Προσφυγικά: Μια συλλογική ζωή σε κίνδυνο
Της Σταυρούλας Πουλημένη
Στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας ανάμεσα στο Εφετείο Αθηνών, τη Γενική Αστυνομική Διεύθυνση Αττικής και δύο νοσοκομεία (Άγιος Σάββας, Ελπίς) βρίσκεται μια κοινότητα ανθρώπων που αποτελεί μια αντιπρόταση για την οργάνωση της κοινωνίας και της ζωής αλλά και ένα κέντρο αγώνα. Πρόκειται για την Κοινότητα Κατειλημμένων Προσφυγικών. Ανάμεσα στα συνθήματα ξεχωρίζει ένα: «Ο κόσμος μόνο όταν τον μοιράζεσαι υπάρχει-Ή θα νικήσουμε ή θα νικήσουμε». Αυτό μαρτυρά έναν πολύχρονο αγώνα επιβίωσης, όχι μόνο των ανθρώπων που ζουν εκεί, αλλά και διατήρησης ενός διαφορετικού τρόπου ζωής που αντιστέκεται στην ιδιώτευση και τη μοναξιά. Μάλιστα, ο Αριστοτέλης Χαντζής, κάτοικος των Προσφυγικών και μέλος της κοινότητας, δίνει τον αγώνα αυτό με το σώμα του πραγματοποιώντας από τις 5 Φεβρουαρίου απεργίας πείνας. Ο λόγος αυτής της μεγάλης κινητοποίησης είναι ότι τα Προσφυγικά απειλούνται με εκκένωση λόγω των σχεδίων ανάπλασης και εξευγενισμού της περιοχής από την Περιφέρεια Αττικής.
Συγκεκριμένα, το καλοκαίρι του 2025 η Περιφέρεια Αττικής εκκίνησε τον σχεδιασμό για τη δημιουργία κοινωνικών κατοικιών ξενώνων για τους συγγενείς του Αγίου Σάββα μέσω προγραμματικής σύμβασης με το Υπουργείο Πολιτισμού και τη ΔΥΠΑ για την ανάθεση του έργου ύψους 15 εκατ. ευρώ με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση από το Περιφερειακό ΕΣΠΑ Αττικής 2021-2027. Στην πραγματικότητα, όμως, πρόκειται για ένα σχέδιο έξωσης ανθρώπων από τα σπίτια τους και βίαιης παύσης ενός μοντέλου συμβίωσης που δημιουργεί δεσμούς όχι μόνο εσωτερικά στην κοινότητα αλλά και στην ευρύτερη γειτονιά.
Τι είναι τα Προσφυγικά
Το alterthess προ ολίγων ημερών μίλησε με κατοίκους των προσφυγικών για την ιστορία της κοινότητας και είχε την ευκαιρία να περιηγηθεί σε αυτή τη γειτονιά που σφύζει από ζωή και συντροφικότητα.
Πρόκειται για οχτώ μπλοκ εργατικών κατοικιών με 228 διαμερίσματα, όπου σήμερα διαμένουν 400 κάτοικοι (50 εκ των οποίων είναι παιδιά), 27 διαφορετικών εθνικοτήτων και ανάλογων γλωσσών, πολιτισμών και θρησκειών. Χτίστηκαν το 1933 για να στεγάσουν πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία. Στις αρχές του 2000, το κράτος εκδίωξε τους 177 από τους 228 ιδιοκτήτες των διαμερισμάτων απαλλοτριώνοντας και κατεδαφίζοντας κτίρια. Τότε, ξεκίνησε ένας αγώνας από τους κατοίκους των Προσφυγικών και από αρχιτέκτονες με αποτέλεσμα αυτά να κηρυχθούν διατηρητέα Μνημεία Νεότερης Ιστορίας.
Μέσα στο κλίμα των καταλήψεων που άνθισαν με την εξέγερση του Δεκέμβρη του 2008, κόσμος αρχίζει να μπαίνει στα Προσφυγικά αναγνωρίζοντας την ανάγκη συλλογικοποίησης των προβλημάτων. Ωστόσο, ξεκίνησε να μπαίνει και η μαφία μέσα στα σπίτια, όπου διακινούσε και έφτιαχνε ναρκωτικά. Δόθηκαν αρκετές μάχες μέχρι και πρόσφατα για να μην υπάρχει κανένας χώρος που να γίνεται εμπόριο ναρκωτικών στη γειτονιά των Προσφυγικών. Κυρίως, όμως, την περίοδο εκείνη έγινε συνειδητό ένα διαφορετικό όραμα επιβίωσης και δημιουργίας μιας κοινότητας όπου οι άνθρωποι ζουν μαζί, αποφασίζουν μαζί και παλεύουν συλλογικά για την αυτοοργάνωση της ζωής τους.
Έτσι, από το 2012 γεννήθηκε η συνέλευση των Κατειλημμένων Προσφυγικών ΣΥ.ΚΑ.ΠΡΟ. που δημιουργεί λίγο αργότερα και την πρώτη δομή, η οποία λειτουργεί μέχρι και σήμερα, τον φούρνο, καλύπτοντας σε πρώτη φάση τις ανάγκες της κοινότητας.
Ένα ζεστό ψωμί
Ο φούρνος των Προσφυγικών ονομάζεται Berkin Elvan, εις μνήμη του 15χρονου Κούρδου που το 2013 χτυπήθηκε από δακρυγόνο στο κεφάλι, το οποίο εκτόξευσε εναντίον του αστυνομικός κατά τη διάρκεια των πολύμηνων διαδηλώσεων που πραγματοποιούνταν στο πάρκο Γκεζί και στην πλατεία Ταξίμ της Ιστανμπούλ κατά του Ερντογάν. Ο Ελβάν εκείνη τη στιγμή κατευθυνόταν στο φούρνό της γειτονιάς του για να αγοράσει ψωμί.
Σήμερα, ο φούρνος φτιάχνει διαφορετικά είδη ψωμιού και αρτοσκευασμάτων, έχει αυξήσει τα σημεία διανομής εκτός γειτονιάς, ενισχύοντας οικονομικά τη δομή και την ίδια την κοινότητα. Δάσκαλοι των σχολείων της περιοχής και υγειονομικοί επισκέπτονται τη δομή για να πάρουν το ψωμί ενώ κάτοικοι που δε ζουν στα προσφυγικά κάνουν επίσης παραγγελίες.
Σύντροφοι-ισσες
Η λέξη σύντροφος-φισσα αποκτά την πιο βαθιά της σημασία στη δομή της συλλογικής κουζίνας, όπου οι κάτοικοι των Προσφυγικών μαζί με κατοίκους της γειτονιάς και αλληλέγγυους συντρώνε, συζητώντας για τα ζητήματα και τα προβλήματα που τους αποσχολούν, γνωρίζοντας παράλληλα τον τρόπο οργάνωσης της κοινότητας. Στα Προσφυγικά γίνεται συλλογή τροφίμων όπου μοιράζονται ανάλογα με τις ανάγκες του καθενός-καθεμίας ενώ, επίσης, λειτουργεί η δομή skipping μέσα από τη δημιουργία σχέσεων με τις λαϊκές αγορές από τις οποίες παίρνουν τρόφιμα για να τα μοιράσουν σε σπίτια μετά από την καταγραφή των αναγκών τους. Κανένας δεν μένει μόνος του, καμία ανάγκη δεν μένει χωρίς στήριξη.
Αυτοοργάνωση μέσα από 22 δομές
Τα Προσφυγικά οργανώνονται πλέον μέσα από 22 δομές που έχουν τη δική τους συνέλευση και αυτονομία. Αποφάσεις που αφορούν όλη την κοινότητα λαμβάνονται στη γενική συνέλευση που συμμετέχουν όλοι οι κάτοικοι. Η γενική συνέλευση, μαζί με τη γυναικεία δομή που λειτουργεί για την ενδυνάμωση και την αυτοοργάνωση των γυναικών και των θηλυκοτήτων, αποτελούν τα αποφασιστικά όργανα της κοινότητας. Η γυναικεία δομή αντιμετωπίζει τα έμφυλα ζητήματα και έχει στόχο την διάχυση μιας άλλης κουλτούρας ενάντια στο πατριαρχικό σύστημα. Επιπλέον, διαθέτει χώρο φιλοξενίας γυναικών και θηλυκοτήτων σε έκτακτη ανάγκη. Παράλληλα, η Δομή Νεολαίας αποτελεί τη συνέλευση των νεότερων μελών της κοινότητας (από 12-13 μέχρι 23 ετών) και επιδιώκεται να αποτελέσει το τρίτο αποφασιστικό όργανο της κοινότητας.
Μια από τις δομές που επισκεφτήκαμε είναι η δομή Παιδικού Στεκιού και Αυτομόρφωσης καθώς και ο Αυτοοργανωμένος Βρεφονηπιακός Σταθμός, που λειτουργεί καθημερινά με πλήρες εκπαιδευτικό πρόγραμμα για παιδιά από 1-4 ετών από τα Προσφυγικά και την ευρύτερη γειτονιά. Στηρίζει τις εργαζόμενες μητέρες και βρίσκεται σε άμεση συνεργασία με σχολεία, συλλόγους γονέων και εκπαιδευτικών στους Αμπελόκηπους αλλά και πανελλαδικά.
Σε έναν ανοιχτό χώρο, ανάμεσα στα κτίρια, βρίσκεται η παιδική χαρά στην οποία γίνονται καλλιτεχνικά δρώμενα αναπτύσσοντας σχέσεις με ηθοποιούς και συγγραφείς και όπως όλες οι δομές είναι ανοιχτή σε όλη την κοινωνία.
Ευθύνη όλων η υγεία των κατοίκων
Εμβληματική είναι η προσπάθεια της κοινότητας των Προσφυγικών να αντιμετωπίσουν ζητήματα υγείας μέσα από τη Δομή Υγείας και Κοινωνικού Φαρμακείου που προσφέρει φροντίδα σε όλους τους κατοίκους που έχουν ανάγκη και βρίσκεται επίσης σε συνεργασία με άλλες αυτοοργανωμένες δομές υγείας, κοινωνικά ιατρεία και σωματεία υγειονομικών. Η δομή αυτή, όπως και όλες, έχει τη δική της ιστορία.
«Το 2020 ήρθαμε αντιμέτωποι με σοβαρά ζητήματα ψυχικού πόνου μιας οικογένειας της γειτονιάς και η Κοινότητα πήρε την ευθύνη να το επιλύσει, χωρίς να υπάρχει η ανάλογη γνώση και εμπειρία. Λόγω της δυσκολίας της κατάστασης, ζητήθηκε η συμβολή της πρωτοβουλίας Ψ για ένα πολύμορφο κίνημα στην ψυχική υγεία, η οποία έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην αντιμετώπιση και διαχείριση του ζητήματος. Σταδιακά, επήλθε η συνειδητοποίηση του πόσο πολύπλευρα προβλήματα αντιμετώπιζε η Κοινότητα σε σχέση με θέματα ψυχικού πόνου, σωματικής υγείας, εξαρτήσεων, με την παρουσία της πρωτοβουλίας Ψ να σταθεροποιείται και να παίρνει ευθύνη από κοινού με την Κοινότητα για την επίλυση αυτών» αναφέρεται στο έντυπο της δομής.
Σταδιακά, ξεκίνησε η χαρτογράφηση των προβλημάτων υγείας της κοινότητας, προωθήθηκε η αυτομόρφωση, εξασφαλίστηκε η προσβασιμότητα σε δομές υγείας για ενήλικες και παιδιά που δεν έχουν χαρτιά/ΑΜΚΑ. Ταυτόχρονα, τα μέλη της δομής μεριμνούν για την τήρηση της φαρμακευτικής αγωγής και υποστηρίζουν όσους έχουν ανάγκη καθημερινά π.χ. με κλείσιμο ραντεβού σε κρατικούς και μη κρατικούς φορείς, επικοινωνία με γιατρούς όταν χρειάζεται και άλλα πολλά.
Ξενώνας για θεραπευόμενους και συνοδούς του Ογκολογικού Νοσοκομείου Άγιος Σάββας
Πριν από κάποιους μήνες, η δομή ανέλαβε την ευθύνη να ανακαινίσει δύο σπίτια της Κοινότητας ώστε αυτά να λειτουργήσουν ως ξενώνες για θεραπευόμενους του γειτονικού αντικαρκινικού νοσοκομείου Αγ. Σάββας και τους συνοδούς τους. Μέσα από την συνειδητοποίηση ότι και στην υγεία υπάρχουν αποκλεισμοί και ανισότητες, η Κοινότητα των Κατειλημμένων Προσφυγικών, σε συνεργασία με τον σύλλογο εργαζομένων του νοσοκομείου Άγιος Σάββας, δημιούργησαν μια δομή στην οποία ήδη φιλοξενούνται θεραπευόμενοι και συνοδοί ενώ προχωρούν στην ανακαίνιση και άλλων σπιτιών για να φιλοξενηθούν ακόμη περισσότεροι. Ταυτόχρονα, η κίνηση αυτή αποτελεί και την απάντηση στο κρατικό αφήγημα περί εκκένωσης και ανάπλασης της γειτονιάς για να κατασκευαστούν ξενώνες για τον Αγ. Σάββα, την ίδια στιγμή που η εκκλησία έχει στην ιδιοκτησία της άπειρα ακίνητα στην περιοχή. Παράλληλα, στα Προσφυγικά λειτουργούν δομές για τις νομικές υποθέσεις, τα ζώα, βιβλιοθήκη και πολλές άλλες.
Διαφυλάττουν την ιστορική μνήμη ανακαινίζοντας τα κτίρια
Η κοινότητα προσπαθεί και πάλι με ίδια μέσα να απαντήσει και στα όσα λέγονται για την ανάγκη ανακαίνισης των κτιρίων, διατηρώντας δομή τεχνικών εργασιών για τη διαρκή συντήρηση των κτιρίων των Προσφυγικών. Μάλιστα, ήδη έχει συγκροτηθεί και ξεχωριστή επιτροπή από δικηγόρους, αρχιτέκτονες, πολιτικούς μηχανικούς, αρχαιολόγους και γεωγράφους με κύριο έργο την προώθηση της καμπάνιας «#saveprosfygika» για την διαφύλαξη της ιστορικής μνήμης. Όπως τονίζεται και στην καμπάνια, οι κοινωνίες δεν χρειάζονται άλλα μουσεία και μνημεία. Τα μνημεία των αγώνων είναι οι ίδιοι οι αγώνες. Έτσι, βασικός στόχος της «Επιτροπής για τη ανάδειξη και υπεράσπιση της Κοινότητας των Κατειλημμένων Προσφυγικών και της ιστορικής μνήμης» είναι αφενός η σύνδεση των αγώνων με ευρύτερα κομμάτια της κοινωνίας και αφετέρου η αποκατάσταση και συντήρηση των κτιρίων στη βάση της αλληλεγγύης, χωρίς τη διαμεσολάβηση του κρατικού μηχανισμού. Στον σκοπό αυτό έχει συγκροτηθεί ΑΜΚΕ που έχει καταθέσει ολοκληρωμένη πρόταση για την ανακαίνιση των κτιρίων με αυτοχρηματοδότηση και τεχνική στήριξη μηχανικών και επιστημόνων, με χαμηλό κόστος, χωρίς απομάκρυνση των κατοίκων.
Στον δρόμο των Κοινών
Όπως λένε και οι ίδιοι-ες, τα Προσφυγικά αποτελούν ήδη μια κοινωνική κατοικία και το μαζικότερο εγχείρημα αυτόνομης αστικής κοινότητας στη χώρα. Εντάσσεται σε ένα πολύμορφο ρεύμα κοινοτικών μορφών οργάνωσης της ζωής που φτάνει ως το Acapatzingo στο Μεξικό χωρίς τη μεσολάβηση του κράτους και του κέρδους. Το περασμένο καλοκαίρι, και στο πλαίσιο συμμετοχής της κοινότητας σε διεθνιστικούς αγώνες, μέλη της επισκέφτηκαν τις αστικές αυτόνομες κοινότητες Acapatzingo και Tlanezi Cali στην Πόλη του Μεξικού και συμμετείχαν στη «Συνάντηση Αντιστάσεων και Εξεγέρσεων» που οργάνωσαν οι Ζαπατίστας στην Τσιάπας του Μεξικού, βρίσκοντας κοινούς βηματισμούς προς αυτόνομες μορφές συμβίωσης ενάντια και πέρα από τον καπιταλιστικό τρόπο ζωής.
«Σπάμε τη μοναξιά»
Ολοκληρώνοντας την περιήγηση στα Προσφυγικά, μέλος της κοινότητας υπενθύμισε ότι δεν είναι η πρώτη φορά που αυτά απειλούνται μέσα από ποικίλα κρατικά σχέδια «σωτηρίας τους από την παρακμή και τη φθορά». Πολλές ήταν μέχρι και σήμερα οι ενέργειες καταστολής και τρομοκράτησης των κατοίκων, όπως η εισβολή της αστυνομίας σε σπίτια το 2022 και συλλήψεις μελών της κοινότητας το 2024. Τα σχέδια αυτά δεν αποτελούν επίθεση σε άδεια κτίρια αλλά στην ίδια την έννοια της κοινοτικής ζωής.
«Στα Προσφυγικά πραγματικά ζούμε συλλογικά. Δεν αφορά δηλαδή απλώς μια εξυπηρέτηση και μια απάντηση στις ανάγκες και στη στεγαστική κρίση. Σπάμε τη μοναξιά, ζούμε μαζί με άλλους ανθρώπους σαν μια τεράστια οικογένεια, δημιουργούμε μια άλλη πρόταση για τη ζωή» αναφέρει ένα άλλο μέλος της Κοινότητας των Προσφυγικών.
Το τελευταίο διάστημα η κοινότητα, στο πλαίσιο στήριξης του αγώνα που κάνει, απευθύνει κάλεσμα σε όσους επιθυμούν να γνωρίσουν τη συλλογική ζωή να φιλοξενηθούν και ήδη πολλά άτομα από την Ελλάδα και το Εξωτερικό πλαισιώνουν τις δομές και τον αγώνα της απεργίας πείνας.
«Δεν είμαστε μια γειτονιά φάντασμα, δεν ζουν δέκα αναρχικοί καταληψίες, όπως συνήθως θέλει να παρουσιάζει το κυρίαρχο αφήγημα, είμαστε ένας ζωντανός αγώνας ενάντια στη λεηλασία της ιστορικής αυτής γειτονιάς των αντιστάσεων, της αυτοοργάνωσης και της προσφυγιάς» προσθέτει.
Διεθνής μέρα δράσης για την κατοικία
Μετά από μια μεγαλειώδη διαδήλωση στήριξης των Προσφυγικών στις 14 Μαρτίου και ενώ καθημερινά συλλογικότητες δηλώνουν την αλληλεγγύη τους στον αγώνα τους μια νέα κινητοποίηση οργανώνεται στο πλαίσιο της Διεθνούς Μέρας Δράσης για την Κατοικία στις 27 Μαρτίου.
«Την ίδια στιγμή που εκατοντάδες χιλιάδες ακίνητα παραμένουν κλειστά, η επίθεση στα προσφυγικά δεν είναι παρά μια εκδικητική πράξη ενάντια σε μια κοινότητα που δημιουργεί καθημερινά έναν άλλο τρόπο ζωής και εγγυάται στη στέγη για εκατοντάδες ανθρώπους.
Η κρίση στέγης δεν είναι ένα περιστασιακό
γεγονός. Η σταδιακή μετατροπή της στέγης από κοινωνικό αγαθό σε
εμπόρευμα και από εμπόρευμα σε χρηματιστηριακό προϊόν, έχει φέρει τα
αποτελέσματα που ζούμε σήμερα.
Φέτος, στις διεθνείς ημέρες δράσης για τη στέγαση, ενώνουμε τη φωνή μας
και τους αγώνες μας με όλα αυτά τα κινήματα και διεκδικούμε:
•- Έλεγχο στα ενοίκια και προστασία των ενοικιαστών/τριων από τις εξώσεις.
• -Προστασία της πρώτης κατοικίας από τους πλειστηριασμούς και τις
εξώσεις που ακολουθούν, με μέτρα όπως το ακατάσχετο της πρώτης
κατοικίας. Κατάργηση των ηλεκτρονικών πλειστηριασμών. Κούρεμα δανείων.
• -Εργατική, κοινωνική, φοιτητική κατοικία για την κάλυψη όλων των αναγκών.
• -Έλεγχο στην εξάπλωση της τουριστικοποίησης της πόλης.
• -Παραγωγή κοινωνικής κατοικίας με την επανάχρηση των χιλιάδων κενών ακινήτων.
Φέτος στις διεθνείς ημέρες δράσης για τη στέγαση ενώνουμε τη φωνή μας με την κοινότητα των κατειλημμένων προσφυγικών και διεκδικούμε: Τα προσφυγικά στα χέρια αυτών που τόσα χρόνια ζουν εδώ, συντηρούν το χώρο και οργανώνουν αλληλέγγυα τη ζωή τους» αναφέρεται μεταξύ άλλων στο σχετικό κάλεσμα.
Όλες /οι/α στη συγκέντρωση, Παρασκευή 27/3, 18:00, στη Λ. Αλεξάνδρας μπροστά στα προσφυγικά.
Eνισχύστε την ανακαίνιση και την υπεράσπιση της Κοινότητας των Κατειλημμένων Προσφυγικών κάνοντας κλικ εδώ
***
3o ΘΕΜΑ: Η γειτονιά των Κατειλημμένων Προσφυγικών – Στο TPP ο απεργός πείνας Αριστοτέλης Χαντζής
Η Κοινότητα των Κατειλημμένων Προσφυγικών στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας απειλείται για ακόμα μία φορά, καθώς Περιφέρεια Αττικής, Υπουργείο Πολιτισμού και ΔΥΠΑ πρωθούν σχέδιο εκκένωσης και ανάπλασης, υπό το πρόσχημα της δημιουργίας «Κοινωνικών Κατοικιών». Στο 3ο ΘΕΜΑ συζητάμε με τον Δημοσθένη Καραβόλτσιο για την ιστορία αυτής της πολύμορφης γειτονιάς με πάνω από 400 κατοίκους, ντόπιους, πρόσφυγες/ισσες, διεθνείς ακτιβιστές/τριες, και ανθρώπους σε ευάλωτη θέση, ψυχικά ασθενείς ή καρκινοπαθείς του νοσοκομείου Αγίου Σάββα, που απειλούνται να βρεθούν χωρίς στέγη από τη μια στιγμή στην άλλη.
Στη συνέχεια, μιλάμε με τον Αρίστο Χαντζή που κατέφυγε στο σπουδαίο και ακραίο μέσο πάλης της απεργίας πείνας μέχρι θανάτου για να υπερασπιστεί τη γειτονιά των Προσφυγικών στις 5 Φεβρουαρίου και συνεχίζει μέχρι και σήμερα.. Στόχος του η υπεράσπιση της ζωής και του αντιπαραδείγματος που έχει να μας διδάξει ο συλλογικός βίος αυτής της Κοινότητας. Παρά την κρίσιμη κατάσταση της υγείας του παραμένει πιστός στον αγώνα του και δε διατίθεται να κάνει βήμα πίσω, ξεκαθαρίζοντας πως η γειτονιά του θα νικήσει για ακόμα μία φορά.
Για μία διαφορετική αντίληψη γύρω από τη στέγη μιλάμε με την Κατερίνα Μπουκογιάννη, μέλος της ομάδας έρευνας και δράσης για την προώθηση της συνεταιριστικής και συλλογικής κατοικίας CoHab. Με παραδείγματα από το εξωτερικό όπου πρωτοβουλίες συλλογικής συμβίωσης αγκαλιάστηκαν ακόμα και κεντρικά πολιτικά με νομοθετικές πρωτοβουλίες, η Κατερίνα μας θυμίζει γιατί πρέπει να σταθούμε στο πλευρό των Προσφυγικών και να διεκδικήσουμε νέες μορφές οικονομικής και συλλογικής ζωής.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου