Ο ΟΗΕ καταδικάζει τη δουλεία, η Ελλάδα και η Ευρωπαϊκή Ένωση όχι
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, που δεν χάνει ευκαιρία να υπενθυμίσει στον υπόλοιπο κόσμο ότι αποτελεί «κοινότητα αξιών», βρέθηκε αντιμέτωπη με ένα … δύσκολο δίλημμα: να καταδικάσει τη δουλεία ή να προστατεύσει την ακρίβεια της νομικής ορολογίας;
Θα περίμενε κανείς πως σχεδόν δύο αιώνες μετά τη σταδιακή κατάργηση της δουλείας, η ανθρωπότητα θα είχε ομόφωνα, ανεπιφύλακτα και απερίφραστα καταλήξει στο συμπέρασμα πως η εκμετάλλευση του ανθρώπου από άνθρωπο είναι η αίσχιστη μορφή βαρβαρότητας και καταπίεσης. Φαίνεται, όμως, πως δεν ασπαζόμαστε όλοι την ίδια αντίληψη. Και το πρόβλημα είναι όταν δεν ασπάζονται αυτή την αντίληψη οι άνθρωποι που παίρνουν τις αποφάσεις για τις ζωές μας και – όπως προκύπτει – για τις ζωές εκατομμυρίων άλλων ανθρώπων που ζουν σε συνθήκες επισφάλειας και εξαθλίωσης.
Για την Ευρωπαϊκή Ένωση των αρχών και των αξιών, αλλά και για την Ελλάδα που μόλις χθες γιόρτασε την απελευθέρωσή της και την αποτίναξη της 400ετούς σκλαβιάς, η ιστορία της δουλείας αποδείχθηκε τελικά λιγότερο περίπλοκη από τη νομική γραμματική της. Την ώρα που η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ υιοθετούσε ψήφισμα με το οποίο καταδικάζει το δουλεμπόριο Αφρικανών και το διατλαντικό εμπόριο σκλάβων ως μία από τις πιο απάνθρωπες και διαρκείς αδικίες κατά της ανθρωπότητας, σύσσωμες οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης επέλεξαν να απέχουν. Επρόκειτο για ένα ψήφισμα – πρωτοβουλία της Αφρικανικής Ένωσης η οποία διεκδικεί σθεναρά εδώ και χρόνια την αναγνώριση των επιπτώσεων της δουλείας και της αποικιοκρατίας στα σύγχρονα αφρικανικά κράτη. Στο πλαίσιο του ψηφίσματος που υιοθετήθηκε, επισημαίνεται πως τα αιτήματα αυτών των χωρών για αποζημιώσεις αποτελούν ένα βήμα προς την αποκατάσταση ιστορικών αδικιών εις βάρος τους.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, που δεν χάνει ευκαιρία να υπενθυμίσει στον υπόλοιπο κόσμο ότι αποτελεί «κοινότητα αξιών», βρέθηκε αντιμέτωπη με ένα … δύσκολο δίλημμα: να καταδικάσει τη δουλεία ή να προστατεύσει την ακρίβεια της νομικής ορολογίας; Η λύση βρέθηκε με τη δοκιμασμένη μέθοδο της ευρωπαϊκής διπλωματίας: την αποχή! Και φυσικά, η ελληνική κυβέρνηση ακολούθησε πειθήνια. Όπως αποδεικνύεται, για τους Ευρωπαίους το βασικό πρόβλημα με τη δουλεία δεν είναι ότι υπήρξε, αλλά ότι χαρακτηρίστηκε ως «το σοβαρότερο» έγκλημα κατά της ανθρωπότητας.
Διαβάζοντας το σκεπτικό της απόφασης αποχής, διαπιστώνει κανείς πως η ΕΕ εκφράζει τη διαφωνία της ως προς τη νομική διατύπωση και συγκεκριμένα ως προς τον όρο «gravest crime» (= «σοβαρότερο έγκλημα κατά της ανθρωπότητας») που έχει επιλεγεί για το κείμενο του ψηφίσματος. Οι Ευρωπαίοι θεωρούν πως αυτή η διατύπωση αφενός δημιουργεί ιεράρχηση μεταξύ εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας (και κάτι τέτοιο δεν προβλέπεται στο διεθνές δίκαιο) και αφετέρου ενδέχεται να υποβαθμίσει άλλα εγκλήματα ή γενοκτονίες (ας μην θίξουμε τώρα τη στάση της ΕΕ στην εξελισσόμενη γενοκτονία στην Παλαιστίνη). Παράλληλα, η ΕΕ εκφράζει ενστάσεις αναφορικά με την πιθανότητα να αποτελέσει το ψήφισμα βάση διεκδίκησης αποζημιώσεων. Μάλιστα, στο σκεπτικό της «υπενθυμίζει» ότι το διεθνές δίκαιο δεν προβλέπει αναδρομική εφαρμογή κανόνων και ότι πολλά από τα γεγονότα που θίγει το ψήφισμα έλαβαν χώρα πριν θεσπιστεί το σύγχρονο πλαίσιο ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Οι Ευρωπαίοι επικαλούνται μία σειρά διατυπώσεων τις οποίες θεωρούν νομικά ασαφείς ή αμφισβητήσιμες για να καταλήξουν εν τέλει να διαφωνούν με τις ιστορικές και πολιτικές αναφορές του κειμένου επισημαίνοντας ότι «περιείχε επιλεκτικές ιστορικές ερμηνείες», ότι «δεν ήταν αρκετά ισορροπημένο» και ότι «θα μπορούσε να δημιουργήσει πολιτικές εντάσεις αντί για συναίνεση». Ασφαλώς, επειδή η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι καμία ζούγκλα, το σκεπτικό της καταλήγει με την επισήμανση πως η αποχή δεν αποτελεί χαλάρωση της καταδίκης της δουλείας και πως το δουλεμπόριο είναι μία ιστορική τραγωδία. Δεν γίνεται, βέβαια, κάποια αναφορά στον ρόλο που διαδραμάτισαν οι Ευρωπαίοι αποικιοκράτες στην Ιστορία και την μετέτρεψαν σε τραγωδία.
Το ψήφισμα που υιοθετήθηκε από τον ΟΗΕ χαρακτηρίζεται ήδη ιστορικό, παρά το γεγονός πως δεν είναι νομικά δεσμευτικό. Έλαβε 123 ψήφους υπέρ, μόλις τρεις ψήφους κατά (ΗΠΑ, Ισραήλ, Αργεντινή) και καταγράφηκαν 52 αποχές. Η Ελλάδα και σύσσωμη η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν κατάφεραν να σταθούν στο ύψος των ιστορικών περιστάσεων ούτε καν για λόγους συμβολισμού. Η «ηθική υπερδύναμη» της Δύσης, η Ευρώπη, που αρέσκεται να δίνει μαθήματα αξιών καταφεύγει σε επικλήσεις νομικής ακρίβειας, όταν το θέμα αγγίζει ιστορικές ευθύνες, αποδεικνύοντας πόσο μεγάλη είναι η απόσταση μεταξύ της ρητορικής περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του πολιτικού κόστους. Καταδικάζουμε μεν τη δουλεία, αλλά όχι και τόσο έντονα. Ίσως και να ζητήσουμε συγγνώμη για τις θηριωδίες της αποικιοκρατικής περιόδου, αλλά να μην κάνουμε και υπερβολές. Μπορεί οι Ευρωπαίοι να έχουν και δίκιο. Η δουλεία είναι πράγματι ένα πολύπλοκο θέμα – ιδίως όταν αρχίζει να μοιάζει λιγότερο με παρελθόν και περισσότερο με νομική υποσημείωση.
- ΔΙΑΒΑΣΤΕ, επίσης, σχετικά:
AP Photo
ΟΗΕ: Το δουλεμπόριο Αφρικανών το μεγαλύτερο έγκλημα κατά της ανθρωπότητας - Ψήφισαν κατά ΗΠΑ, Ισραήλ, Αργεντινή
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου