Μαύρο Κουτί | Επ. 01 | Οι γυναικείες φυλακές
Μπορείτε επίσης να παρακολουθείτε τη σειρά Μαύρο Κουτί σε:
Αν οι αντρικές φυλακές αποτελούν ένα μαύρο κουτί για την ελληνική κοινωνία, οι γυναικείες αποτελούν τον πυρήνα αυτού του κουτιού.
Πώς διαμορφώνονται οι εσωτερικές ιεραρχίες στις γυναικείες φυλακές; Ποιες είναι οι σχέσεις με την σωφρονιστική υπηρεσία; Πώς περνούν τον χρόνο τους οι γυναίκες κρατούμενες; Υπάρχει αλληλεγγύη μεταξύ τους; Για ποια αδικήματα βρίσκονται στη φυλακή; Τι γίνεται με τις μωρομάνες; Τελικά ποιον κοινωνικό ρόλο επιτελούν οι γυναικείες φυλακές σε σχέση με τις αντρικές;
Μιλούν:
- Βαγγελιώ Βογιατζή
- Θέκλα Τσελεπή
- Ελένη Σολωμάκου
Μαύρο Κουτί
Ένα webcast για τις πιο υποφωτισμένες όψεις των ελληνικών φυλακών
Το «Μαύρο Κουτί» είναι μια σειρά έξι θεματικών, μηνιαίων webcast, στην οποία ο Τάσος Θεοφίλου προσεγγίζει πτυχές των ελληνικών φυλακών με τη βοήθεια ατόμων που έχουν βιωματικές εμπειρίες, τεκμηριωμένη άποψη ή και επιστημονική γνώση για το θέμα.
Η φυλακή αποτελεί πραγματικά ένα «μαύρο κουτί», μια αποθήκη για ανθρώπους που υφίστανται τις συνέπειες δομικών κοινωνικών και πολιτικών προβλημάτων, ενώ η σχετική συζήτηση γίνεται πολλές φορές με ένα τεχνητό πέπλο μυστηρίου ή και απωθείται στα όρια της λήθης.
Μέσω του «Μαύρου Κουτιού» ευελπιστούμε να ανοίξει ένας ουσιαστικός, πολυφωνικός και τεκμηριωμένος διάλογος για το σωφρονιστικό σύστημα της χώρας.
Credits:
Δημοσιογραφική επιμέλεια και παρουσίαση: Τάσος Θεοφίλου
Εικόνα, ήχος, μουσική, γραφικά και μοντάζ: Αντώνιος Δημόπουλος
Επιμέλεια και εκτέλεση παραγωγής: Λουκάς Σταμέλλος
Παραγωγή: OmniaTV
Με την υποστήριξη του Ιδρύματος Χάινριχ Μπελ – Γραφείο Θεσσαλονίκης
- ΣΧΕΤΙΚΟ:
Eκθεση κόλαφος για τον ποινικό λαϊκισμό
Καταπέλτης η Επιτροπή για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων του Συμβουλίου της Ευρώπης για τις απάνθρωπες συνθήκες που επικρατούν στις ελληνικές φυλακές και στα αστυνομικά τμήματα ● Τα συμπεράσματα προέκυψαν ύστερα από επίσκεψη κλιμακίου τον Ιανουάριο του 2025.
 |
Το ευρωπαϊκό κλιμάκιο επισκέφθηκε τις φυλακές Κορυδαλλού και διαπίστωσε ιδίοις όμμασι τις τραγικές συνθήκες που επικρατούν | EUROKINISSI |
Διαχρονικές παθογένειες του ελληνικού σωφρονιστικού συστήματος αναδεικνύει για ακόμα μία φορά έκθεση-καταπέλτης της Επιτροπής για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων του Συμβουλίου της Ευρώπης (CPT). Η έκθεση δημοσιοποιήθηκε στις 4 Μαρτίου και βασίζεται σε επίσκεψη κλιμακίου της Επιτροπής τον Ιανουάριο του 2025 σε φυλακές και αστυνομικά κρατητήρια.
Προκύπτει η εικόνα ενός συστήματος στα όρια της κατάρρευσης, με συνθήκες που, όπως σημειώνει η Επιτροπή, σε πολλές περιπτώσεις «μπορούν να ισοδυναμούν με απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση».
Η Επιτροπή προειδοποιεί ότι η επιλογή της συνεχούς αυστηροποίησης της ποινικής πολιτικής δεν αντιμετωπίζει το πρόβλημα, αλλά το επιτείνει, ενώ παράλληλα επισημαίνει ότι η κατασκευή νέων φυλακών δεν αρκεί για να αποσυμφορήσει το σύστημα. Σε ευθεία βολή κατά του κυβερνητικού αφηγήματος «νόμος και τάξη» αλλά και του ποινικού λαϊκισμού, καλεί τις ελληνικές αρχές να επανεξετάσουν την πολιτική των μακροχρόνιων ποινών και να επεκτείνουν τη χρήση εναλλακτικών μέτρων αντί της φυλάκισης, καθώς, όπως δείχνει η έκθεση, η πολιτική της συνεχούς σκλήρυνσης των ποινών οδηγεί τελικά σε έναν φαύλο κύκλο με περισσότερους κρατούμενους, πιο ασφυκτικές συνθήκες κράτησης και ένα σωφρονιστικό σύστημα ανίκανο να ανταποκριθεί ακόμη και στα στοιχειώδη.
Υπερπληθυσμός
Κεντρικό ζήτημα της έκθεσης παραμένει ο υπερπληθυσμός: τον Ιανουάριο του 2025 οι ελληνικές φυλακές αριθμούσαν 11.527 κρατούμενους, με χωρητικότητα επισήμως 10.763 θέσεις, ενώ σε 24 από τα 35 καταστήματα κράτησης η πληρότητα ξεπερνούσε το 100%. Σε αρκετές περιπτώσεις μάλιστα τα ποσοστά αγγίζουν ακραία επίπεδα, όπως για παράδειγμα στις φυλακές Τρίπολης, όπου η πληρότητα φτάνει το 245%, ενώ στη φυλακή της Κω το 186%.
Οι αριθμοί αυτοί μεταφράζονται σε απάνθρωπες συνθήκες κράτησης που θυμίζουν περισσότερο αποθήκες ψυχών παρά σωφρονιστικά ιδρύματα. Οπως αναφέρει η έκθεση, σε πολλές φυλακές οι κρατούμενοι στοιβάζονται σε κελιά που σχεδιάστηκαν για έναν ή δύο ανθρώπους, ενώ δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που αναγκάζονται να κοιμούνται στο πάτωμα. Στις φυλακές Χανίων μέχρι και επτά κρατούμενοι κρατούνταν σε κελιά 12 τετραγωνικών μέτρων, με έντονη υγρασία, μούχλα και νερά να στάζουν από τις οροφές, με πολλούς κρατούμενους σε ορισμένα κελιά να χρησιμοποιούν πλαστικές σακούλες για να συγκεντρώνουν το νερό που έσταζε πάνω από τα στρώματά τους.
Στις φυλακές Ναυπλίου έντεκα άτομα κρατούνταν σε κελί 22 τετραγωνικών μέτρων με μία μόνο τουαλέτα, ενώ μέχρι πρόσφατα κρατούμενοι κοιμούνταν ακόμη και στους διαδρόμους. Στην Αλικαρνασσό κελιά σχεδιασμένα για έναν κρατούμενο φιλοξενούσαν έως και πέντε ανθρώπους, με ανύπαρκτες εγκαταστάσεις και συνθήκες υγιεινής, ενώ σχεδόν δεδομένο είναι πια το ζήτημα των στρωμάτων τα οποία είναι παλιά και γεμάτα κοριούς και κατσαρίδες, αλλά και το ζήτημα του ζεστού νερού και της στοιχειώδους θέρμανσης, που παραμένουν πολυτέλεια το 2026.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στις γυναικείες φυλακές, όπου καταγράφονται συνθήκες υπερπληθυσμού, ελλείψεις σε είδη υγιεινής και σοβαρά προβλήματα υποδομών. Στις γυναικείες φυλακές Κορυδαλλού σημειώθηκε πληρότητα άνω του 150%, καθώς κοιτώνες σχεδιασμένοι για δέκα άτομα φιλοξενούσαν μέχρι και δεκαεπτά κρατούμενες, ενώ στον Ελεώνα Θηβών καταγράφηκε διακοπή νερού σε πτέρυγες. Η Επιτροπή δέχτηκε καταγγελίες για περιστατικά σωματικής κακομεταχείρισης από σωφρονιστικούς, όπως τράβηγμα μαλλιών, χαστούκια και κλοτσιές. Συγκεκριμένα στις φυλακές Ελαιώνα, γυναίκα φέρεται να σύρθηκε από τα μαλλιά και να αλυσοδέθηκε με χειροπέδες στα κάγκελα της πύλης για ώρες, ενώ υπάλληλος φέρεται να έριξε οινόπνευμα στην πληγή της προκαλώντας της έντονο πόνο. Αντίστοιχα στον Κορυδαλλό, σύμφωνα με τις καταγγελίες, υπάλληλος έσυρε κρατούμενη από τα μαλλιά γυμνή έξω από το ντους μπροστά στις συγκρατούμενές της.
Κρατούμενοι
Η έκθεση αναφέρεται και στην υποστελέχωση των φυλακών: σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως στον Κορυδαλλό, μόλις 20 σωφρονιστικοί υπάλληλοι καλούνται να επιβλέψουν περισσότερους από 1.800 κρατούμενους σε κάθε βάρδια.
Σοβαρά είναι και τα προβλήματα στην υγειονομική περίθαλψη. Σε αρκετές φυλακές δεν υπάρχει μόνιμος γιατρός και η Επιτροπή κατέγραψε περιπτώσεις κρατουμένων με σοβαρά προβλήματα υγείας που παρέμειναν χωρίς επαρκή ιατρική φροντίδα για μεγάλα χρονικά διαστήματα.
Η έκθεση περιλαμβάνει και καταγγελίες για κακομεταχείριση σε αστυνομικά τμήματα. Κρατούμενοι ανέφεραν περιστατικά σωματικής βίας, όπως χαστούκια, γροθιές, κλοτσιές ή χτυπήματα του κεφαλιού στον τοίχο, τα οποία χρησιμοποιούνταν συχνά ως μέσο εξαναγκασμού για την απόσπαση ομολογίας.
Φυλακές: η αυστηρότητα φέρνει αθλιότητα
Ευτύχης Φυτράκης*
Η πρόσφατη έκθεση της CPT για τις ελληνικές φυλακές καταλήγει σε δυσάρεστες αλλά, μάλλον, αναμενόμενες διαπιστώσεις: υπερπληθυσμός, υποστελέχωση, ανεπαρκείς υποδομές, απουσία εξοπλισμού, κακές συνθήκες υγιεινής, ελλιπής ιατρική περίθαλψη κ.λπ. Η κατάσταση αυτή ήταν εντελώς προβλέψιμη, αφού ο ποινικός λαϊκισμός της κυβέρνησης μετουσιώθηκε σε μια έξαλλη ποινική νομοθεσία με φυλακίσεις για όλους και για όλα. Τώρα η CPT καλεί την κυβέρνηση σε αναθεώρηση της αντεγκληματικής της πολιτικής, της ποινικής νομοθεσίας και των πρακτικών επιβολής ποινών.
Παράλληλα, η CPT επαναλαμβάνει την πάγια θέση της ότι οι νέες φυλακές δεν αντιμετωπίζουν τον υπερπληθυσμό. Αποδομεί έτσι το βασικό οικοδομικό σχέδιο της κυβέρνησης, ύψους 268 εκατ. €. Το σχέδιο αυτό καθώς και οι αποζημιώσεις που κάθε τόσο επιδικάζονται για τις απάνθρωπες συνθήκες κράτησης στις φυλακές αφενός κοστίζουν στον Ελληνα φορολογούμενο, αφετέρου στερούν πόρους από τα σχολεία και τα νοσοκομεία. Τελικά η φυλακολαγνεία κοστίζει…
Το μεγάλο πρόβλημα, ωστόσο, με τις φυλακές είναι ότι για την κυβέρνηση η αθλιότητα των συνθηκών συνιστά μια κανονικότητα, ίσως μια επιθυμητή κανονικότητα, αφού συντηρεί το αφήγημα της αυστηρότητας προς τους «κακούς». Φαίνεται δηλαδή ότι το ξενοφοβικό δόγμα «θα κάνουμε δύσκολη τη ζωή των μεταναστών» ισχύει και για τους φυλακισμένους.
Βέβαια, αυτή η «πολιτική της αυστηρότητας» δεν είναι παρά ένα ψηφοθηρικό φύραμα για το ακροδεξιό ακροατήριο· όχι μόνο δεν μειώνει το βαρύ και βίαιο έγκλημα αλλά, καθημερινά, προκαλεί παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, εκθέτει τη χώρα διεθνώς και, τελικά, αποσπά πολύτιμους για το κοινωνικό κράτος πόρους.
Από την επίσκεψη της CPT (Ιανουάριος 2025) μέχρι σήμερα τα πράγματα χειροτέρεψαν ακόμα περισσότερο, καθώς από τους 11.527 κρατουμένους φτάσαμε ήδη στους 13.692 (για 10.763 θέσεις). Ο υπερπληθυσμός είναι πια στο 127%· η φούσκα του «νόμου και της τάξης» έσκασε. Οι πρόσφατες, εν κρυπτώ, αποσυμφορητικές διατάξεις, αν και θετικές, δεν αρκούν. Η ώρα για αλλαγή πολιτικής ήταν χθες· η CPT το ζητάει, απειλώντας τη χώρα με «δημόσια δήλωση». Η κυβέρνηση, άραγε, ακούει;
*Δρ Νομικής, δικηγόρος
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου