Oλοι μαζί μια φωνή και μια «γροθιά» απέναντι στην εγκληματική πολιτική αποτροπής και των ματωμένων συνόρων
Τοποθετήσεις για την εγκληματική τραγωδία στη Χίο.
16 άνθρωποι από τον χώρο του Πανεπιστημίου, της μάχιμης δικηγορίας, της υπεράσπισης των δικαιωμάτων των προσφύγων και μεταναστών και των γραμμάτων μιλούν στην «Εφ.Συν.» για την εγκληματική τραγωδία στη Χίο
Δημήτρης Χριστόπουλος, καθηγητής Πολιτειολογίας - Πάντειο Πανεπιστήμιο
Το ελληνικό κράτος δεν μπορεί να πείσει κανέναν
Μου έκανε φοβερή εντύπωση η ετοιμότητα στην οποία βρέθηκε ο διαδικτυακός κόσμος του φασισμού -πραγματικοί και πλασματικοί χρήστες - μετά το συμβάν της Χίου. Ο οχετός ήταν ακατάσχετος σε βαθμό που εξέπληξε αρκετούς από μας, που χρόνια παρακολουθούμε τη δυσώδη παρουσία του.
Κρατώ από τις αντιδράσεις αυτές ότι ουδείς ασχολείται με το να υποστηρίξει ότι η εκδοχή του Λιμενικού είναι η ορθή. Ολος αυτός ο συρφετός ουσιαστικά συγκλίνει με την πεποίθηση εκείνων που θεωρούν αστεία την εκδοχή περί «εμβολισμού» του Λιμενικού από το φουσκωτό στο οποίο επέβαιναν οι Αφγανοί.
Δεν μπαίνει καν στον κόπο να τεκμηριώσει ότι όντως τα πράγματα έγιναν όπως λέει το Λιμενικό. Αντιθέτως, αυτό που κάνει είναι να επιδοκιμάζει το Λιμενικό για την ενέργειά του.
Να επικροτεί τους θανάτους όχι ως προϊόν ατυχήματος προφανώς, διότι από αμέλεια ουδείς θάνατος επιδοκιμάζεται, αλλά ως προϊόν συνειδητής επιλογής: την επιλογή της αποτροπής.
Το ελληνικό κράτος δεν μπορεί να πείσει κανέναν. Μα κανέναν πλέον. Ούτε καν αυτούς που το επικροτούν. Η επόμενη μέρα μετά τη Χίο θα είναι ακόμα πιο δύσκολη.
Βασίλης Παπαδόπουλος, πρόεδρος Δ.Σ. Ελληνικού Συμβουλίου για τους Πρόσφυγες
Αναγκαία η αναστροφή της επικίνδυνης πολιτικής
Η τραγωδία της Χίου έδειξε το πού μπορεί να φτάσει το αφήγημα της «ενεργητικής» αποτροπής των μεταναστών ως λαθροεισβολέων. Από τον Μάρτιο του 2020 κυριαρχεί η αντίληψη της υβριδικής απειλής και της με κάθε τρόπο προστασίας των συνόρων. Δυστυχώς αυτή η πολιτική συνεπάγεται ακόμα και νεκρούς και πιθανότατα αυτό, αν δεν αποτελεί συνειδητή επιλογή, γίνεται πάντως σιωπηρά ανεκτό ή και αποδεκτό από την παρούσα κυβέρνηση. Είναι κρίμα όμως την εφαρμογή αυτής της πολιτικής να την επωμίζεται το λιμενικό σώμα, που πράγματι έχει διασώσει κόσμο υπό δύσκολες συνθήκες. Είναι κρίμα να βάζουμε τα σώματα ασφαλείας της χώρας μας, που σκοπό έχουν την αντιμετώπιση πραγματικών απειλών και πραγματικών εχθρών, να επιδεικνύουν αδιαφορία, ακόμα και απανθρωπιά απέναντι σε αδύναμους ανθρώπους.
Η ευθύνη είναι όλων μας, αλλά είναι κυρίως ευθύνη της κυβέρνησης να ανακόψει αυτή την πορεία στον κατήφορο, που πλέον έχει δηλητηριάσει την κοινωνία μας, όπως είδαμε και στο ναυάγιο της Πύλου όπου κατηγορείται πλέον όλη η ηγεσία του λιμενικού σώματος.
Η απόδοση ευθυνών όμως δεν θα πρέπει να στοχεύει μόνο στα εκτελεστικά όργανα αυτής της πολιτικής, αλλά κυρίως σε όσους τη σχεδίασαν και όσους την επικρατούν. Και κυρίως εκείνο που είναι αναγκαίο είναι η αναστροφή αυτής της επικίνδυνης για όλους μας πολιτικής.
Ελένη Σπαθανά, δικηγόρος, Υποστήριξη Προσφύγων στο Αιγαίο (RSA)
Παραβίαση της αρχής της μη επαναπροώθησης
Ακόμα μία τραγωδία σε ελληνική θάλασσα, κοντά στη Χίο, με τουλάχιστον 15 νεκρούς και 24 τραυματίες μετά την -υπό αδιευκρίνιστες ακόμα συνθήκες- εμπλοκή του Λιμενικού Σώματος (Λ.Σ.) επαναφέρει δραματικά το ζήτημα των παράνομων πολιτικών και πρακτικών αποτροπής στη θάλασσα, που εξελίσσονται ανεξέλεγκτα, αθέατα και ατιμώρητα στα σύνορα της Ελλάδας και της Ε.Ε. και απαξιώνουν την ανθρώπινη ζωή στο «όνομα» της πολιτικής προστασίας συνόρων της Ε.Ε.
Το περιστατικό της Χίου καταδεικνύει για ακόμα μία φορά την παραβίαση της υποχρέωσης έρευνας και διάσωσης από τις αρμόδιες ελληνικές αρχές αλλά και την παραβίαση της αρχής της μη επαναπροώθησης. Γιατί προκύπτει από τις επίσημες τοποθετήσεις του Λ.Σ. ότι, ενώ το πλοιάριο των προσφύγων είχε εντοπιστεί ως υπερφορτωμένο και σε κοντινή απόσταση από τις ελληνικές ακτές, αναπτύχθηκε επιχείρηση αποτροπής(;) του -παρότι ήδη βρισκόταν σε ελληνικά χωρικά ύδατα- αντί για την προβλεπόμενη και από την πρώτη στιγμή υποχρεωτική έναρξη επιχείρησης έρευνας και διάσωσης.
Και δεν πρόκειται για μεμονωμένο περιστατικό: δυόμισι χρόνια μετά το ναυάγιο της Πύλου, όπου πάνω από 600 άνθρωποι χάθηκαν εξαιτίας πράξεων και παραλείψεων των ελληνικών αρχών- για τις οποίες ασκήθηκαν ποινικές διώξεις κακουργηματικού χαρακτήρα σε στελέχη του Λ.Σ., συμπεριλαμβανομένων του νυν και πρώην αρχηγού-, τα ναυάγια και οι θάνατοι εξακολουθούν να αποτελούν καθημερινότητα στις θάλασσές μας. Την τελευταία τριετία το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έχει καταδικάσει την Ελλάδα για παραβίαση του δικαιώματος στη ζωή και μη αποτελεσματική ποινική διερεύνηση σε τέσσερις επιχειρήσεις διαχείρισης του Λ.Σ. (με πρώτη την υπόθεση του Φαρμακονησίου).
Πρέπει να δοθούν εξηγήσεις, να υπάρξει ανεξάρτητη, ενδελεχής και αποτελεσματική διερεύνηση των συνθηκών της τραγωδίας της Χίου, ώστε να αποδοθούν ευθύνες και να διασφαλιστεί η λογοδοσία. Πρέπει να αναζητηθεί άμεσα το οπτικοακουστικό υλικό από τις καταγραφικές συσκευές (κάμερες, VDR κ.λπ.) που τα σκάφη του Λ.Σ. υποχρεούνται να φέρουν και να λειτουργούν. Γιατί η αποκατάσταση της αλήθειας είναι προαπαιτούμενο για το κράτος δικαίου και τη δημοκρατία. Και βέβαια για τη δικαίωση των θυμάτων.
Ευγενία Κουνιάκη, δικηγόρος, μέλος της Πρωτοβουλίας Νομικών και Δικηγόρων για την Πύλο
Κεντρική επιλογή η υπεράσπιση των προσφύγων και μεταναστών
Το έγκλημα του ελληνικού Λιμενικού στη Χίο, που κόστισε τον θάνατο 15 προσφύγων, μεταξύ των οποίων και παιδιά, αποδεικνύει ότι η ελληνική κυβέρνηση διά των αρμοδίων υπουργών και στελεχών της δεν πτοείται από την άσκηση ποινικής δίωξης κατά του νυν και του τέως αρχηγού του ελληνικού Λιμενικού και άλλων 19 στελεχών του. Οταν ο Τρύφων Κοντιζάς είναι ακόμα στη θέση του παρά τη δίωξή του για το έγκλημα της Πύλου, αυτό κάτι σημαίνει.
Ομως οι κάτοικοι - εργαζόμενοι στη Μινεσότα των ΗΠΑ αυτή τη στιγμή δείχνουν ότι η υπεράσπιση της ζωής των μεταναστών και των προσφύγων πρέπει να είναι κεντρική επιλογή των κινημάτων. Υπερασπίζουμε τη ζωή και την ελευθερία των μεταναστών και προσφύγων μέχρι να ανατρέψουμε αυτό το σύστημα. Λευτεριά στην Παλαιστίνη.
Γαρυφαλλιά Μυλωνά, υπεύθυνη συνηγορίας, PICUM
Πάνω απ’ όλα η προστασία της ζωής και της αξιοπρέπειας
Το περιστατικό κοντά στη Χίο αποτελεί ακόμα μία υπενθύμιση των θανατηφόρων συνεπειών των πολιτικών διαχείρισης των συνόρων που δίνουν προτεραιότητα στην αποτροπή αντί στην προστασία της ανθρώπινης ζωής. Πρακτικές που στοχεύουν στο να κρατούν ανθρώπους εκτός ή να τους επαναπροωθούν σε συνθήκες κινδύνου παραβιάζουν θεμελιώδεις αρχές του διεθνούς και ευρωπαϊκού δικαίου. Αφηγήσεις που σπεύδουν να αποδώσουν ευθύνες σε διακινητές ή να αποσιωπήσουν τον ρόλο των συνοριακών πολιτικών λειτουργούν αποπροσανατολιστικά. Το κρίσιμο ερώτημα παραμένει κατά πόσο οι πολιτικές και πρακτικές της Ευρωπαϊκής Ενωσης και των κρατών-μελών συμμορφώνονται με τις υποχρεώσεις τους για τη διάσωση ανθρώπων στη θάλασσα και τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Τα θεσμικά όργανα της Ε.Ε. και τα κράτη-μέλη οφείλουν να διασφαλίσουν ότι η προστασία της ζωής και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας τίθεται πάνω από πολιτικές αποτροπής. Αυτό προϋποθέτει την ενίσχυση αποτελεσματικών επιχειρήσεων έρευνας και διάσωσης, την πλήρη, ανεξάρτητη και διαφανή διερεύνηση περιστατικών όπως αυτό, καθώς και τη διασφάλιση λογοδοσίας για τυχόν παραβιάσεις. Οι άνθρωποι που φτάνουν στα σύνορα της Ευρώπης δεν επιλέγουν επικίνδυνες διαδρομές από βούληση, αλλά εξαναγκάζονται σε αυτές λόγω της απουσίας ασφαλών οδών. Η δημιουργία τους είναι αναγκαία προϋπόθεση για τον τέλος των θανάτων στη Μεσόγειο.
Κωστής Παπαϊωάννου
Σημείο για τη μελέτη και αντιμετώπιση της ακροδεξιάς
Οι μετανάστες τα θύματα, εμείς στο στόχαστρο
Το δυστύχημα της Χίου συνιστά βίαιη επιτάχυνση προς τον τραμπισμό. Η κυβέρνηση εκπέμπει μήνυμα αποχαλίνωσης και ατιμωρησίας. Ενώ -υποτίθεται- οι συνθήκες του δυστυχήματος είναι υπό διερεύνηση, υπουργοί έχουν βγάλει απαλλακτικό πόρισμα. Οποιος τολμήσει να εκφράσει αμφιβολίες σχεδόν προπηλακίζεται.
Η κυβέρνηση δεν λέει ανοιχτά «καλά τους κάναμε», το λένε όμως άνθρωποί της παντού. Ο Θ. Πλεύρης δίνει τον ανθρωποφαγικό τόνο, ο Αδ. Γεωργιάδης στοχοποιεί μέλη ανθρωπιστικών οργανώσεων επειδή βοηθάνε τους τραυματίες μετανάστες. Και από κοντά Λατινοπούλου και Βελόπουλος παραβγαίνουν σε ρατσιστικό λόγο. Η altRight βάζει στο στόχαστρο όποιον αντιδρά. Ενεργοί πολίτες, δικηγόροι, δημοσιογράφοι, βουλευτές στοχοποιούνται. Τα σόσιαλ μίντια ζουν ξανά μέρες (και κυρίως νύχτες) χρυσαυγίτικης παραζάλης με απειλές, ύβρεις, τοξικότητα. Η κυβέρνηση έχει ανοίξει τις πόρτες προς τα δεξιά της και επικοινωνεί με το ακροδεξιό περιθώριο.
Αυτή ή αναζωπύρωση όμως δεν θα μείνει στα λόγια. Θα φέρει, όπως πάντα συμβαίνει, ρατσιστική και εθνικιστική βία. Δεν έχουμε ICE, έχουμε όμως πολλούς ένθερμους υποστηρικτές των πρακτικών του ICE. Η κυβέρνηση πολεμάει τη φθορά της παίζοντας με την ακροδεξιά φωτιά.
Ζαχαρούλα Τσιριγώτη, αντιστράτηγος ε.α., επίτιμη γενική επιθεωρήτρια Αστυνομίας Αλλοδαπών και Προστασίας Συνόρων
Βαθύ έλλειμμα της Ε.Ε.
Το τραγικό ναυάγιο στη Χίο αναδεικνύει το βαθύ έλλειμμα της Ε.Ε. στη διαμόρφωση μιας συνεκτικής και αποτελεσματικής μεταναστευτικής πολιτικής. Η μονομερής προσήλωση στην ασφαλειοποίηση των συνόρων δεν αποτρέπει τις τραγωδίες· τις ενισχύει. Eίναι απαραίτητο και αναγκαίο το συμβάν να διερευνηθεί πλήρως και με θεσμική σοβαρότητα, ώστε να αποσαφηνιστούν όλα τα πραγματικά περιστατικά και να μην υπάρχει καμία σκιά ή αμφισβήτηση ως προς τη δράση των λιμενικών αρχών, που επιχειρούν καθημερινά σε εξαιρετικά απαιτητικές συνθήκες.
Η Ευρώπη οφείλει να προχωρήσει σε μια συνολική στρατηγική με τρεις άξονες: ασφαλείς και νόμιμες οδούς μετανάστευσης, ενιαίο, αποτελεσματικό ευρωπαϊκό μηχανισμό επιστροφών για όσους δεν δικαιούνται προστασία, στοχευμένα αναπτυξιακά προγράμματα στις χώρες καταγωγής. Μόνο μια ολιστική, κοινή ευρωπαϊκή πολιτική μπορεί να αποτρέψει νέες απώλειες και να ανταποκριθεί στις θεμελιώδεις αξίες της Ενωσης.
Θανάσης Τριαρίδης, συγγραφέας
Η Ελλάδα των δολοφόνων
Ζούμε σε μια χώρα δολοφόνων -σε μια χώρα που ρίχνει το αίμα των μεταναστών πάνω στα πρόσωπά μας. Στο Μερσινίδι της Χίου κανένας από τους 15 δολοφονημένους δεν πέθανε από πνιγμό: πέθαναν από κρανιοεγκεφαλικές και πνευμονοθωρακικές συντριπτικές κακώσεις. Καταλάβατε τι σήμαινε αυτό; Το Λιμενικό λέει πως το φουσκωτό των μεταναστών τους... «επιτέθηκε και τους εμβόλισε». Με τον ίδιο τρόπο που ένας πυροβολημένος «επιτίθεται» στη σφαίρα που τον δολοφονεί. Και φυσικά η κάμερα του λιμενικού σκάφους ήταν... σβηστή. Ετυχε... Η Ελλάδα ταξιδεύει ανάμεσα στους δολοφόνους. Ολάκερη η Δύση έχει κάνει σημαία της τη δολοφονία των μεταναστών. Αυτή είναι η απόληξη του δήθεν τρανού πολιτισμού μας. Εχουμε γίνει ένας πολιτισμός δολοφόνων. Από τις ΗΠΑ του Τραμπ και του ICE μέχρι την Ελλάδα του Μητσοτάκη και του νεοναζί Πλεύρη.
Ποιος θα μετρήσει τους νεκρούς; Ποιος θα σταθεί απέναντι στην προπαγάνδα της κυβέρνησης; Ποιος θα σταθεί απέναντι στα πληρωμένα λαδικά; Ποιοι ποιητές θα γράψουν για τους δολοφονημένους; Ποιοι συγγραφείς, ποιοι φιλόσοφοι, ποιοι δημοσιογράφοι; Ποιοι πολίτες θα φωνάξουν; Ποιοί θα μιλήσουν για τα δύο νεκρά έμβρυα; Ποιοι θα σταθούν απέναντι στον παρακρατικό μηχανισμό των πληρωμένων καθαρμάτων που προσπαθεί να πείσει πως οι φόνοι δεν είναι φόνοι, αλλά «ιστορική νομοτέλεια»; Φωνάξτε με κάθε τρόπο. Από όπου είσαστε και όπως μπορείτε. Με όποια δύναμη έχει η φωνή σας. Αντισταθείτε με κάθε τρόπο στη θανατοπολιτική που γίνεται στο όνομα ναρκωμένων κοινωνιών και διεφθαρμένων πλειοψηφιών. Και επιμένετε στο ερώτημα: άραγε θα υπολογιστούν τα δύο νεκρά έμβρυα στους δολοφονημένους;
Γιάννης Δούκας, ποιητής
«Εις Χίον»
Δεν αποξεχνιέται ο Ανδρέας Κάλβος∙ στην προτελευταία στροφή της ωδής που αφιερώνει «Εις Χίον» και θρηνεί την καταστροφή της, κοντοστέκεται, παίρνει ανάσα βαθιά κι αναλογίζεται την Ελλάδα και το μέλλον της. Και λέει: «Ομως αν μιμηθεί/ το σκληρόν, την οργήν/ παμμίαρον των εχθρών της,/ ας γένει, ας γένει μίσημα/ παντός του κόσμου». Δεν του διαφεύγει, δηλαδή, το ευκόλως εννοούμενο: ουαί κι αλίμονό σου αν βρεθείς στη θέση του συγκριτικά και συγκυριακά ισχυρότερου, αυτού που μπορεί, αν το επιλέξει, να συντρέξει∙ από τη χρήση της ισχύος θα κριθείς και τίποτα ευκολότερο απ’ το να μιμηθείς εκείνους που μπόρεσαν κάποια στιγμή ν’ ασκήσουν βία ή εξουσία πάνω σου.
Δεν πρωτοτυπώ αν πω πως το ζήτημα των προσφυγικών ροών και η διαχείρισή του εδώ και τόσα χρόνια στις ακτές της Μεσογείου είναι απ’ αυτά που λειτουργούν ως δείκτης τού τι άνθρωποι είμαστε και του πώς εν τέλει ορίζουμε το ανθρώπινο. Ούτε πρωτοτυπώ με τη σκέψη μου πως τα ένστικτα των συμπατριωτών μας, ιδίως όπως αναδείχτηκαν από τα χρόνια της κρίσης και εξής και όπως διατυπώνονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τον μεγεθυντικό αυτό φακό ή παραμορφωτικό καθρέφτη της ύπαρξής μας, είναι από εκείνα που χτίζουν στρατόπεδα συγκέντρωσης και κατοικούν σε ζώνες ενδιαφέροντος.
Τι άλλο πρέπει να συμβεί;
Ξενοφών Κοντιάδης, συνταγματολόγος, καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο
Υπάρχουν δυστυχώς στοιχεία που θέτουν υπό σοβαρή αμφισβήτηση την ανακοίνωση του Λιμενικού για τον θάνατο των 15 μεταναστών στη Χίο ότι «το δουλεμπορικό χτύπησε το σκάφος μας στο πλάι, ανετράπη και βυθίστηκε», όπως οι κλειστές κάμερες, τα τραύματα των μεταναστών, τα σημάδια πάνω στο σκάφος. Πού οφείλονται οι κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις, τα κατάγματα στον θώρακα, στη σπλήνα και σε άλλα ζωτικά όργανα; Ετσι η ανακοίνωση συνειρμικά θυμίζει την παροιμιώδη αποστροφή διωκτικών οργάνων για τον μωλωπισμένο κρατούμενο ότι «σκόνταψε κι έπεσε πάνω στις γροθιές μας».
Υπάρχει επίσης το θλιβερό παρελθόν, όπως τα ευρήματα του Συνηγόρου του Πολίτη για το πολύνεκρο ναυάγιο της Πύλου που οδήγησαν σε ποινικές διώξεις λιμενικών, η καταδίκη της Ελλάδας από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για το Φαρμακονήσι και εκατοντάδες μαρτυρίες τα προηγούμενα χρόνια. Το ερώτημα είναι τι άλλο πρέπει να συμβεί ώστε να σταματήσουν τα pushbacks, οι κατά σύστημα παράνομες, βίαιες απωθήσεις μεταναστών και προσφύγων στα σύνορα, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη τα δικαιώματά τους για άσυλο και η προστασία της ζωής τους, παραβιάζοντας το διεθνές δίκαιο και τις Συμβάσεις για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα.
Και ακόμη, πότε θα πάψουν να υπάρχουν υπουργοί που υπερασπίζονται αυτές τις εγκληματικές πρακτικές.
Η Γη δεν είναι επίπεδη
Ολγα Λαφαζανη, μεταδιδακτορική ερευνήτρια, Πανεπιστήμιο Humboldt, Βερολίνο, μέλος του Αντιρατσιστικού Φεστιβάλ Αθήνας
Προσπαθούν να μας πείσουν πως αυτό που ξέρουμε, βλέπουμε και αντιλαμβανόμαστε δεν ισχύει. Ρωτούν κάποιοι δημοσιογράφοι στα μεγάλα κανάλια: «Μα καλά, γίνονται επαναπροωθήσεις;» Σαν να το ακούν πρώτη φορά.
Μας λένε πως ο μεγαλύτερος εχθρός μας είναι οι μετανάστες/ριες. Αξιος ο μισθός τους - τον κέρδισαν.
Βγαίνουν υπουργοί και εκπρόσωποι του Λιμενικού και λένε ότι η πλαστική, υπερφορτωμένη βάρκα των προσφύγων εμβόλισε το καινούργιο, ταχύπλοο, πλήρως εξοπλισμένο σκάφος του Λιμενικού. Και το λένε, το ξαναλένε, δημόσια. Χωρίς ντροπή.
Ηθικολογούν για το δίκιο, τον πολιτισμό και τις αξίες, ενάντια στη «λαθρομετανάστευση», οι πιο διεφθαρμένοι, οι πιο ανήθικοι, οι πιο ανέντιμοι.
Και δεν είναι μόνο η Χίος. Είναι τα Τέμπη, η Πύλος, η «Βιολάντα», είναι ο Ζακ, ο Σαμπάνης, ο Μάγγος και η λίστα συνεχίζει. Αδικία, συγκάλυψη και ατιμωρησία. Για να αυξήσουν λίγο ακόμη τα υπερκέρδη τους, για να αποδυναμώσουν κάθε αντίσταση, για να διαμορφώσουν μια κοινωνία μίσους που αλληλοσπαράσσεται.
Σπέρνουν τον φόβο, τον ρατσισμό, τον θάνατο, με στόχο ο καθένας να κοιτάζει την πάρτη του, μέχρι να μην υπάρχει πια κοινωνία.
Αλλά εδώ ζούμε κι εμείς. Και η δική μας Γη είναι στρογγυλή και πολυεπίπεδη. Και έχουμε μετανάστριες φίλες, γειτόνισσες και συναδέλφισσες. Εχουμε λογική, πείσμα και δίκιο. Κι αν δεν κερδίσουμε ποτέ, θα πολεμάμε πάντα.
Επιχειρήσεις στο σκοτάδι
Γιώργος Κανδύλης, ερευνητής Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών
Σαν από τραγική ειρωνεία, ο χαμός των ανθρώπων στη Χίο συνέβη λίγες ώρες πριν φτάσει στη Βουλή το νομοσχέδιο (νόμος πλέον) του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, που έρχεται να ποινικοποιήσει τη δράση μη κυβερνητικών οργανώσεων στις συνοριακές ζώνες. Εκεί που, όπως έχουμε δει, η αλληλεγγύη και η φροντίδα για τη ζωή μπορούν να βαφτιστούν από τις αρχές «διευκόλυνση παράνομης εισόδου».
Η Ελλάδα και η Ευρώπη, ο παγκόσμιος Βορράς συνολικά, αντιμετωπίζοντας την κινητικότητα των μεταναστών και των μεταναστριών πρώτα και κύρια ως παρανομία, έχουν εγκαταστήσει ένα καθεστώς επιλεκτικής βίας στα σύνορά τους. Το βλέπουμε στο Αιγαίο και στη Μεσόγειο, στον Εβρο, στα σύνορα της Πολωνίας με τη Λευκορωσία και όπου αλλού σηκώνονται φράχτες: ο βίαιος θάνατος είναι ένα από τα μέσα με τα οποία τα κράτη και θεσμοί τους επιβάλλουν τον έλεγχο αυτού που βλέπουν σαν «ροή» μεταναστών.
Αν ταυτόχρονα διώκεται και εκδιώκεται η αλληλεγγύη, είναι γιατί έτσι γίνεται ευκολότερο να διεξάγονται αυτές οι επιχειρήσεις στο σκοτάδι ή μάλλον να ελέγχεται καλύτερα και η ροή της εικόνας τους. Να βλέπουμε άλλοτε τον «ανθρωπισμό» και άλλοτε την πυγμή τους, αποκρύπτοντας πάντως το πιο αποτρόπαιο πρόσωπό τους.
Το αφήγημα της αποτροπής
Δρ Αγγελική Δημητριάδη, ερευνήτρια, Μετανάστευση
Η προστασία της ανθρώπινης ζωής στη θάλασσα αποτελεί υποχρέωση των κρατών-μελών. Ωστόσο, οι συστηματικές πρακτικές αποτροπής που εφαρμόζονται στα εξωτερικά σύνορα οδηγούν συχνά σε απώλειες ανθρώπινων ζωών. Η τραγωδία στη Χίο δεν είναι ένα μεμονωμένο περιστατικό. Πέραν των εγχώριων ευθυνών, οφείλουμε να αναγνωρίσουμε και τον ρόλο της Ε.Ε.: αφενός επειδή, ιδίως από το 2020 και μετά, ενίσχυσε συστηματικά το αφήγημα της αποτροπής -με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη ρητορική της Ελλάδας ως «ασπίδας» της Ε.Ε.- και αφετέρου επειδή απέτυχε να προωθήσει αποτελεσματικά, στα κράτη-μέλη, νόμιμες οδούς για πρόσφυγες και μετανάστες, για την αντιμετώπιση της παράτυπης εισόδου αλλά και για την κάλυψη πραγματικών αναγκών. Τα κράτη-μέλη, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, αντιμετωπίζουν οξείες ελλείψεις σε εργατικό δυναμικό, ενώ το δημογραφικό αναδεικνύεται σε μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις. Οι νεκροί της Χίου αναδεικνύουν, με τραγικό τρόπο, την απόκλιση μεταξύ νομικών υποχρεώσεων και πρακτικών εφαρμογής, καθώς και την αντίφαση ανάμεσα σε κοινωνικοοικονομικές ανάγκες και στις πολιτικές που ακολουθούνται.
Προδιαγεγραμμένη τραγωδία
Λευτέρης Παπαγιαννάκης, πρόεδρος Δ.Σ. Ελληνικής Ενωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου
Το νέο ναυάγιο με τον τραγικό απολογισμό των 15 νεκρών και των δεκάδων τραυματιών δεν αποτελεί μια αναπάντεχη «ατυχία», αλλά μια προδιαγεγραμμένη τραγωδία. Μετά την Πύλο, αλλά και το Φαρμακονήσι, το ναυάγιο στη Ρόδο και πάλι στη Χίο, η ακολουθούμενη πολιτική παραμένει αμετάβλητη, καθιστώντας την επανάληψη τέτοιων γεγονότων τραγωδίες σε αναμονή. Η «πολιτική» της αποτροπής, πέρα από την επικινδυνότητά της, συγκρούεται ευθέως με το διεθνές δίκαιο.
Οταν ένα φουσκωτό βρίσκεται εντός χωρικών υδάτων και σε ελάχιστη απόσταση από την ακτή, η μοναδική και απόλυτη υποχρέωση της πολιτείας είναι η διάσωση. Σε μια φιλελεύθερη δημοκρατία, ο σεβασμός στα θεμελιώδη δικαιώματα και την ανθρώπινη ζωή είναι αδιαπραγμάτευτος. Η αποτελεσματική διερεύνηση και η απόδοση ευθυνών δεν είναι απλώς νομική ανάγκη, αλλά ηθική επιταγή για να μην κανονικοποιηθεί η βαρβαρότητα στις θάλασσές μας.
Στυγερό έγκλημα
Γιονούς Μοχαμαντί, διευθυντής Ελληνικού Φόρουμ Προσφύγων
Ως άνθρωπος που βίωσε το Αιγαίο ως πρόσφυγας, δεν μπορώ να διαβάζω άλλη μια φορά «τι λέει το Λιμενικό» σαν να είναι η αλήθεια. Εδώ και πάνω από δύο δεκαετίες ασχολούμαι καθημερινά με το προσφυγικό και ακούω, από πρώτο χέρι, τις μαρτυρίες όσων έφτασαν ζωντανοί. Και κάτι είναι σταθερό: οι μαρτυρίες των θυμάτων, γυναικών, παιδιών και ανδρών, δεν διαψεύδονται. Αυτό που επαναλαμβάνεται, ξανά και ξανά, είναι η προσπάθεια να αλλοιωθεί η πραγματικότητα, να αντιστραφεί το άσπρο με το μαύρο, μέσα σε ένα κλίμα ατιμωρησίας.
Πολλές φορές ο τρόμος να σε πιάσουν οι συνοροφύλακες είναι χειρότερος από τους διακινητές και η ελπίδα για άσυλο και ασφάλεια γίνεται κόλαση όχι μόνο από τους διακινητές αλλά και τους συνοροφύλακες. Για τη Χίο, για μένα η μόνη αλήθεια είναι αυτή των επιζώντων: ότι σκάφος του Λιμενικού «εμφανίστηκε μέσα στη νύχτα» και «πέρασε από πάνω» χωρίς προειδοποίηση, χωρίς σήματα. Είναι προφανές: δεν είναι ατύχημα ούτε δυστύχημα. Είναι ένα στυγερό έγκλημα. Και ο πραγματικός υπαίτιος είναι μια πολιτική που επιμένει ότι η «φύλαξη συνόρων» θέλει νεκρούς.
Καμία ελπίδα δεν υπάρχει από τις Αρχές, ούτε περιμένω κάτι από τη διερεύνηση. Η προσπάθειά μας αυτή τη στιγμή είναι η προστασία των επιζώντων. Εύχομαι όμως ως κοινωνία να μη συνηθίσουμε τον θάνατο στο Αιγαίο και στα σύνορα, γιατί τότε θα χάσουμε κάθε ελπίδα και την ανθρωπιά μας.
Τα σύνορα της ζωής με τον θάνατο
Κατερινα Ψαρροπούλου, επιστημονική συνεργάτις - λέκτωρ στο μεταπτυχιακό του ΕΚΠΑ - MSc in Media and Refugee
«Χίος 3 Φεβρουαρίου 2026 - 15 νεκροί στη θάλασσα». Δεν ήταν αυτός ο τίτλος όμως στις περισσότερες εφημερίδες. Οι τίτλοι ποικίλλουν όπως «Νεκροί και τραυματίες από σύγκρουση σκάφους του Λιμενικού με λαθρομετανάστες».
Το ότι το Λιμενικό ήξερε ακριβώς ότι το σκάφος είχε μέσα διακινητές και όχι ανθρώπους που πάσχιζαν να φτάσουν σε έναν ασφαλή τόπο είναι προβληματικό από μόνο του. Τους δίκασε και αποφάσισε ότι αυτοί οι άνθρωποι δεν δικαιούνται να περάσουν τα σύνορα. Γιατί; Γιατί έτσι. Γιατί όταν φυγαδεύεσαι, όταν τρέχεις για να σωθείς, πρέπει να το αποδείξεις με κάθε τρόπο. Πρέπει να το αποδείξεις ακόμα και όταν θαλασσοπνίγεσαι. Πότε οι Ελληνες ξέχασαν την Ιστορία τους; Ισως φταίει που μεγάλωσα σε οικογένεια προσφύγων από τη Μικρά Ασία. Κι αυτοί λαθραίοι θα ήταν άλλωστε… Αλλά είναι «άλλο αυτοί», δεν διστάζουν να μου υπενθυμίσουν κάποιοι ένθερμοι πατριδόφρονες… «Αυτοί ήταν Ελληνες» σαν να λένε, «αυτοί έχουν δικαίωμα να ζήσουν».
«Λαθρομετανάστες» λοιπόν… Εγκληματίες… Δεν πήραν καμία άδεια, από κανένα κράτος, κανέναν άνθρωπο, κανέναν Θεό για να περάσουν τα σύνορα…
Λαθραίοι… άρα ένοχοι! Ενοχοι που διανοήθηκαν να αναζητήσουν την ασφάλεια… Ασυγχώρητη ανάγκη να θέλεις να ζήσεις, κακούργημα να θέλεις την ελπίδα. Από πότε ο νόμος ορίζει το «ο θάνατός σου η ζωή μου; Τι απέγιναν η αλληλεγγύη και η συμπόνια;
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου