Φωτιές: Βαρύ το κόστος για τα 4,7 εκατ. καμένα στρέμματα της επταετίας
Δισεκατομμύρια ευρώ έχουν «καεί» από το 2019 για αποζημιώσεις και αποκατάσταση ζημιών από πυρκαγιές, οδηγώντας σε «κρυφή αποεπένδυση» και κατακρήμνιση του ΑΕΠ.
Η Ελλάδα των τελευταίων επτά ετών δεν μετρά μόνο καμένα δέντρα. Μετρά χαμένο εθνικό πλούτο. Κατοικίες, επιχειρήσεις, αγροτικές εκμεταλλεύσεις, τουριστικό εισόδημα, δημόσιες υποδομές, δασικά οικοσυστήματα και εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ κρατικών δαπανών συνθέτουν έναν λογαριασμό που δεν εμφανίζεται ολόκληρος ούτε στο δημοσιονομικό έλλειμμα ούτε στους ετήσιους ρυθμούς αύξησης του ΑΕΠ. Σύμφωνα με απολογισμό που δημοσιεύτηκε με επίκληση των δεδομένων του Copernicus, από τις 7 Ιουλίου 2019 έως τις αρχές Αυγούστου του 2026 οι καμένες εκτάσεις προσεγγίζουν τα 4.736.160 στρέμματα. Η διατύπωση χρειάζεται μια κρίσιμη επιστημονική διευκρίνιση: πρόκειται για καμένη έκταση και όχι αποκλειστικά για ώριμο δάσος, καθώς τα δεδομένα των μεγάλων πυρκαγιών περιλαμβάνουν επίσης θαμνώδεις και άλλες φυσικές εκτάσεις αλλά και γεωργική γη. Η τάξη μεγέθους ωστόσο παραμένει συγκλονιστική. Οι δύο μαύρες χρονιές ήταν το 2021 και το 2023. Το 2021 κάηκαν περίπου 1,3 εκατ. στρέμματα, ενώ το 2023 η καμένη έκταση πλησίασε το 1,75 εκατ. στρέμματα.
Οι καταστροφικές πυρκαγιές του 2021 δεν αποτέλεσαν μόνο μια περιβαλλοντική τραγωδία, αλλά και ένα σοβαρό μακροοικονομικό σοκ. Η συνολική οικονομική ζημία για την Ελλάδα εκτιμάται μεταξύ 1,3 και 1,7 δισ. ευρώ (0,7%-0,9% του ΑΕΠ), συμπεριλαμβάνοντας τις καταστροφές σε κατοικίες, επιχειρήσεις, αγροτική παραγωγή, δημόσιες υποδομές, τουρισμό και φυσικό κεφάλαιο.Η πυρκαγιά στον Εβρο εξελίχθηκε σε μία από τις μεγαλύτερες που έχουν καταγραφεί στην Ευρωπαϊκή Ενωση, ενώ οι φωτιές στη Ρόδο έπληξαν ευθέως την καρδιά της τουριστικής περιόδου.
Και το 2026 υπενθύμισε ότι ο κίνδυνος όχι μόνο δεν απομακρύνθηκε, αλλά μετατρέπεται σε μόνιμη οικονομική μεταβλητή. Μόνο στις δύο μεγάλες πυρκαγιές σε Βοιωτία και Πόρτο Γερμενό είχαν επηρεαστεί μέχρι το μεσημέρι της 3ης Αυγούστου περίπου 132.900 στρέμματα, σύμφωνα με την ανάλυση δορυφορικών δεδομένων του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών.
Η πραγματική ζημιά
Η πραγματική οικονομική ζημία δεν είναι το κόστος των Canadair που πέταξαν μία ημέρα ούτε οι πρώτες αποζημιώσεις που καταβάλλονται στους πληγέντες. Αρχίζει εκεί και συνεχίζεται για χρόνια και περιλαμβάνει:
- Την καταστροφή κατοικιών, επιχειρήσεων και ιδιωτικού κεφαλαίου.
- Την απώλεια γεωργικής παραγωγής, ελαιώνων, μελισσιών, βοσκοτόπων και ζωικού κεφαλαίου.
- Την αποκατάσταση δρόμων, δικτύων ύδρευσης, ηλεκτρισμού και άλλων δημόσιων υποδομών.
- Το πλήγμα στον τουρισμό και στις τοπικές οικονομίες.
- Την απώλεια οικοσυστημικών υπηρεσιών, από τη συγκράτηση των υδάτων και του εδάφους έως την απορρόφηση άνθρακα και την προστασία έναντι πλημμυρών.
Το 2021 οι οικονομικές απώλειες που συνδέθηκαν με τις μεγάλες πυρκαγιές της Εύβοιας και άλλων περιοχών υπολογίστηκαν σε περίπου 53,5 ευρώ ανά κάτοικο, μέγεθος που αντιστοιχεί χονδρικά σε πάνω από μισό δισ. ευρώ για την ελληνική οικονομία. Η πραγματική μακροχρόνια επιβάρυνση είναι μεγαλύτερη εάν προστεθούν απώλειες φυσικού κεφαλαίου και οικοσυστημικών υπηρεσιών που οι συμβατικές εκτιμήσεις ζημιών συνήθως δεν αποτιμούν πλήρως.
Το 2023 ο λογαριασμός εκτινάχτηκε. Η Scope Ratings υπολόγισε τις περιουσιακές ζημίες από τις ελληνικές πυρκαγιές σε περίπου 1,66 δισ. ευρώ, από συνολικά περίπου 4,1 δισ. ευρώ στην Ευρώπη κατά τους πρώτους εννέα μήνες της χρονιάς. Και αυτό αφορά πρωτίστως property damage. Αν προστεθούν διακοπή επιχειρηματικής δραστηριότητας, τουριστικές απώλειες, αγροτική παραγωγή, δημόσιες υποδομές και περιβαλλοντικό κόστος, μια συνολική οικονομική επιβάρυνση στην περιοχή των 2 δισ. ευρώ αποτελεί εύλογη τάξη μεγέθους, όχι όμως επίσημη κρατική αποτίμηση.
Τι κρύβει το ΑΕΠ
Εδώ εμφανίζεται το μεγάλο παράδοξο της οικονομικής στατιστικής. Αν καεί ένα δάσος, η αξία του φυσικού κεφαλαίου που χάθηκε δεν αφαιρείται αυτομάτως από το ΑΕΠ. Αντίθετα, όταν το κράτος πληρώσει για να κατασκευάσει ξανά έναν δρόμο, να αποκαταστήσει ένα δίκτυο ή να εκτελέσει αντιπλημμυρικά έργα, οι συγκεκριμένες δαπάνες καταγράφονται ως οικονομική δραστηριότητα. Μια χώρα μπορεί επομένως να εμφανίζει ανάπτυξη και ταυτόχρονα να γίνεται φτωχότερη. Το 2025 το ελληνικό ΑΕΠ έφτασε τα 248,4 δισ. ευρώ σε τρέχουσες τιμές, με πραγματική ανάπτυξη 2,1%. Ομως το ΑΕΠ δεν έχει έναν λογαριασμό στον οποίο αφαιρούνται κάθε χρόνο τα καμένα δάση, η χαμένη βιοποικιλότητα, η μελλοντική γεωργική παραγωγή ή η αυξημένη πλημμυρική έκθεση. Αυτή είναι η «κρυφή αποεπένδυση» που δεν εμφανίζεται στους πανηγυρισμούς για τους μακροοικονομικούς δείκτες.
Η «άγνοια» του Κυριάκου
Το πιο δύσκολο πολιτικό ερώτημα για την κυβέρνηση δεν αφορά το αν υπάρχει κλιματική αλλαγή. Αφορά ακριβώς το αντίθετο: η κυβέρνηση γνώριζε ότι υπάρχει. Η Τράπεζα της Ελλάδος είχε προειδοποιήσει πολύ πριν από το 2019 ότι στο σενάριο αδράνειας το σωρευτικό κόστος της κλιματικής αλλαγής για την ελληνική οικονομία έως το 2100 μπορεί να υπερβεί τα 700 δισ. ευρώ. Οι ίδιες μελέτες υπολογίζουν ότι οι επενδύσεις προσαρμογής μπορούν να μειώσουν το οικονομικό κόστος σχεδόν κατά 30%. Η γεωργία έχει χαρακτηριστεί ως ο περισσότερο εκτεθειμένος οικονομικός κλάδος, ενώ σημαντικές επιπτώσεις αναμένονται στον τουρισμό, στις παράκτιες περιοχές και στους υδάτινους πόρους. Αρα από το 2019 και μετά δεν υπήρχε το άλλοθι του «απρόβλεπτου». Η κλιματική κρίση ήταν αναγνωρισμένος κίνδυνος, υπήρχε εθνική στρατηγική προσαρμογής όπως και επιστημονικές προειδοποιήσεις για το οικονομικό της κόστος. Το ζήτημα είναι τι έκανε η κυβέρνηση με αυτήν τη γνώση.
Το πρόγραμμα ΑΙΓΙΣ έχει συνολικό προϋπολογισμό 2,1 δισ. ευρώ. Τον Αύγουστο του 2024 είχαν ήδη συμβασιοποιηθεί έργα 480 εκατ. ευρώ, ενώ μόνο η προκαταβολή για επτά νέα Canadair αναμενόταν να προσεγγίσει τα 100 εκατ. ευρώ. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει επτά Canadair, δέκα ελικόπτερα μεσαίου τύπου, αμφίβια αεροσκάφη, περίπου 1.100 οχήματα, drones και συστήματα πυρανίχνευσης. Περιλαμβάνει όμως επίσης εναέρια μέσα επιτήρησης, ελικόπτερα ιατρικής χρήσης και μεταφοράς ομάδων διαχείρισης κρίσεων και άλλες προμήθειες γενικότερης Πολιτικής Προστασίας. Ακόμη και πλωτά μέσα διάσωσης έχουν ενταχθεί στο ευρύτερο πρόγραμμα, με σχετική δράση 7 εκατ. ευρώ. Πρόκειται για μέσα που μπορεί να έχουν χρησιμότητα για έναν μηχανισμό πολλαπλών φυσικών καταστροφών. Δεν είναι όμως όλα μέσα πρόληψης δασικών πυρκαγιών. Ενα ελικόπτερο μεταφοράς, ένα περιπολικό σκάφος ή ένα σύστημα διοίκησης μπορεί να είναι απαραίτητα σε μια κρίση. Δεν αφαιρούν όμως καύσιμη ύλη από το δάσος, δεν ανοίγουν αντιπυρική ζώνη και δεν συντηρούν δασικό δρόμο.
Απέναντι στα 2,1 δισ. ευρώ του ΑΙΓΙΣ, το AntiNero –το βασικό πρόγραμμα καθαρισμού δασών, συντήρησης δρόμων και αντιπυρικών ζωνών– είχε σωρευτικά φτάσει τα 580 εκατ. ευρώ σε τέσσερα χρόνια. Τα δύο προγράμματα δεν είναι απολύτως συγκρίσιμα, καθώς το ΑΙΓΙΣ καλύπτει πολλούς τύπους καταστροφών. Οι τάξεις μεγέθους όμως ανοίγουν ένα απολύτως θεμιτό ερώτημα δημοσιονομικής προτεραιότητας: πόσο επενδύσαμε στην καταστολή και πόσο στην αποτροπή της μεγάλης πυρκαγιάς πριν αυτή αποκτήσει διαστάσεις καταστροφής;
Το κράτος πληρώνει μετά
Η ίδια η δημοσιονομική πολιτική επιβεβαιώνει ότι οι φυσικές καταστροφές έχουν μετατραπεί σε μόνιμο οικονομικό βάρος. Από το 2024 ο προϋπολογισμός δημοσίων επενδύσεων περιλαμβάνει 600 εκατ. ευρώ ετησίως εθνικών πόρων για φυσικές καταστροφές, κρατική αρωγή, υποδομές, πρόληψη και αποκατάσταση. Η Τράπεζα της Ελλάδος έχει επισημάνει επίσης ότι μόνο το 2020 και το 2021 το μέσο ετήσιο ποσό που διέθεσε το κράτος για αποκατάσταση ζημιών από φυσικές καταστροφές ξεπέρασε το 1 δισ. ευρώ, σε μια χώρα με μεγάλο ασφαλιστικό κενό όπου σημαντικό μέρος των ζημιών μεταφέρεται τελικά στον φορολογούμενο. Αυτό είναι το οικονομικό αποτύπωμα της αποτυχίας πρόληψης: δεν πληρώνουμε μία φορά. Πληρώνουμε την κατάσβεση. Μετά την αποζημίωση. Μετά τον δρόμο. Μετά τα αντιδιαβρωτικά. Μετά τα αντιπλημμυρικά. Μετά την απώλεια παραγωγής. Στη βόρεια Εύβοια, μετά τις φωτιές του 2021, μόνο τα αντιδιαβρωτικά έργα κόστισαν 11 εκατ. ευρώ και τα αντιπλημμυρικά είχαν προϋπολογισμό άλλα 19 εκατ. ευρώ.
Το αποτύπωμα της καταστροφής
Κανένας σοβαρός οικονομικός αναλυτής δεν μπορεί να υποστηρίξει ότι ο Κυριάκος Μητσοτάκης δημιούργησε την κλιματική αλλαγή ή ότι κάθε πυρκαγιά αποτελεί προσωπική ευθύνη ενός πρωθυπουργού. Αυτό όμως δεν είναι το πραγματικό ερώτημα. Η πολιτική ευθύνη βρίσκεται στο αν, γνωρίζοντας τον κίνδυνο, το κράτος αναδιάρθρωσε εγκαίρως τις προτεραιότητές του.
Εάν τα 4,7 εκατ. καμένα στρέμματα αποτελούν το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της επταετίας, τα δισεκατομμύρια των ζημιών αποτελούν το οικονομικό της αποτύπωμα. Και απέναντι σε αυτό τον απολογισμό δεν αρκεί πλέον το επιχείρημα ότι «η κλιματική κρίση είναι εδώ». Ηταν γνωστό ότι ερχόταν. Η Τράπεζα της Ελλάδος είχε τιμολογήσει τον κίνδυνο. Οι επιστήμονες είχαν προειδοποιήσει. Η κυβέρνηση διέθετε πρωτοφανείς ευρωπαϊκούς πόρους. Το ερώτημα λοιπόν για τον Κυρ. Μητσοτάκη είναι πολύ συγκεκριμένο: Γιατί χρειάστηκαν εκατομμύρια καμένα στρέμματα και δύο καταστροφικές αντιπυρικές περίοδοι για να αρχίσει η χώρα να αντιμετωπίζει την πρόληψη ως επένδυση και όχι ως συμπλήρωμα της καταστολής; Διότι στο τέλος η οικονομία δεν μετρά πόσα αεροσκάφη αγοράστηκαν. Μετρά πόσο κεφάλαιο σώθηκε. Και στην επταετία των 4,7 εκατομμυρίων καμένων στρεμμάτων αυτός ο λογαριασμός παραμένει βαρύς.
- ΣΧΕΤΙΚΟ:
Το 112 λειτούργησε, το «επιτελικό κράτος» όχι: Οι μαρτυρίες από τη Χαλκιδική
Μπλοκαρισμένοι δρόμοι, πολίτες που προσπαθούν να ενημερώσουν ο ένας τον άλλον και ένας κρατικός μηχανισμός που δεν φαίνεται πουθενά...
- ΣΧΕΤΙΚΗ και η ανάρτηση στο μπλογκ μας:
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου