλελεύθερης-φασιστικής γκανγκστερικής καπιταλιστικής τάξης, οργανωμένη γύρω από τη στρατιωτικοποίηση, την υπεροχή των λευκών, την ιστορική διαγραφή, την αποστέρηση και την τιμωρία, που τώρα αντιμετωπίζονται όχι ως κάτι το αναπόφευκτο και όχι καταδικαστέο

Αποπολιτικοποίηση βάσει σχεδιασμού: η Renée Good και ο μηχανισμός της διαγραφής

Στις αρχές Ιανουαρίου 2026, οι ΗΠΑ οργάνωσαν μια δραματική στρατιωτική απαγωγή του προέδρου της Βενεζουέλας Nicolás Maduro και της συζύγου του, μια κατάφωρη παραβίαση της εθνικης κυριαρχίας που θα έπρεπε να είχε πρώτη θέση στα παγκόσμια πρωτοσέλιδα και να είχε προκαλέσει βαθιά νομική και ηθική συζήτηση. Αντ’ αυτού, όταν πολλοί Αμερικανοί άρχισαν να συνειδητοποιούν την αναδυόμενη εξωτερική κρίση, η προσοχή της χώρας είχε ήδη στραφεί σε μια άλλη πράξη βίας που είχε εγκριθεί από το κράτος: στις 7 Ιανουαρίου, η Renée Nicole Good, κάτοικος του Μινεάπολις, δολοφονήθηκε από έναν ομοσπονδιακό πράκτορα της ICE κατά τη διάρκεια μιας επιχείρησης κατά της μετανάστευσης. Η Γκουντ, μια 37χρονη μητέρα, σκοτώθηκε ενώ προσπαθούσε να ξεφύγει από τους ομοσπονδιακούς πράκτορες του ICE , μια θανατηφόρα σύγκρουση που η κυβέρνηση υπερασπίστηκε ως αυτοάμυνα, παρά τις μαρτυρίες αυτόπτων μαρτύρων και τα βίντεο που διαψεύδουν την επίσημη εκδοχή.

Η ρατσιστική βία έχει πλέον διαποτίσει την αμερικανική κοινωνία, δεν περιορίζεται πλέον στα περιθώρια, αλλά έχει ενσωματωθεί στον ιστό της καθημερινής διακυβέρνησης. Υπό την προεδρία του Τραμπ, οι έγχρωμοι, είτε είναι πολίτες είτε όχι, σπάνια εξαιρούνται από το να γίνονται στόχος, είτε εντός των συνόρων της χώρας είτε εκτός αυτών. Όπως παρατηρεί ο ιστορικός Greg Grandin, η λογική της εκμετάλλευσης, της βίας και της μόνιμης απειλής έχει συγχωνεύσει την εξωτερική και την εσωτερική πολιτική σε ένα ενιαίο, βίαιο συνεχές. Γράφει: «Ο ίδιος κανόνας κυριαρχίας που επιδεικνύει ο κ. Τραμπ στο εξωτερικό δεν διαφέρει πολύ από αυτόν που εφαρμόζεται στο εσωτερικό. Η πόλωση βαθαίνει, οι πόλεις δέχονται επιθέσεις από τις ομοσπονδιακές δυνάμεις και η εξευτελιστική, ενίοτε θανατηφόρα μεταχείριση πολιτών και μη πολιτών από κυβερνητικούς πράκτορες είναι πλέον ρουτίνα». Αυτό που προκύπτει είναι μια πολιτική που κυβερνά μέσω του φόβου και της βίας, εξαλείφοντας κάθε ουσιαστική διάκριση μεταξύ πολέμου στο εξωτερικό και καταστολής στο εσωτερικό.

Αυτό που ακολούθησε αποκαλύπτει πώς η απόσπαση της προσοχής λειτουργεί όχι μόνο ως αντιπερισπασμός, αλλά και ως τεχνολογία αποπολιτικοποίησης. Αντί να αντιμετωπίσουν τη δολοφονία της Γκουντ ως ένα γεγονός που απαιτεί διερεύνηση της απρόκλητης βίας και μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής κρατικής βίας και εγχώριας τρομοκρατίας, οι ανώτεροι ομοσπονδιακοί αξιωματούχοι διπλασίασαν αμέσως την επιβολή του νόμου και προσπάθησαν να αναδιατυπώσουν το περιστατικό ως απόδειξη εγχώριας απειλής. Οι ηγέτες της Υπηρεσίας Εσωτερικής Ασφάλειας χαρακτήρισαν τις ενέργειές της ως «εγχώρια τρομοκρατία» και η κυβέρνηση ξεκίνησε την «Επιχείρηση Salvo» — μια πανεθνική αύξηση των επιδρομών της ICE και των πρωτοβουλιών επιβολής του νόμου μετά το θάνατό της. Αυτή η μαζική εξαπόλυση αντιποίνων ενορχηστρώθηκε μέσω προπαγανδιστικών βίντεο που παρήγαγε η κυβέρνηση.

Ο αντιπρόεδρος JD Vance ισχυρίστηκε, χωρίς κανένα αποδεικτικό στοιχείο, ότι η Renee Good ήταν «μέρος ενός ευρύτερου αριστερού δικτύου που είχε ως στόχο να επιτεθεί, να εκθέσει, να βιάσει και να καταστήσει αδύνατη την εκτέλεση του καθήκοντος των αξιωματικών της ICE» και «ότι χρησιμοποίησε τεχνικές εγχώριας τρομοκρατίας για να στοχεύσει ομοσπονδιακούς αξιωματούχους». Επιπλέον, δήλωσε, χωρίς ντροπή και χωρίς αποδείξεις, ότι είχε υποστεί «πλύση εγκεφάλου» και ότι ήταν συνδεδεμένη με ένα «ευρύτερο, αριστερό δίκτυο».

Αυτό που ακολούθησε κατέστησε αυτό το μοτίβο αδιαμφισβήτητο. Στη Μινεάπολη, ομοσπονδιακοί πράκτορες καταγράφηκαν ξανά σε βίντεο να χρησιμοποιούν υπερβολική και θανατηφόρα βία, αυτή τη φορά εναντίον του 37χρονου νοσοκόμου της εντατικής θεραπείας Alex Jeffrey Prett, ενός άνδρα που είχε αφιερώσει την επαγγελματική του ζωή στη φροντίδα βετεράνων. Το βίντεο δείχνει τον Prett να περικυκλώνεται από πολλούς αστυνομικούς, να ρίχνεται στο έδαφος, να αφοπλίζεται και στη συνέχεια να πυροβολείται επανειλημμένα ενώ βρίσκεται ακίνητος, μια δολοφονία που πραγματοποιήθηκε μπροστά στα μάτια του κοινού. Ήταν η τρίτη θανατηφόρα επίθεση με πυροβολισμοούς που αφορούσε ομοσπονδιακούς πράκτορες μετανάστευσης στην πόλη σε διάστημα λίγων εβδομάδων, εντείνοντας ακόμα περισσότερο την οργή του κοινού για αυτό που πολλοί κριτικοί περιγράφουν ως ένα καθεστώς ανεξέλεγκτης βίας.

Ωστόσο, παρά την ύπαρξη πολλών βίντεο, μεταξύ των οποίων και ένα που δείχνει έναν πράκτορα της Συνοριακής Φρουράς να αφαιρεί το όπλο του Prett πριν σκοτωθεί, η κυβέρνηση Τραμπ επανέλαβε αμέσως το γνωστό σενάριο, επιμένοντας ότι η πυροβολισμοί ήταν πράξη αυτοάμυνας. Ο κυβερνήτης της Μινεσότα, Tim Walz, απέρριψε τον ισχυρισμό ως «ανοησία» και «ψέματα», αλλά η ζημιά είχε ήδη γίνει. Μέσα σε λίγα λεπτά, ανώτερα στελέχη της κυβέρνησης κινήθηκαν επιθετικά για να πάρουν τον έλεγχο της αφήγησης. Ο Stephen Miller, αναπληρωτής επικεφαλής του προσωπικού του Trump, χαρακτήρισε δημοσίως τον Prett «εγχώριο τρομοκράτη» και «υποψήφιο δολοφόνο», ενώ κατηγόρησε τους Δημοκρατικούς ότι εκμεταλλεύονται τη δολοφονία για να υποκινήσουν αναταραχές. Αυτοί οι ισχυρισμοί δεν ήταν αυθόρμητες ανακρίβειες.Λειτούργησαν ως σκόπιμες πράξεις πολιτικής αντιστροφής, μετατρέποντας ένα θύμα κρατικής βίας σε σύμβολο απειλής, νομιμοποιώντας προληπτικά τη χρήση θανατηφόρας βίας και ενισχύοντας μια ευρύτερη αυταρχική στρατηγική, στην οποία η καταστολή δικαιολογείται μέσω της κατασκευασμένης απειλής και της ποινικοποίησης της διαφωνίας.

Μέσα σε λίγες μέρες από τις δολοφονίες της Renée Good και του Alex Prett, ο κύκλος των mainstream μέσων ενημέρωσης ανακατευθύνθηκε για άλλη μια φορά σκόπιμα, κατακλυζόμενος από μια πληθώρα κατασκευασμένων αντιπαραθέσεων που αποσκοπούσαν να αποτρέψουν τη συγκροτημένη διερεύνηση. Οι σύμμαχοι του Τραμπ αναβίωσαν γνωστές τακτικές, απαιτώντας ποινικές έρευνες για τον Μπιλ και την Χίλαρι Κλίντον, ενώ ομοσπονδιακοί αξιωματούχοι αναβίωσαν φαντασιώσεις του Ψυχρού Πολέμου, παρουσιάζοντας ψευδώς αριστερές οργανώσεις ως δίκτυα εγχώριων τρομοκρατών. Τα υπολογισμένα ρεπορτάζ για σκάνδαλα που συνδέονται με τον Epstein αναζωπυρώθηκαν, ακόμη και όταν ο Τραμπ ενέτεινε τις εμπρηστικές απειλές εναντίον του Μεξικού, της Κούβας και της Κολομβίας και επιδόθηκε σε γκροτέσκες «φαντασιώσεις» προσάρτησης της Γροιλανδίας. Κανένα από αυτά τα θεάματα δεν προέκυψε τυχαία. Μαζί, λειτούργησαν ως μέσα απόσπασης της προσοχής και διαγραφής, εξασφαλίζοντας ότι η συστημική βία που αποκαλύφθηκε από τις δολοφονίες των Good και Prett θα εξαφανιζόταν κάτω από μια κυλιόμενη καταιγίδα οργής, αποκομμένη από την ευθύνη.

Ο mainstream τύπος για άλλη μια φορά επιτελεί τον ρόλο του ως στρατός στενογράφων, ενισχύοντας δυνατά την προσποιητή ανησυχία του Τραμπ για τους Ιρανούς διαδηλωτές, ενώ παραμένει σκόπιμα τυφλός στην κεντρική αντίφαση που αρνείται να ονομάσει, την αδίστακτη καταστολή της αντίθετης άποψης στο εσωτερικό της χώρας, και κυρίως την κλιμακούμενη επίθεσή εναντίον όσων είναι αλληλέγγυοι με την παλαιστινιακή ελευθερία. Αυτά τα θεάματα δεν ανταγωνίζονται απλώς για την προσοχή του κοινού, αλλά λειτουργούν ως πράξεις διαγραφής, θάβοντας ενεργά κάθε σοβαρή αποτίμηση της δολοφονίας του Good και προωθώντας την ανατριχιαστική απειλή που εξέδωσε ο πρωτο-φασιστικός ιδεολόγος Stephen Miller να «δημιουργηθεί μια αυτοκρατορία με αντίστροφη πορεία», δηλαδή να στρέψει ολόκληρο το μηχανισμό μιας στρατιωτικοποιημένης αυτοκρατορίας προς τα μέσα, «προς την πατρίδα και τους εχθρούς της στο εσωτερικό».

Με αυτή την αντιστροφή, ο πόλεμος κατά της τρομοκρατίας επιστρέφει στο εσωτερικό, κορεσμένος από κρατική βία, σημαδεμένος από τις συστηματικές εκτελέσεις αμάχων από έναν όλο και πιο παράνομο αστυνομικό μηχανισμό και από μια υπολογισμένη προσπάθεια να διασφαλιστεί ότι η προσοχή του κοινού θα διασκορπιστεί πριν μπορέσει να κατονομαστεί το βαθύτερο σχέδιο της εγχώριας τρομοκρατίας και της αυταρχικής διακυβέρνησης. Αυτό που χάνεται σε αυτό το αμείλικτο μείγμα δεν είναι απλώς η αφήγηση ή η ολοκληρωμένη κατανόηση των πολλών πτυχών του νεοφιλελεύθερου φασισμού, αλλά η ίδια η ικανότητα να αναγνωριστούν αυτές οι πράξεις ως μέρος ενός συνεκτικού πολιτικού σχεδίου, που στοχεύει στην ομαλοποίηση της καταστολής, στην ποινικοποίηση της διαφωνίας, στον κατακερματισμό της αντίστασης και στην αποδυνάμωση της δημοκρατίας από την ουσία που της έχει απομείνει.

Αυτή είναι η λειτουργία της πολιτικής της αποσύνδεσης: ένα σύστημα στο οποίο η κρατική βία, η θεσμική συνενοχή και το θεαματικό μέσο ενημέρωσης συνδυάζονται για να κατακερματίσουν τη δημόσια συνείδηση. Η μία κρίση επισκιάζει την άλλη όχι επειδή δεν σχετίζονται μεταξύ τους, αλλά επειδή η ίδια η έννοια διαλύεται στρατηγικά, αδειάζει και εγκλωβίζεται σε ρητορικά σιλό. Η βία γίνεται επεισοδιακή, η εξουσία γίνεται αδιαφανής και οι πολίτες εκπαιδεύονται να αντιδρούν αντί να αναλύουν, συνθήκες που επιτρέπουν την εδραίωση επικίνδυνων μορφών αυταρχικής διακυβέρνησης και φασιστικής πολιτικής. Πρόκειται για παιδαγωγική σε επίπεδο διακυβέρνησης, που διδάσκει στους ανθρώπους πώς να μην σκέφτονται ιστορικά, κριτικά και συνολικά. Αυτό που κάνει αυτό το καθεστώς αποπολιτικοποίησης τόσο ανθεκτικό όσο και θανατηφόρο είναι ότι βασίζεται σε μια οικονομική ιδεολογία που σπάνια ονομάζεται, ακόμη και όταν διαμορφώνει τις συνθήκες υπό τις οποίες η αποσύνδεση γίνεται κοινή λογική.

Ο νεοφιλελευθερισμός είναι η κυρίαρχη ιδεολογία της εποχής μας, αλλά παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανώνυμος στον κυρίαρχο πολιτικό λόγο. Η δύναμή του έγκειται ακριβώς σε αυτή την αόρατη φύση του. Προστατευμένος από την ανωνυμία, ο νεοφιλελευθερισμός συγκαλύπτει τη συστημική καταστροφή και τις αποτυχίες που προκαλεί, τoν εκσπλαχνισμό της δημόσιας υγείας και της εκπαίδευσης, την επίθεση στο παγκόσμιο περιβάλλον, την αποψίλωση των δημόσιων υπηρεσιών και την ομαλοποίηση της συντριπτικής ανισότητας, της πολιτικής διαφθοράς και της επέκτασης ενός τιμωρητικού κράτους. Σπάνια αυτές οι κρίσεις γίνονται αντιληπτές ως αλληλένδετες εκφράσεις μιας ενιαίας οικονομικής και πολιτικής τάξης – του γκανγκστερικού καπιταλισμού. Αντίθετα, οι καταρρέουσες υποδομές, η μαζική φτώχεια, η επισιτιστική ανασφάλεια, η κοινωνική απομόνωση, ο πόλεμος κατά των συνδικάτων και οι μαζικές φορολογικές ελαφρύνσεις προς τους πλούσιους αντιμετωπίζονται ως μεμονωμένες αποτυχίες και όχι ως συμπτώματα του ίδιου του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού.

Στον πυρήνα αυτής της πολιτικής αποσύνδεσης, τα ιδιωτικά προβλήματα αποκόπτονται από τη δημόσια ευθύνη, οι δομικές αιτίες εξαφανίζονται και οι κρίσεις εντείνονται απομονωμένες από τις συστημικές τους ρίζες. Σπάνια αμφισβητείται ο νεοφιλελευθερισμός για την αποσύνδεση της οικονομικής δραστηριότητας από το κοινωνικό κόστος και τον επαναπροσδιορισμό της ελευθερίας ως της ανεξέλεγκτης δύναμης των αγορών,απομονωμένης από την κρατική ρύθμιση. Ο νεοφιλελευθερισμός ομαλοποιεί την εγκατάλειψη των βασικών ανθρώπινων αναγκών, επιμένει ότι τα άτομα είναι τα μόνα υπεύθυνα για τη μοίρα τους, αρνείται την υποχρέωση του κράτους για το κοινό καλό και προωθεί τον αντιδραστικό ισχυρισμό ότι οι μόνες νόμιμες κοινωνικές μονάδες είναι το άτομο και η οικογένεια. Υπό αυτές τις συνθήκες, ο αυταρχισμός μεταλλάσσεται σε νέες μορφές φασισμού, που τροφοδοτούνται από την οικονομική εγκατάλειψη, την ιστορική αμνησία και τη συστηματική εκκένωση της πολιτικής ευθύνης, της ηθικής ευθύνης και της κοινωνικής μέριμνας.

Αυτό που καθιστά αυτό το καθεστώς αποπολιτικοποίησης τόσο ανθεκτικό όσο και θανατηφόρο είναι ότι βασίζεται σε μια οικονομική ιδεολογία που σπάνια ονομάζεται έτσι, ακόμη και όταν διαμορφώνει τις συνθήκες υπό τις οποίες η αποσύνδεση από την κοινωνία των πολιτών γίνεται κοινή λογική. Η κρατική βία κατακερματίζεται σε μεμονωμένα περιστατικά, ο μιλιταρισμός αναδιατυπώνεται ως ασφάλεια, η διαφωνία αναδιαμορφώνεται ως εξτρεμισμός, και οι θεσμοί που είναι επιφορτισμένοι με την υπεράσπιση της δημοκρατικής ζωής είτε γίνονται συνένοχοι στην εκβιαστική πολιτική του Τραμπ είτε υποχωρούν στη σιωπή. Η δολοφονία της Renée Good από ομοσπονδιακούς πράκτορες, η στρατιωτικοποίηση των αμερικανικών πόλεων μέσω των επιδρομών της ICE, η ανοιχτή αποδοχή της αυτοκρατορικής επιθετικότητας στο εξωτερικό και η βίαιη επίθεση εναντίον μεταναστών και ατόμων διαφορετικής φυλής στο εσωτερικό αντιμετωπίζονται ως ασύνδετες κρίσεις. Δεν είναι όμως έτσι. Μαζί, αποκαλύπτουν μια λογική διακυβέρνησης της οποίας η κύρια λειτουργία είναι η αποπολιτικοποίηση, μια στρατηγική που αποκόπτει τα γεγονότα από το ιστορικό τους πλαίσιο και τις δομικές αιτίες τους, τον ιδιωτικό πόνο από τη δημόσια ευθύνη, και διαβρώνει την ίδια τη γλώσσα μέσω της οποίας η εξουσία μπορεί να λογοδοτήσει και η δημοκρατία μπορεί να ονομαστεί, να υπερασπιστεί και να αγωνιστεί.

Η πολιτική, στην πιο ζωτική της μορφή, είναι ο τομέας της συλλογικής δέσμευσης, όπου οι πολίτες συζητούν, αμφισβητούν την εξουσία και διαπραγματεύονται, ονομάζουν και αγωνίζονται για τις συνθήκες ενός κοινού μέλλοντος. Ωστόσο, υπό τον σύγχρονο αυταρχισμό, η πολιτική υπονομεύεται σταθερά και αντικαθίσταται από μια κουλτούρα φόβου, κατακερματισμού, τεχνητής άγνοιας και ελεγχόμενων θεαμάτων. Αυτό που προκύπτει είναι μια πολιτική αποσύνδεσης που απομονώνει τα κοινωνικά προβλήματα, συσκοτίζει τη συστημική βία και μετατρέπει τον συλλογικό αγώνα σε ατομική αγωνία. Αυτό όχι μόνο καταστέλλει τη διαφωνία, αλλά την καθιστά και ακατανόητη, αφαιρώντας της το πλαίσιο, την ιστορία και την ηθική της σημασία.

Για να κατανοήσουμε πώς λειτουργεί η λογική του γκανγκστερικού καπιταλισμού του Τραμπ, είναι ζωτικής σημασίας να αντισταθούμε στον πειρασμό να αντιμετωπίσουμε τις εκδηλώσεις του ως διακριτά ή άσχετα φαινόμενα. Στην πιο άμεση έννοια, η Ruth Fowler που γράφει στο Counterpunch έχει δίκιο να επιμένει, για παράδειγμα, ότι ο θάνατος της Renée Good δεν μπορεί να «αντιμετωπιστεί από τη δεξιά ως μεμονωμένο περιστατικό, ή από την αριστερά ως σύμβολο των φρικαλεοτήτων της Αμερικής του Τραμπ». Δεν είναι ούτε το ένα ούτε το άλλο. Αντίθετα, ανήκει σε ένα συνεχές που διαρκεί δεκαετίες, στο οποίο η κρατική βία έχει καταλήξει να αντικατοπτρίζει τη «δυναμική που αναγνωρίζουν οι επιζώντες μέσα από την ιδιωτική ζωή: κυριαρχία που παρουσιάζεται ως προστασία», τιμωρία που δικαιολογείται ως αναγκαιότητα και «οργή που παρουσιάζεται ως φόβος». Ο Τραμπ μπόρεσε να επιταχύνει αυτόν τον νεκροπολιτικό μηχανισμό μόνο επειδή «η Αμερική ήταν ήδη βαθιά σάπια πολύ πριν από την άφιξή του».

Η κλιμάκωση της βίας της ICE, η κανονικοποίηση του μόνιμου πολέμου στο εξωτερικό, η επίθεση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και η παραχώρηση ανεξέλεγκτης κρατικής εξουσίας δεν είναι παράλληλες εξελίξεις που εκτυλίσσονται τυχαία. Είναι αλληλένδετα στοιχεία ενός συνεκτικού πολιτικού σχεδίου που κυβερνά μέσω του φόβου, της εξάλειψης, της ανεξέλεγκτης στρατιωτικοποίησης και της συστηματικής αποδόμησης των θεμελίων μιας ισχυρής δημοκρατίας. Μαζί, σχηματίζουν ένα σύνολο φρικαλεοτήτων που έχουν τις ρίζες τους στις πιο σκοτεινές ιστορικές κληρονομιές της Αμερικής, οι οποίες τώρα αναζωογονούνται μέσω μηχανισμών απομνημόνευσης που ελέγχονται από τις εταιρείες, της συνενοχής των μέσων μαζικής ενημέρωσης, της σκανδαλώδους παράδοσης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην εκβιαστική πολιτική, της δημιουργίας ενός στρατιωτικού μηχανισμού που δεν λογοδοτεί στο Κογκρέσο και μιας συνεχιζόμενης επίθεσης κατά της κοινωνικής ευθύνης, της ενημερωμένης και ενεργούς σκέψης και των θεσμών που είναι σε θέση να καλλιεργούν το πολιτικό θάρρος, την κριτική σκέψη και τους ευαισθητοποιημένους πολίτες. 

Μέρος Δεύτερο

Μιλιταρισμός χωρίς όρια: Αυτοκρατορία στο εξωτερικό, κατοχή στο εσωτερικό

Αυτό που συνδέει τις κλιμακούμενες απειλές και παρεμβάσεις της κυβέρνησης Τραμπ στο εξωτερικό με τη στρατιωτικοποίηση των πόλεων στο εσωτερικό δεν είναι απλώς η κοινή εξάρτηση από τη βία, αλλά μια βαθύτερη μεταμόρφωση της ίδιας της εξουσίας στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί σήμερα. Ο μιλιταρισμός έχει αποκοπεί από τη λογοδοσία, τους συνταγματικούς περιορισμούς και το διεθνές δίκαιο, μεταλλασσόμενος σε μια περιπλανώμενη λογική διακυβέρνησης χωρίς ηθική, χωρίς όρια, όλο και πιο απομονωμένη από τη δημοκρατική εποπτεία. Ζούμε πλέον σε μια εποχή ανεξέλεγκτης εξουσίας, γυμνής στις φιλοδοξίες της, θεατρικής στην εμφάνισή της και αδυσώπητα στρατιωτικοποιημένης στη βιαιότητά της.

Ο Τραμπ αντιμετωπίζει από καιρό τον αμερικανικό στρατό όχι ως συνταγματικό θεσμό που δεσμεύεται από το νόμο και τη δημόσια συναίνεση, αλλά ως προσωπικό μέσο κυριαρχίας, ως επέκταση της αυταρχικής πολιτικής που έχει μετατραπεί σε περιπλανώμενη αστυνομική δύναμη. Με αυτόν τον τρόπο, ακολουθεί το παλιό σενάριο των δικτατόρων του παρελθόντος, επιδιώκοντας να αποσυνδέσει τη στρατιωτική δύναμη από τη δημόσια λογοδοσία και τους δημοκρατικούς περιορισμούς. Αυτή είναι η καθοριστική λογική ενός αστυνομικού κράτους: ένοπλες δυνάμεις αποσυνδεδεμένες από το νόμο, που δεν λογοδοτούν στον λαό αλλά στις επιταγές της ίδιας της κυριαρχίας. Χωρίς τον περιορισμό της έγκρισης του Κογκρέσου, η στρατιωτική δύναμη χρησιμοποιείται επιθετικά τόσο ως θέαμα όσο και ως απειλή, για να εκφοβίσει το κοινό και να κανονικοποιήσει τη μόνιμη παρουσία των ενόπλων δυνάμεων στην πολιτική ζωή.

Η ίδια λογική διέπει τις ενέργειες του Τραμπ στο εξωτερικό. Η επίθεσή του στη Βενεζουέλα, παράλληλα με τις ανοιχτές απειλές που απευθύνονται στο Μεξικό, τη Γροιλανδία, την Κούβα και τη Βραζιλία, σηματοδοτεί την επιστροφή μιας αυτοκρατορικής τάξης που έχει απογυμνωθεί ακόμη και από τα φιλελεύθερα άλλοθί της, μιας αυτοκρατορίας που δεν επιβαρύνεται πλέον από την ανάγκη να συγκαλύπτει την κυριαρχία ως διπλωματία. Ο Τραμπ έχει εμπλακεί όλο και περισσότερο στην πολιτική της Λατινικής Αμερικής, μετατρέποντας την εξωτερική πολιτική σε ένα ωμό όργανο εξαναγκασμού και τιμωρίας. Η εθνική κυριαρχία καθίσταται υπό όρους, τα σύνορα υποβαθμίζονται σε εμπόδια και το διεθνές δίκαιο αναδιατυπώνεται ως εμπόδιο που πρέπει να παρακαμφθεί και όχι ως περιορισμός που πρέπει να τηρηθεί. Η στρατιωτική δύναμη δεν θεωρείται πλέον ως τραγική έσχατη λύση, αλλά ως ένα συνηθισμένο μέσο εξουσίας, μια μορφή γκανγκστερικής διπλωματίας που καταρρίπτει τη διάκριση μεταξύ επιβολής του νόμου και πολέμου. Όταν η απαγωγή ή η απομάκρυνση ξένων ηγετών μπορεί να κανονικοποιηθεί μέσω γραφειοκρατικών ευφημισμών όπως «σύλληψη» ή «σταθεροποίηση», ο μιλιταρισμός γίνεται αυτοδίκαιος, υπόλογος μόνο στον εαυτό του και αδιάκριτος από την αυταρχική βία που ισχυρίζεται ότι εξασφαλίζει.

Αυτό που κάνει αυτή τη στιγμή ιδιαίτερα επικίνδυνη είναι ότι η ίδια λογική κυριαρχίας λειτουργεί πλέον πλήρως και εντός των Ηνωμένων Πολιτειών. Η στρατιωτικοποίηση της ICE δεν είναι μια παρέκκλιση ή μια πολιτική υπερβολή, αλλά η εγχώρια επέκταση μιας αυτοκρατορικής, αποικιοκρατικής νοοτροπίας που έχει από καιρό δοκιμαστεί στο εξωτερικό. Η ICE έχει μετατραπεί σε ένα εκτεταμένο καθεστώς εσωτερικής επιβολής του νόμου χωρίς κανόνες, βίαιο στις μεθόδους του και εκτεταμένο στην εμβέλειά του, εξοπλισμένο με όπλα στρατιωτικού επιπέδου, εναέρια επιτήρηση, ευρέως μεροληπτική εξουσία και σχεδόν απόλυτη ασυλία. Η ICE έχει γίνει μια σύγχρονη εκδοχή της KKK, αναβαθμισμένη με στρατιωτικές στολές, μάσκες και όπλα και λειτουργεί με ελάχιστη διαφάνεια και σχεδόν καθόλου δημόσια λογοδοσία. Οι ομοσπονδιακοί πράκτορες διεξάγουν πλέον επιδρομές με ελικόπτερα, πολιορκητικά όπλα και τακτικό εξοπλισμό που κάποτε προοριζόταν για εμπόλεμες ζώνες. Ολόκληρες γειτονιές αντιμετωπίζονται ως εχθρικό έδαφος, ο χώρος των πολιτών μετατρέπεται σε πεδίο μάχης.

Αυτό που βλέπουμε, όπως τεκμηριώνεται από ερευνητές δημοσιογράφους και υπερασπιστές των πολιτικών δικαιωμάτων, είναι μια κλιμάκωση που σηματοδοτεί μια αποφασιστική υπέρβαση των ορίων προς τον πολιτικό τρόμο που ιστορικά συνδέεται με τις δικτατορίες. Πράκτορες της ICE έχουν πυροβολήσει πολιτικά οχήματα, με πολλαπλές αναφορές για άτομα που έχουν πυροβοληθεί με αυτόν τον τρόπο, συμπεριλαμβανομένων επιβεβαιωμένων θανάτων. Άλλες περιπτώσεις αποκαλύπτουν ένα μοτίβο συστηματικής κακοποίησης και όχι μεμονωμένων υπερβολών: μια αυτιστική, ανάπηρη γυναίκα απομακρύνθηκε με τη βία από το αυτοκίνητό της ενώ οδηγούσε για να πάει σε ιατρικό ραντεβού, οχήματα σταμάτησαν και τα παράθυρα σπάστηκαν για να συλληφθούν οι επιβάτες, χρησιμοποιήθηκαν δακρυγόνα και σφαίρες πιπεριού εναντίον ειρηνικών διαδηλωτών , αρνήθηκαν στους κρατούμενους φάρμακα και τους υπέβαλαν σε εξευτελιστικές συνθήκες μέσα στις εγκαταστάσεις μετανάστευσης. Ο Thomas B. Edsall, γράφοντας στη The New York Times, τους αποκαλεί «Trump’s Goon Squad» (η ομάδα των μπράβων του Τραμπ).

Όπως αναφέρει το Zeteo, οι Αμερικανοί έχουν κατακλυστεί από εικόνες που έχουν γίνει viral, στις οποίες πράκτορες της ICE διεξάγουν «ελέγχους πολιτών» που θυμίζουν τη Γκεστάπο, χρησιμοποιώντας κρουστικά όπλα για να εισέλθουν με τη βία σε σπίτια, χωρίς να έχουν, όπως φέρεται, ένταλμα, και «απειλώντας συστηματικά τους πολίτες με δολοφονία με σφαίρα στο πρόσωπο». Η δέουσα διαδικασία έχει ανασταλεί στο όνομα της ασφάλειας, ενώ ο ίδιος ο φόβος γίνεται μέσο διακυβέρνησης, διδάσκοντας την υπακοή μέσω του τρόμου και ομαλοποιώντας την εξαφάνιση δικαιωμάτων που κάποτε θεωρούνταν απαραβίαστα.

Αυτό επουδενί δεν είναι επιβολή του νόμου με οποιαδήποτε δημοκρατική έννοια. Είναι μια μορφή εσωτερικής κατοχής που θολώνει σκόπιμα τα όρια μεταξύ αστυνόμευσης και πολέμου. Οι πυροβολισμοί της ICE, οι αυθαίρετες κρατήσεις και η χρήση υπερβολικής βίας δεν είναι ατυχείς υπερβολές, αλλά παιδαγωγικές πράξεις. Διδάσκουν όχι μόνο τον φόβο, αλλά και τη φυλετική ιεραρχία και τον πολιτικό αποκλεισμό. Διδάσκουν στο κοινό ποιοι είναι αναλώσιμοι, ποιες ζωές δεν αξίζουν θρήνο και ποιοι πληθυσμοί μπορούν να κυβερνηθούν μέσω του τρόμου και όχι της συναίνεσης. Ο μιλιταρισμός, με αυτή τη μορφή, λειτουργεί ως μέσο αποπολιτικοποίησης. Η βία εξατομικεύεται, απογυμνώνεται από το πλαίσιο της και παρουσιάζεται ως μια απλή τεχνική απάντηση σε απειλές και όχι ως αυτό που πραγματικά είναι , δηλαδή μια πολιτική στρατηγική που βασίζεται στη φυλετική εξουσία και τον αυταρχικό έλεγχο.

Το κρίσιμο σημείο είναι το εξής: όταν ο στρατός και οι στρατιωτικοποιημένες υπηρεσίες απελευθερώνονται από τους δημοκρατικούς περιορισμούς, δεν υπηρετούν πλέον το κοινό. Υπηρετούν την ίδια την εξουσία. Η ίδια περιφρόνηση των ορίων που επιτρέπει ξένες επεμβάσεις χωρίς την έγκριση του Κογκρέσου ή τη διεθνή νομιμότητα, εξουσιοδοτεί επίσης εγχώρια καθεστώτα επιβολής που λειτουργούν πέρα από τις συνταγματικές νόρμες. Ο μιλιταρισμός γίνεται μια ενοποιητική δύναμη, συνδέοντας την ξένη επιθετικότητα με την εσωτερική καταστολή. Αυτό που προκύπτει είναι ένα κράτος που κυβερνά όλο και περισσότερο μέσω της βίας, ενώ ταυτόχρονα αδειάζει από το περιεχόμενο την πολιτική γλώσσα που απαιτείται για να το αμφισβητήσει.

Εξίσου κρίσιμος για αυτή τη μεταμόρφωση είναι ο ρόλος των εταιρικών μέσων ενημέρωσης στο ξέπλυμα και τη νομιμοποίηση αυτής της στρατιωτικοποιημένης εξουσίας. Καθώς ο Τραμπ επεκτείνει την αυτοκρατορική επιθετικότητα στη Βενεζουέλα, τα μεγάλα δίκτυα ειδήσεων δεν έχουν αμφισβητήσει τη νομιμότητα, την ηθική ή τις γεωπολιτικές συνέπειες της επίθεσης. Αντίθετα, έχουν συμμορφωθεί με την κρατική εξουσία, μεταδίδοντας εικόνες εορτασμών, επαναλαμβάνοντας τα επίσημα επιχειρήματα και αρνούμενοι να ονομάσουν την εισβολή αυτό που είναι: μια κατάφωρη παραβίαση της κυριαρχίας και του διεθνούς δικαίου. Σε αυτή την κάλυψη, η απαγωγή ενός ξένου ηγέτη παρουσιάζεται ως κάτι συνηθισμένο, ακόμη και θριαμβευτικό, ενώ θεμελιώδη ερωτήματα σχετικά με τη νομιμότητα, τη βλάβη των αμάχων και τις αυτοκρατορικές φιλοδοξίες εξαφανίζονται από το προσκήνιο.

Αυτό δεν είναι μόνο δημοσιογραφική αποτυχία, είναι παιδαγωγική αποτυχία με τεράστιες πολιτικές συνέπειες. Ο μιλιταρισμός δεν επιβάλλεται μόνο με όπλα και επιδρομές, αλλά διδάσκεται μέσω εικόνων, γλώσσας και θεάματος. Παρουσιάζοντας την αυτοκρατορική βία ως απαραίτητη αντίδραση ασφαλείας ή ως στιγμή εθνικής υπερηφάνειας, τα εταιρικά μέσα ενημέρωσης συμβάλλουν στη μετατροπή του πολέμου σε ψυχαγωγία και της κυριαρχίας σε κοινή λογική. Η βία απογυμνώνεται από την ιστορία και την πολιτική και αναδιαμορφώνεται ως αναπόφευκτη. Με αυτόν τον τρόπο, το κοινό εκπαιδεύεται να παρακολουθεί τη βία χωρίς ηθική κρίση και να αποδέχεται την επιθετικότητα χωρίς δημοκρατικό διάλογο.

Αυτό που προκύπτει είναι ένας στενά συντονισμένος μηχανισμός εξουσίας, στον οποίο η κρατική βία, τα εταιρικά μέσα ενημέρωσης και η δημόσια συνείδηση καταρρέουν σε ένα ενιαίο καθεστώς κανονικοποίησης. Ο μιλιταρισμός γίνεται όχι μόνο ανεξέλεγκτος στην πράξη, αλλά και αδιαμφισβήτητος στη αφήγηση. Αυτός είναι ο πολιτιστικός μηχανισμός που καθιστά δυνατή την πολιτική της αποσύνδεσης, αποκόπτοντας την αυτοκρατορική επιθετικότητα στο εξωτερικό από τις αντίστοιχες στο εσωτερικό και απομονώνοντας και τις δύο από τη συλλογική αντίσταση.

Έτσι λειτουργεί η πολιτική της αποσύνδεσης. Αντιμετωπίζοντας τη στρατιωτικοποιημένη βία στο εξωτερικό και στο εσωτερικό ως ξεχωριστά ζητήματα, το κοινό εμποδίζεται να δει την κοινή τους λογική. Οι πολίτες ενθαρρύνονται να συζητούν τις τακτικές αντί να αμφισβητούν τη νομιμότητα. Ο μιλιταρισμός γίνεται κανονικοποιημένος, μια ρουτίνα και τελικά αόρατος, ακόμη και όταν διαβρώνει τα θεμέλια της δημοκρατικής ζωής.

Η βία της ICE και η παιδαγωγική του φόβου

Η δολοφονία της Renée Nicole Good, μιας αμερικανίδας πολίτη που πυροβολήθηκε από έναν πράκτορα της ICE στο Μινεάπολη, θα έπρεπε να είχε προκαλέσει εθνική οργή και θεσμική αποτίμηση από τα mainstream μέσα ενημέρωσης. Αντ’ αυτού, έχει σε μεγάλο βαθμό απορροφηθεί από τον θόρυβο της κανονικοποιημένης κρατικής βίας. Αντιμετωπίζοντας το ως μεμονωμένο περιστατικό και όχι ως δομική καταγγελία, ο θάνατός της αποτελεί παράδειγμα του πώς η πολιτική της αποσύνδεσης προστατεύει την αυταρχική εξουσία από την λογοδοσία. Και αυτή η πλημμύρα ανόητων φλυαριών λαμβάνει χώρα ενάντια στις μαζικές διαμαρτυρίες στο Μινεάπολη και σε άλλες πόλεις των Ηνωμένων Πολιτειών.

Τα τελευταία χρόνια, η ομοσπονδιακή επιβολή ελέγχων της μετανάστευσης έχει μετατοπιστεί από τον σποραδικό έλεγχο των συνόρων σε ένα σκληρό καθεστώς στο εσωτερικό της χώρας, που αντιμετωπίζει ολόκληρες πόλεις ως ζώνες ελέγχου. Οι στρατιωτικοποιημένες επιδρομές, οι μαζικές συλλήψεις και οι επιχειρήσεις παρακολούθησης λειτουργούν πλέον λιγότερο ως μηχανισμοί επιβολής του νόμου και περισσότερο ως δημόσια θεάματα που αποσκοπούν στον εκφοβισμό και την πειθάρχηση. Η επέκταση του προϋπολογισμού, του προσωπικού και της τεχνολογικής υποδομής της ICE την έχει μετατρέψει σε μια εγχώρια δύναμη ασφαλείας που είναι βαθιά συνυφασμένη με ιδιωτικές βιομηχανίες κράτησης, αμυντικούς εργολάβους και τοπικά αστυνομικά τμήματα.

Αυτός ο μηχανισμός δεν αφορά απλώς την πολιτική μετανάστευσης. Αντιπροσωπεύει ένα ευρύτερο σχέδιο αναδιαμόρφωσης των ορίων της πολιτικής υπαγωγής μέσω της βίας. Όταν ολόκληρες κοινότητες υποβάλλονται σε επιδρομές, όταν απλοί πολίτες συλλαμβάνονται για παρακολούθηση ομοσπονδιακών δραστηριοτήτων και όταν οι διαμαρτυρίες αντιμετωπίζονται με κρότου-λάμψης και δακρυγόνα, το μήνυμα είναι σαφές. Ο φόβος είναι διακυβέρνηση. Η συμμόρφωση είναι επιβίωση.

Κρίσιμο είναι ότι αυτές οι πρακτικές αποπολιτικοποιούνται μέσω της γραφειοκρατικής γλώσσας και της διαμόρφωσης των μέσων ενημέρωσης. Οι επιδρομές γίνονται προτεραιότητες επιβολής του νόμου. Οι πυροβολισμοί γίνονται τραγικές συγκρούσεις. Η βία αποσυνδέεται από την εξουσία και επανακωδικοποιείται ως αναγκαιότητα. Με αυτόν τον τρόπο, το καθεστώς επιβολής του νόμου αποδυναμώνει την εμπιστοσύνη των πολιτών, διαλύει την αλληλεγγύη και προετοιμάζει το κοινό να αποδεχτεί τον τρόμο ως διοικητική ρουτίνα.

Η τριτοβάθμια εκπαίδευση υπό πολιορκία: ποινικοποίηση της διαφωνίας

Πουθενά αλλού η πολιτική της αποσύνδεσης δεν είναι πιο καταστροφική από την συνεχιζόμενη επίθεση της κυβέρνησης Τραμπ κατά της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Τα πανεπιστήμια, που κάποτε θεωρούνταν, αν και ατελώς, χώροι κριτικής έρευνας, ηθικής μαρτυρίας και δημοκρατικού διαλόγου, αναδιαμορφώνονται όλο και περισσότερο ως απειλές για την εθνική ασφάλεια. Οι φοιτητές και οι καθηγητές που διαμαρτύρονται για την κρατική βία, τον μιλιταρισμό ή τη φυλετική αδικία δεν αναγνωρίζονται πλέον ως ενεργοί πολίτες, αλλά χαρακτηρίζονται ως ριζοσπάστες, εξτρεμιστές ή ακόμη και εγχώριοι τρομοκράτες. Σε αυτό το κλίμα, η ίδια η διαφωνία γίνεται έγκλημα. Η εκπαίδευση είναι επικίνδυνη για τους εξουσιαστές, ακριβώς επειδή καλλιεργεί τις ικανότητες που φοβούνται περισσότερο. Στην καλύτερη περίπτωση, η τριτοβάθμια και η δημόσια εκπαίδευση προσφέρουν στους φοιτητές την ιστορία, τη γνώση και τα ηθικά πλαίσια που είναι απαραίτητα για να σκέφτονται κριτικά, να ενεργούν με θάρρος και να αναγνωρίζουν την αδικία όταν εμφανίζεται. Τέτοια εκπαιδευτικά ιδρύματα καλλιεργούν ενεργούς και κριτικούς πολίτες, ικανούς να λογοδοτούν στην εξουσία, να θέτουν τα ερωτήματα που πρέπει να τεθούν και να μιλούν, να γράφουν και να ενεργούν από θέσεις δράσης και συλλογικής ευθύνης. Αυτός ο τύπος ενδυναμωτικής παιδαγωγικής δεν έχει θέση στην Αμερική του Τραμπ.

Στον απόηχο της βίας της ICE, της δολοφονίας της Renée Good και της ευρύτερης στρατιωτικοποίησης της δημόσιας ζωής, πολλά πανεπιστήμια αντέδρασαν με σιωπή ή αόριστη ουδετερότητα. Αυτή η σιωπή δεν είναι πολιτικά αθώα. Σηματοδοτεί μια βαθιά θεσμική αποτυχία, μια υποχώρηση από την ευθύνη του πανεπιστημίου να μιλήσει, όταν τα θεμελιώδη δικαιώματα δέχονται επίθεση. Όταν τα ιδρύματα εκδίδουν δηλώσεις για την προστασία της φήμης τους, αλλά σιωπούν μπροστά στην κρατική βία, η ουδετερότητα γίνεται μια μορφή συνενοχής.

Αυτή η αποτυχία επιδεινώνεται από την άμεση πολιτική πίεση. Τα πανεπιστήμια απειλούνται όλο και περισσότερο με περικοπές χρηματοδότησης, έρευνες και δημόσια δυσφήμιση αν δεν συμμορφωθούν με τις αυταρχικές απαιτήσεις. Η διαμαρτυρία αναδιατυπώνεται ως διαταραχή, η αλληλεγγύη ως εξτρεμισμός και η κριτική ως κατήχηση. Το διδακτικό προσωπικό παρακολουθείται, οι φοιτητές τιμωρούνται και ολόκληροι τομείς σπουδών, ειδικά εκείνοι που ασχολούνται με τη φυλή, τον αποικιοκρατισμό, το φύλο και την αυτοκρατορική εξουσία, χαρακτηρίζονται ως ύποπτοι. Οι συνέπειες είναι ήδη ορατές. Σε συντηρητικά πανεπιστήμια, όπως το Texas A&M, οι καθηγητές προειδοποιούνται να μην διδάσκουν θέματα που αφορούν τη φυλή και το φύλο, με αποτέλεσμα σε μια περίπτωση να αφαιρεθεί η διδασκαλία του Πλάτωνα από τα μαθήματά τους.

Τα πανεπιστήμια στοχοποιούνται ακριβώς επειδή συνδέουν τα προσωπικά προβλήματα και τα βάσανα με δομικές δυνάμεις, δηλαδή με ευρύτερες συστημικές παραμέτρους. Παρέχουν τη γλώσσα μέσω της οποίας οι άνθρωποι μαθαίνουν να βλέπουν πέρα από μεμονωμένα γεγονότα και να αναγνωρίζουν τη συστημική αδικία και τις καταστροφές. Με την ποινικοποίηση της διαμαρτυρίας και τη στένωση των ορίων του επιτρεπόμενου λόγου, η αυταρχική εξουσία επιδιώκει να αποπολιτικοποιήσει την ίδια την πράξη της κριτικής σκέψης. Οι φοιτητές εκπαιδεύονται να φοβούνται τις συνέπειες αντί να ασκούν κριτική. Τα μέλη του διδακτικού προσωπικού ενθαρρύνονται να αυτολογοκρίνονται αντί να καταμαρτυρούν. Το αποτέλεσμα είναι ένα πανεπιστήμιο που έχει αδειάσει από μέσα, που έχει μειωθεί σε ένα διοικητικό ίδρυμα που δίνει προτεραιότητα στην υποταγή έναντι της συνείδησης.

Αυτό είναι παιδαγωγική καταπίεση. Διδάσκει την απόσυρση αντί της εμπλοκής, τη σιωπή αντί της αλληλεγγύης. Όταν τα πανεπιστήμια εγκαταλείπουν τον ρόλο τους ως χώροι κριτικής και ηθικού θάρρους, συμβάλλουν στη δημιουργία πολιτών συνηθισμένων στην αποσύνδεση, αν όχι στον αυταρχισμό.

Ο νεοφιλελεύθερος φασισμός και ο αγώνας για τη δημοκρατική γλώσσα

Συνολικά, ο μιλιταρισμός στο εξωτερικό, η βία της ICE στο εσωτερικό και η καταστολή της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης δεν αποκαλύπτουν χάος, αλλά ένα συνεκτικό πολιτικό σχέδιο. Καθένα από αυτά εξαρτάται από την αποσύνδεση των γεγονότων από τις δομές, τη διαγραφή της ιστορικής μνήμης και την ποινικοποίηση των ίδιων των μορφών κριτικής που είναι ικανές να αμφισβητήσουν την αυταρχική εξουσία. Αυτό που φαίνεται ως χάος είναι, στην πραγματικότητα, μια προσεκτικά ενορχηστρωμένη παιδαγωγική της κυριαρχίας. Στο επίκεντρό της βρίσκεται μια απροκάλυπτη δέσμευση στην υπεροχή της λευκής φυλής, που έχει πλέον κανονικοποιηθεί τόσο ως πολιτική όσο και ως θέαμα. Τα στοιχεία είναι αδιαμφισβήτητα: η ιστορία των μαύρων λογοκρίνεται στα σχολεία και τα μουσεία, πλοία και στρατιωτικές βάσεις μετονομάζονται προς τιμήν προσωπικοτήτων της Συνομοσπονδίας, η γλώσσα της λευκής δυσαρέσκειας υιοθετείται ανοιχτά από τον Τραμπ και επαναλαμβάνεται από τους διορισμένους του, ενώ κορυφαίοι ακόλουθοί του, όπως ο Στιβ Μπάνον και ο Έλον Μασκ, εκτελούν ναζιστικούς χαιρετισμούς δημοσίως χωρίς συνέπειες. Οι υπεύθυνοι προσλήψεων της ICE προσελκύουν ανοιχτά λευκούς εθνικιστές με πλούσια μπόνους υπογραφής για να «αποκρούσουν τους ξένους εισβολείς», ενώ η ρατσιστική προπαγάνδα καλεί τους Αμερικανούς να φανταστούν μια καθαρή χώρα «μετά από 100 εκατομμύρια απελάσεις».

Όπως σημειώνει η Λιζ Λάντερς, οι πλατφόρμες των μέσων ενημέρωσης είναι όλο και πιο κορεσμένες με εικόνες και αναρτήσεις που δανείζονται άμεσα από τη γλώσσα και τον συμβολισμό των δεξιών και λευκών εθνικιστικών κινημάτων. Σλόγκαν όπως «Μία πατρίδα, ένας λαός, μία κληρονομιά. Θυμήσου ποιος είσαι, Αμερικανέ» δεν επαναλαμβάνουν απλά τη φασιστική ρητορική, αλλά αναπαράγουν ενεργά τη φυλετική της λογική. Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η λευκή εθνικιστική προπαγάνδα που διανέμεται από λογαριασμούς της ομοσπονδιακής κυβέρνησης. Ο Eric Levitz, γράφοντας στο Vox, παρέχει ένα συγκλονιστικό παράδειγμα της έκκλησης της κυβέρνησης Τραμπ προς τους λευκούς εθνικιστές και τους υπερασπιστές της λευκής υπεροχής: η κυβέρνηση «επέλεξε να συνδέσει την ατζέντα της για τη μετανάστευση με ένα ναζιστικό σύνθημα», επικαλούμενη το σλόγκαν του Αδόλφου Χίτλερ «Ένας λαός, ένα βασίλειο, ένας ηγέτης», και τρεις ημέρες μετά τη δολοφονία της Renee Good, το Υπουργείο Εργασίας έγραψε στο Twitter: «Μία πατρίδα. Ένας λαός. Μία κληρονομιά. Θυμήσου ποιος είσαι, Αμερικανέ». Στις 9 Ιανουαρίου, το Υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας δημοσίευσε το «Θα έχουμε ξανά το σπίτι μας», ένα στίχο που υιοθέτησαν οι νεοφασιστές Proud Boys και άλλες λευκές εθνικιστικές ομάδες, με έναν σύνδεσμο για εγγραφή στην ICE, και τον περασμένο Αύγουστο το Υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας μοιράστηκε μια αφίσα πρόσληψης της ICE με τη φράση «Προς τα πού, Αμερικανέ;», αντηχώντας ένα φυλλάδιο λευκής υπεροχής που υποστηρίζει ότι «η φυλετική συνείδηση και η διάκριση με βάση τη φυλή είναι απολύτως απαραίτητες για την επιβίωση κάθε φυλής». Τον Οκτώβριο, η Αμερικανική Συνοριακή Φρουρά δημοσίευσε ένα βίντεο στο Facebook με πράκτορες να φορτώνουν όπλα και να οδηγούν στην έρημο, με υπόκρουση το τραγούδι του Michael Jackson «They Don’t Care About Us», το οποίο περιλαμβάνει ρατσιστικές φράσεις που έχουν επικριθεί ευρέως για τη μισαλλόδοξη γλώσσα τους.

Αυτή η προπαγάνδα δεν αιωρείται ελεύθερα στον πολιτικό αέρα· είναι αγκυρωμένη στη γλώσσα του ίδιου του Τραμπ, η οποία προσδίδει επίσημη νομιμότητα στους λευκούς ρατσιστές. Αυτά τα μηνύματα κυκλοφορούν αμείλικτα, ενισχυμένα και νομιμοποιημένα από τον ίδιο τον δημόσιο ρατσισμό του Τραμπ. Αυτό είναι εμφανές στη συνέντευξή του στη The New York Times, όπου ισχυρίστηκε ότι ο Νόμος για τα Πολιτικά Δικαιώματα του 1964, μια νομοθεσία του , που είχε ως στόχο να τερματίσει τον φυλετικό διαχωρισμό και να εγγυηθεί στους μαύρους Αμερικανούς ίση πρόσβαση στην ηεκπαίδευση και την απασχόληση, «πέτυχε κάποια πολύ θαυμάσια πράγματα, αλλά επίσης έβλαψε πολλούς ανθρώπους», απορρίπτοντας τον βασικό του σκοπό ως «αντίστροφη διάκριση». Αυτή είναι μια κλασική ρητορική της λευκής υπεροχής, η οποία υποστηρίζει ότι οι λευκοί άνδρες είναι τα πραγματικά θύματα στην αμερικανική κοινωνία.

Τέτοιες δηλώσεις αναστρέφουν την ιστορία, αναδιατυπώνοντας τα παράπονα των λευκών ως θυματοποίηση, ενώ ταυτόχρονα εξαλείφουν τη δομική βία που ο νόμος επεδίωκε να αντιμετωπίσει. Αυτή η φυλετική και λευκή εθνικιστική λογική δεν σταματά στα σύνορα της χώρας. Επεκτείνεται προς τα έξω στην εξωτερική πολιτική, εμφανιζόμενη στις προειδοποιήσεις του Τραμπ για μια υποτιθέμενη «κρίση του πολιτισμού» στην Ευρώπη, που φέρεται να προκαλείται από την ίδια την μετανάστευση. Με αυτόν τον τρόπο, ο ρατσισμός γίνεται ένα πλαίσιο διακυβέρνησης και όχι μια ανωμαλία, ομαλοποιώντας τον αυταρχισμό και τη ρατσιστική κυριαρχία, κάνοντάς την να φαίνεται φυσική και όχι επιβεβλημένη. Η πολιτική περιορίζεται σε συναισθήματα και αντιδράσεις, ενώ η εξουσία εκπαιδεύει το κοινό να αισθάνεται φόβο και δυσαρέσκεια αντί να ασκεί κριτική σκέψη.

Σε αυτό το μοντέλο, οι πολίτες καλούνται να μην ασχολούνται με την πολιτική, αλλά να αντιδρούν συναισθηματικά. Ο φόβος αντικαθιστά την κριτική. Ο κατακερματισμός αντικαθιστά την αλληλεγγύη. Το θέαμα αντικαθιστά τη συζήτηση. Η πολιτική της αποσύνδεσης λειτουργεί ως τεχνολογία εξουσίας, εξασφαλίζοντας ότι οι άνθρωποι βιώνουν την αδικία χωρίς να κατανοούν τις αιτίες της και γίνονται μάρτυρες της βίας χωρίς να αναγνωρίζουν τη συλλογική τους ικανότητα να της αντισταθούν.

Αυτό που παρατηρούμε δεν είναι απλώς μια επιστροφή σε παλαιότερες μορφές αυταρχισμού, αλλά η εδραίωση του νεοφιλελεύθερου φασισμού ως παιδαγωγικού εγχειρήματος. Το εγχείρημα αυτό δεν κυβερνά κυρίως μέσω της πειθούς ή της δημοκρατικής συναίνεσης, αλλά μέσω της διαχείρισης της συνείδησης, της κανονικοποίησης της σκληρότητας και της συστηματικής αποδόμησης της δημόσιας φαντασίας. Εκπαιδεύει τους ανθρώπους να αποσυνδέονται, να βλέπουν τη βία ως αναπόφευκτη, να αποδέχονται τον μιλιταρισμό ως κοινή λογική, να κανονικοποιούν την φυλετική εκκαθάριση, τον λευκό χριστιανικό εθνικισμό και την αυταρχική σκληρότητα. Αντικαθιστά την πολιτική δράση με το φόβο, την ιστορική μνήμη με την αμνησία και την αλληλεγγύη με τον ατομικισμό.

Ο νεοφιλελεύθερος φασισμός ευδοκιμεί ακριβώς επειδή αδειάζει την πολιτική από νόημα, ενώ κατακλύζει την καθημερινή ζωή με εκφοβισμό και θεαματικότητα. Διδάσκει μέσω επιδρομών και βομβαρδισμών, μέσω λογοκρισίας και σιωπής, μέσω της ποινικοποίησης των διαδηλώσεων και της αποδυνάμωσης των θεσμών που είναι επιφορτισμένοι με την υπεράσπιση της δημοκρατίας. Η επιτυχία του εξαρτάται από την καταστροφή της γλώσσας που επιτρέπει στους ανθρώπους να συνδέουν τα σημεία και να αναγνωρίζουν τα μοτίβα της εξουσίας.

Αυτό που χρειάζεται επειγόντως ως προϋπόθεση για ένα μαζικό κίνημα αντίστασης είναι μια νέα δημοκρατική γλώσσα, ικανή να επανασυνδέσει ό,τι ο αυταρχισμός προσπαθεί αμείλικτα να διαλύσει. Μια τέτοια γλώσσα πρέπει να ονομάζει τον μιλιταρισμό ως πολιτική επιλογή και όχι ως αναπόφευκτο, την καταστολή ως τρόπο διακυβέρνησης και όχι ως μορφή ασφάλειας, και την εκπαίδευση ως πεδίο αγώνα και όχι ως ουδέτερο χώρο. Πρέπει να επιμένει ότι η δημοκρατία δεν είναι απλώς ένα σύνολο διαδικασιών ή τελετουργιών, αλλά ένας τρόπος ζωής που βασίζεται στην κοινή ευθύνη, την ιστορική συνείδηση και το θάρρος να λογοδοτεί η εξουσία.

Αυτό υποδηλώνει ότι είναι ζωτικής σημασίας να κάνουμε κάτι περισσότερο από το να εκθέτουμε και να κάνουμε ορατά τα αλληλένδετα στοιχεία της φασιστικής πολιτικής που διαμορφώνουν τον αυταρχισμό του Τραμπ. Είναι σημαντικό να αντιμετωπίσουμε τις δυνάμεις, τις ανάγκες και τις πολιτισμικές δομές που τον δημιούργησαν, τον τροφοδοτούν και τον νομιμοποιούν. Ο Paramjit Singh διατυπώνει με σαφήνεια αυτόν τον τρόπο κριτικής και την έννοια της αντίστασης. Γράφει:

Το καθήκον της αριστεράς δεν είναι να γελοιοποιήσει την παραλογικότητα του Τραμπισμού. Αντίθετα, είναι να αντιμετωπίσει τις επιθυμίες που τον τροφοδοτούν. Αυτές οι επιθυμίες περιλαμβάνουν την επιθυμία για δράση, ασφάλεια και προστασία από την αστάθεια των δυνάμεων της αγοράς. Η εναλλακτική λύση στον Τραμπισμό πρέπει να βασίζεται σε μορφές πολιτικής δράσης που επανασυνδέουν την κριτική με τη συλλογική οργάνωση και μετατρέπουν την οικονομική δυστυχία σε πολιτική συνείδηση. Επομένως, το καθήκον δεν είναι απλώς να αντιταχθούμε στον Τραμπισμό. Είναι να τον καταστήσουμε περιττό, κατασκευάζοντας αλληλέγγυες και δημοκρατικές μορφές πολιτικής που βασίζονται στη λογική διαφωνία.i

Αυτή η γλώσσα πρέπει επίσης να ανακτήσει την ίδια την παιδαγωγική ως κεντρικό πεδίο αντίστασης. Η εκπαίδευση, με την ευρύτερη έννοια, παραμένει μία από τις λίγες δυνάμεις ικανές να μετατρέψουν τον φόβο σε κατανόηση, την οργή σε αλληλεγγύη και τον ιδιωτικό πόνο σε συλλογική δράση. Η αντίσταση στον νεοφιλελεύθερο φασισμό σημαίνει την απόρριψη της πολιτικής της αποσύνδεσης και την ανασυγκρότηση του συνδετικού ιστού της δημοκρατικής ζωής, συνδέοντας τους αγώνες πέρα από τα σύνορα, τους θεσμούς και τις κοινότητες. Σημαίνει την αναγνώριση ότι η αντίσταση δεν ξεκινά μόνο στους δρόμους ή στα δικαστήρια, αλλά στις ιστορίες που αφηγούμαστε, στις ιστορίες που διατηρούμε και στις μορφές γνώσης που διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι φαντάζονται τον εαυτό τους και το μέλλον τους.

Το έργο και η πρόκληση της μαζικής αντίστασης που έχουμε μπροστά μας δεν είναι ούτε αφηρημένα ούτε προαιρετικά. Χωρίς μια γλώσσα ικανή να εκθέσει τον οικονομικό, ρατσιστικό και αυταρχικό παιδαγωγικό μηχανισμό που στηρίζει τις σύγχρονες μορφές κυριαρχίας, η αντίσταση θα παραμείνει κατακερματισμένη, αντιδραστική και εύκολα περιορίσιμη. Ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ Τζούνιορ είχε δίκιο όταν ζήτησε μια επανάσταση στις αξίες, μια επανάσταση άρρηκτα συνδεδεμένη με μια ρητορική συστημικής ανάλυσης που θα συνδέει τον μιλιταρισμό, τον ρατσισμό και τη φτώχεια ως δυνάμεις που αλληλοενισχύονται. Το να ονομάσουμε τον νεοφιλελεύθερο φασισμό ως παιδαγωγικό έργο σημαίνει να αναγνωρίσουμε ότι ο αγώνας για τη δημοκρατία είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με τον αγώνα για το νόημα, τη μνήμη και την ίδια την εκπαίδευση. Σε αυτόν τον αγώνα, η σιωπή είναι συνενοχή, η ουδετερότητα είναι παράδοση, και η επανασύνδεση με την πολιτική δεν γίνεται απλώς μια στρατηγική αντίστασης, αλλά η πρώτη πράξη της δημοκρατικής ανανέωσης.

i Paramjit Singh, «Διαφωνία, Λόγος ή Λογική Διαφωνία: Ο Τραμπισμός εν μέσω Μαμντάνι», The Bullet (2 Δεκεμβρίου 2025). Διαδικτυακά: https://socialistproject.ca/2025/12/dissent-reason-or-reasoned-dissent/

ΠΗΓΗ: selidodeiktis.edu.gr

*Ο Henry A. Giroux, είναι καθηγητής, κάτοχος της έδρας Υποτροφιών του Κέντρου για τη Δημόσια Έρευνα του Πανεπιστήμιου ΜακΜάστερ του Τορόντο και Εξέχων Ακαδημαϊκός του Ινστιτούτου Πάουλο Φρέιρε στην Κριτική Εκπαίδευση