Από τα χέρια και τα κιτάπια της Ασφάλειας στο Σκοπευτήριο
H ουσία, ως γνωστόν, κρύβεται συχνά στις λεπτομέρειες. Η δημοσιοποίηση των συγκλονιστικών φωτογραφιών από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944 ήρθε να μας υπενθυμίσει όχι μονάχα τη ναζιστική βαρβαρότητα αλλά και πώς ακριβώς βρέθηκαν αυτοί οι αγωνιστές στα χέρια των δημίων τους. Μέσα από τις πρώτες προσπάθειες ταυτοποίησης των εικονιζόμενων με συγκεκριμένους εκτελεσθέντες και τα βιογραφικά στοιχεία που τις συνοδεύουν αναδύθηκε μια συχνά αποσιωπημένη αλήθεια: μεγάλο μέρος των θυμάτων των κατοχικών «αντιποίνων» το προμήθευσαν στα εκτελεστικά αποσπάσματα τα ελληνικά σώματα ασφαλείας, που από το μεταξικό καθεστώς πέρασαν αυτόματα στην υπηρεσία (και) των κατοχικών αρχών.
Μεγάλο μέρος των εκτελεσμένων της Καισαριανής, ανάμεσά τους και δύο από εκείνους που φέρονται να αναγνωρίστηκαν στις επίμαχες φωτογραφίες (ο Δημήτρης Παπαδόπουλος κι ο Θρασύβουλος Καλαφατάκης), ήταν ήδη πολιτικοί κρατούμενοι επί Μεταξά, παρέμειναν στο ίδιο καθεστώς επί Κατοχής και τελικά παραδόθηκαν από τους εθνικόφρονες φύλακές τους στον κατακτητή για τα περαιτέρω. Πολλοί άλλοι, όπως οι (επίσης φερόμενοι ως αναγνωρισθέντες) Βασίλης Παπαδήμας και Ηλίας Ρίζος, συνελήφθησαν ως κομμουνιστές κατά την πρώτη φάση της Κατοχής, στο πλαίσιο της συνεργασίας της Χωροφυλακής με τους Ιταλούς, για να καταλήξουν κι αυτοί στο Χαϊδάρι και στον τοίχο του Σκοπευτηρίου. Ευκαιρίας δοθείσης, καλό είναι ως εκ τούτου να ξαναθυμηθούμε αυτή την ιδιότυπη εκδοχή «συνέχειας του κράτους», που κατά κανόνα συσκοτίζεται από το (ανιστόρητο αλλά βολικό) σχήμα μιας «πανεθνικής» αντίστασης υπεράνω πολιτικών και κοινωνικών αντιθέσεων.
Η διαταγή
Οι μαζικές συλλήψεις «κομμουνιστών» (στην πραγματικότητα, αριστερών κάθε λογής που ήταν καταχωρισμένοι ως τέτοιοι στα κιτάπια των ελληνικών υπηρεσιών ασφαλείας) ξεκίνησαν αμέσως μετά την εισβολή του Χίτλερ στη Σοβιετική Ενωση (22/6) και συνεχίστηκαν όλο το καλοκαίρι του 1941, τόσο στην Αθήνα όσο και στην επαρχία. Οπως διαπιστώνουμε από σχετικό φάκελο του Κεντρικού Γραφείου Ασφαλείας του Ράιχ (RSHA), οι ναζί είχαν στα χέρια τους ένα αρκετά πλούσιο αρχείο των ελληνικών υπηρεσιών ασφαλείας, στο οποίο καταγράφονταν ακόμα και «αποχαρακτηρισθέντες» ή απλά «ύποπτοι», οι οποίοι θεωρούνταν επίσης μολυσμένοι από τον ιό του μπολσεβικισμού και συνεπώς δυνητικά επικίνδυνοι. Το πιο εντυπωσιακό τεκμήριο αυτής της υπερεθνικής συνεργασίας μεταξύ συναδέλφων, στο όνομα του εκατέρωθεν εθνικού συμφέροντος και της κοινής πρόσληψης περί του βασικού εχθρού, το παρέχει ωστόσο η διαταγή του πρώτου κατοχικού αρχηγού της Χωροφυλακής, συνταγματάρχη Παναγιώτη Σπηλιωτόπουλου, προς τις υφιστάμενές του υπηρεσίες. Την παραθέτουμε αυτούσια, από την επίσημη έκδοση της Διευθύνσεως Ιστορίας Στρατού του ΓΕΣ («Αρχεία Εθνικής Αντίστασης 1941-1944», Αθήνα 1998, τ. 8ος, σελ. 25-26):
«ΑΡΧΗΓΕΙΟΝ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ
ΤΜΗΜΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ
ΓΡΑΦΕΙΟΝ ΙΙον Αθήναι τη 21.8.1941
Προς
τας Ανωτέρας Διοικήσεις Χωροφυλακής
Αστυνομικήν Διεύθυνσιν Ειδικής Ασφαλείας
“Περί τρόπου συλλήψεως των Κομμουνιστών, εντολή των Ιταλικών αρχών κατοχής”
Λαβών αφορμήν εξ αναφοράς της Δ/σεως Ειδικής Ασφαλείας του Κράτους σχετικώς τη περιλήψει, μετά σύμφωνον γνώμην του Υπουργείου Δημ. Ασφαλείας, περί ης υπ’ αριθ. 18/145 ε.έ. διαταγή αυτού.
Καθορίζω
Τον ακόλουθον τρόπον συλλήψεως των Κομμουνιστών παρά της Διευθύνσεως Ειδ. Ασφαλείας ή άλλων Δ/σεων αξιωματικών Χωροφυλακής εντολή των Ιταλικών Αρχών Κατοχής.
Ι. Οσάκις αι αρχαί αυταί αιτώνται παρά της Διευθύνσεως Ειδικής Ασφαλείας ή άλλων Διοικήσεων αξιωματικών Χωροφυλακής την σύλληψιν Κομμουνιστού θα ενεργήται αμέσως ταύτη προς αποφυγήν πάσης τυχόν παρεξηγήσεως εις βάρος της συνεργασίας μετά των αρχών κατοχής.
ΙΙ. Ακολούθως η ενεργήσασα την σύλληψιν του Κομμουνιστού αρχή, βάσει των υπαρχόντων παρ’ αυτή στοιχείων θα παρέχει αμελητί πληροφορίας προς την Αστυνομικήν αρχήν ή Ιταλικήν αρχήν Κατοχής, περί του βαθμού του επικινδύνου του Κομμουνιστού, διά την τελικήν περί αυτού απόφασιν.
Εάν η ενεργήσασα την σύλληψιν Αρχή δεν κατέχει στοιχεία του συλληφθέντος θα γνωρίζη περί τούτου εις την Διεύθυνσιν Ειδικής Ασφαλείας του Κράτους (ήτις θα παρέχη τα αιτούμενα στοιχεία αρμοδίως). Τας ανωτέρω ενεργείας δέον να διακρίνη ταχύτης και ακρίβεια.
Η κατά τον ανωτέρω τρόπον ρύθμισις εις τα των συλλήψεων των Κομμουνιστών έχει ως αποτέλεσμα αφ’ ενός μεν να αποφεύγηται και η ελαχίστη χρονοτριβή δυναμένη να δημιουργήση προφανώς κίνδυνο παρεξηγήσεως, ότι ευνοούντες τους Κομμουνιστάς σκοπίμως κωλυσιεργούμεν εις την εκτέλεσιν των αιτήσεων των αρχών κατοχής, αφ’ ετέρου δε εξουδετερούται ο κίνδυνος εξαφανίσεως του Κομμουνιστού, μετά την οποίαν η χωροφυλακή δεν θα αποφύγει την κατηγορίαν ότι συνήργησεν εις ταύτην, ενώ έχομεν κάθε συμφέρον να ευρισκόμεθα εν αρμονία σχέσεων μετά των αρχών κατοχής.
Αξιώ επακριβή προς την παρούσα συμμόρφωσιν, παραγγέλλω όπως μοι αναφέρητε την λήψιν ταύτης.
Ο Αρχηγός
Σπηλιωτόπουλος Π.
Συν/ρχης πεζικού»
Εφαρμογή και επιβράβευση
Δεν ήταν η πρώτη φορά που ο Σπηλιωτόπουλος έδινε παρόμοιες εντολές. Ηδη από τις 2 Ιουλίου 1941 είχε επισημάνει με εμπιστευτική διαταγή του την «προκλητικήν στάσιν των κομμουνιστών, οίτινες ήρχισαν να κινούνται εντατικώς», προτρέποντας τους υφισταμένους του να μη διστάζουν να χρησιμοποιούν εναντίον τους τα όπλα, αξιοποιώντας την αυξημένη διοικητική ευχέρεια που τους παρείχε μια πρόσφατη (14/6) νομοθετική ρύθμιση (Κων/νος Αντωνίου, «Ιστορία της Ελληνικής Βασιλικής Χωροφυλακής», τ. Γ΄, Αθήναι 1967, σελ. 86). Ακολούθησε στις 5 Νοεμβρίου διαταγή του υπουργού Δημοσίας Ασφαλείας Νικολάου Μάρκου για την «πρόληψιν και τιμωρίαν των εγκλημάτων κατά του κοινωνικού καθεστώτος» (εν μέσω Κατοχής…) και τη στενή συνεργασία των σωμάτων ασφαλείας «μετά των Βασιλικών Καραμπινιέρων διά την καταστολήν ανατρεπτικών δράσεων και συνωμοσιών» εν γένει (Αντωνίου, όπ.π., σελ. 1.898).
Οι διαθέσιμες αφηγήσεις για την εφαρμογή αυτών των εντολών το καλοκαίρι του 1941 κάθε άλλο παρά σπανίζουν. Για λόγους χώρου, περιοριζόμαστε σε δύο μονάχα. Στην Πάτρα, ο αστυνομικός διευθυντής Γ. Κιόλας παρέδωσε στην Ιταλική Στρατιωτική Διοίκηση αναλυτική έκθεση με το ιστορικό του τοπικού εργατικού και αριστερού κινήματος, διανθισμένη με κατάλογο πολιτών που είχαν κατά καιρούς χαρακτηριστεί από την Ασφάλεια ως κομμουνιστές (Βασίλης Λάζαρης, «Πολιτική Ιστορία της Πάτρας», τ. Γ΄, Αθήνα 1989, σελ. 71-73). Στη δε Καλαμάτα, δεκάδες αριστεροί -«εργάτες, αγρότες, διανοούμενοι»- συνελήφθησαν προληπτικά από τη Χωροφυλακή και παραδόθηκαν στις 9 Ιουλίου στους Καραμπινιέρους, που τους μετέφεραν σιδηροδρομικά στις φυλακές της Πάτρας (Βάγγιω Βουρνά, «Οράματα και μνήμες», Αθήνα 2001, σελ. 140-3).
Μικρή λεπτομέρεια: Ως συναρχηγός της «εθνικιστικής» οργάνωσης Ρωμυλία-Αυλών-Νήσοι (ΡΑΝ), που το 1943-1944 συνεργάστηκε στενά με την κακόφημη «Χ», ο Σπηλιωτόπουλος θα διοριστεί τον Αύγουστο του 1944 στρατιωτικός διοικητής Αθηνών της κυβέρνησης Παπανδρέου. Η συνέχεια του κράτους είχε για ακόμα μια φορά θριαμβεύσει…
- ΣΧΕΤΙΚΟ:
 |
| Eurokinissi |
Μενέλαος Χαραλαμπίδης: Οι 200 της Καισαριανής ήταν “αναλώσιμοι” και για τις ελληνικές αρχές
Ο ιστορικός εξηγεί στον Σταύρο Διοσκουρίδη το πόσο σημαντικά είναι τα ιστορικά τεκμήρια που είδαν πρόσφατα το φως της δημοσιότητας.
Ο ιστορικός Μενέλαος Χαραλαμπίδης έχει ασχοληθεί με διάφορους τρόπους με την περίοδο της κατοχής και του εμφυλίου στην Ελλάδα και ειδικά στην Αθήνα.
Είναι από τους πλέον κατάλληλους ανθρώπους για να σχολιάσει τη σημασία των ντοκουμέντων που εμφανίστηκαν σε δημοπρασία στο ebay και δείχνουν εικόνες από την εκτέλεση των 200 πολιτικών κρατούμενων στην Καισαριανή την πρωτομαγιά του 1944.
Τι σημαίνουν αυτές οι εικόνες για έναν ιστορικό;
Τι πρέπει να γνωρίζουμε για εκείνη την εποχή;
Ποιος ο ρόλος των ελληνικών αρχών;
Πώς οργανωνόταν η μηχανή θανάτου των Ναζί;
Μπορούν τόσο σημαντικά ιστορικά τεκμήρια να πωλούνται σε διαδικτυακές δημοπρασίες;
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου