Ντανιέλα Βάις: Αναλύοντας τη «νονά» του εποικιστικού κινήματος
της Άννας Μαρκεντούδη
Ενώ ο ΟΗΕ καταγράφει πάνω από 1.000 επιθέσεις εποίκων μέσα στο 2026 και ενώ χιλιάδες Παλαιστίνιοι εγκαταλείπουν τα σπίτια τους, το όνομα της Ντανιέλα Βάις επανέρχεται σταθερά στο προσκήνιο. Ογδόντα ετών πια, η γυναίκα που η διεθνής κοινότητα αποκαλεί «νονά» του εποικιστικού κινήματος τώρα περισσότερο από ποτέ, ονειρεύεται τη Γάζα ως νέα εβραϊκή γη. Μέσα από την ανάλυση τριών συνεντεύξεών της σε διεθνή ΜΜΕ και μιας ομιλίας της, θα δούμε πώς η ρητορική μπορεί να γίνει όπλο εθνοκάθαρσης. Ας δούμε καταρχήν περί ποίας κυρίας πρόκειται.
Έργα και ημέρες της Ντανιέλα Βάις
Η Ντανιέλα Βάις γεννήθηκε στις 30 Αυγούστου 1945 στην Μπνέι Μπρακ, που τότε ήταν τμήμα της Παλαιστίνης Υπό Βρετανική Εντολή. Οι γονείς της ήταν μέλη της Λέχι, της σιωνιστικής παραστρατιωτικής υπόγειας οργάνωσης, που είχε συμμετάσχει στην Νάκμπα.
Μεγαλωμένη σε ένα ορθόδοξο εβραϊκό περιβάλλον με ρίζες στον Αναθεωρητικό Σιωνισμό, εντάχθηκε στο κίνημα Γκους Εμουνίμ λίγο μετά τον Πόλεμο των Έξι Ημερών του 1967. Το κίνημα είχε ένα μεσσιανικό θρησκευτικό-εθνικιστικό όραμα: ότι ο εβραϊκός εποικισμός στις βιβλικά σημαντικές γαίες της Ιουδαίας και Σαμάρειας ήταν θεϊκή επιταγή.
Εγκατέλειψε την περιοχή του Τελ Αβίβ και μετακόμισε σε ένα εγκαταλειμμένο στρατόπεδο στο Καντούμ, σήμερα Κεντουμίμ, στους λόφους της Σαμάρειας. Το 1973, μετά τον Πόλεμο του Γιομ Κιπούρ, γνώρισε τον ραβίνο Μόσε Λέβινγκερ, από τις πιο ακραίες φυσιογνωμίες του εποικιστικού κόσμου, ο οποίος έγινε ο μέντοράς της.
Η Βάις έπαιξε κεντρικό ρόλο στις προσπάθειες του Γκούς Εμουνίμ να ιδρύσει τον παράνομο οικισμό Ελόν Μορέ κοντά στη Ναμπλούς της Δυτικής Όχθης, συμμετέχοντας στον πυρήνα των εποίκων λίγο μετά τον πόλεμο του 1973. Η ομάδα επιχείρησε να εγκατασταθεί στη θέση επτά φορές μεταξύ 1974 και 1979, αντιμετωπίζοντας επανειλημμένες εκκενώσεις από τις ισραηλινές στρατιωτικές δυνάμεις. Συμμετείχε επίσης στην ίδρυση του οικισμού Κεντουμίμ (Δυτική Όχθη) τον Δεκέμβριο του 1975, όπου ομάδες οικογενειών εγκαταστάθηκαν σε προκατασκευασμένα σπίτια. Σε αυτόν τον οικισμό εγκαταστάθηκε και η Βάις και εκεί ζει μέχρι και σήμερα.
Το ηγετικό της ύφος ήταν από τότε ακόμα επιθετικό. Υπήρξε αμφιλεγόμενη φυσιογνωμία ακόμα και εντός του ίδιου του Γκούς Εμουνίμ. Ο ραβίνος Γιοέλ Μπιν-Νουν την καταδίκασε, λέγοντας ότι «η σημερινή ηγεσία του Γκούς Εμουνίμ λειτουργεί σαν βραχίονας τρομοκρατικής οργάνωσης», και αποχώρησε για να ιδρύσει μια νέα ένωση εποίκων. Η Βάις, από την πλευρά της, χαρακτήριζε «συνεργάτες» τους εποίκους που αναζητούσαν σχέσεις με Παλαιστίνιους.
Το 2005, μαζί με τον Μόσε Λέβινγκερ, ίδρυσε την οργάνωση Ναχάλα, που σημαίνει «κληρονομιά» στα εβραϊκά, με στόχο να κρατηθεί ζωντανή η φλόγα της εποικιστικής δράσης. Τα επόμενα χρόνια καθιερώθηκε ως γκουρού των νεαρών εποίκων των λόφων, καθοδηγώντας τους στην κατασκευή παράνομων προκαταρκτικών οικισμών και στην τέχνη της αντίστασης, πολιτικής και μη, σε κάθε απόπειρα ελέγχου τους από τις ισραηλινές αρχές.
Σύμφωνα με το επίσημο site της οργάνωσης: «Η Ναχάλα οργανώνει ομάδες νέων ζευγαριών με στόχο την ίδρυση νέων κοινοτήτων στην Ιουδαία και τη Σαμάρεια. Κάθε ομάδα αποτελείται από 15 έως 25 οικογένειες που σκοπεύουν να εγκατασταθούν σε διάφορες τοποθεσίες από τη βόρεια Σαμάρεια ως τη νότια Ιουδαία.»
Μετά την 7η Οκτωβρίου 2023, η Ντανιέλα Βάις μετατράπηκε σε παγκοσμίως αναγνωρίσιμη φυσιογνωμία. Άρχισε να υποστηρίζει έντονα τον εποικισμό της Γάζας και να κάνει εκκλήσεις για εκτοπισμό ολόκληρου του παλαιστινιακού πληθυσμού, πράγμα που τράβηξε το ενδιαφέρον δημοσιογράφων από όλον τον κόσμο, που την αναζήτησαν για συνεντεύξεις ή για τα ντοκιμαντέρ τους.
Τον Νοέμβριο του 2024, η Βάις εισήλθε στη βόρεια Γάζα κατά τη διάρκεια ισραηλινής στρατιωτικής επιχείρησης. Ο Ισραηλινός στρατός της επέτρεψε να αναγνωρίσει πιθανές τοποθεσίες για μελλοντικούς οικισμούς, παρά τις στρατιωτικές εντολές που περιόριζαν την πρόσβαση αμάχων. Τον Ιανουάριο του 2025, ήταν ομιλήτρια στο συνέδριο «Νίκη του Ισραήλ» στην Ιερουσαλήμ, μαζί με τον Υπουργό Οικονομικών Σμότριτς και τον Υπουργό Εθνικής Ασφάλειας Μπεν-Γκβιρ, προωθώντας την επιστροφή εβραϊκών κοινοτήτων στη Γάζα.
Πρώτα ο Καναδάς το 2024 και έπειτα το Ηνωμένο Βασίλειο το 2025, επέβαλλαν κυρώσεις στη Βάις για βία κατά αμάχων στη Δυτική Όχθη. Σε έναν παράδοξο αντίποδα, τον Μάρτιο του 2025 προτάθηκε για το Νόμπελ Ειρήνης από καθηγητές του Πανεπιστημίου Άριελ και του Πανεπιστημίου Μπεν Γκουριόν, που επικαλέστηκαν τις «δεκαετείς προσπάθειές της για την ενίσχυση εβραϊκών κοινοτήτων και την προώθηση της περιφερειακής σταθερότητας.»
Πάνω από δώδεκα οργανώσεις πιέζουν για την επανεγκατάσταση εποίκων στη Γάζα, αλλά η Ναχάλα της Βάις είναι η πιο γνωστή. Ανάγεται στην πρώτη γενιά εποίκων και ηγείται του κινήματος εδώ και δεκαετίες. Οι ιδέες της βασίζονται σε πεποιθήσεις εβραϊκής μοναδικότητας και υπεροχής, οι οποίες δεν αφήνουν χώρο για μια λύση δύο κρατών.
Παρόλο που έχει πατήσει τα ογδόντα, η Βάις δεν δείχνει κανένα σημάδι κούρασης. Οι υποστηρικτές της την αποκαλούν «νονά» του κινήματος που αναδιαμόρφωσε την ισραηλινή κοινωνία, ενώ όσοι στέκουν στο πλευρό της Παλαιστίνης την θεωρούν μία από τις πιο επιθετικές και αδίστακτες προσωπικότητες του εποικιστικού κινήματος στo Ισραήλ, που έχει προκαλέσει τον εκτοπισμό χιλιάδων Παλαιστινίων και την παράνομη κατάληψη τεραστίων εκτάσεων γης.
Τα αποσπάσματα
Μετά την 7η Οκτώβρη 2023 η Βάις υπήρξε εξαιρετικά ενεργή στην παραχώρηση συνεντεύξεων σε ξένα μέσα, βρίσκοντας προφανώς πως το διεθνές κλίμα ήταν θετικό προς το εποικιστικό κίνημα. Έτσι τον Μάρτιο του 2024, έδωσε μια συνέντευξη στην Κλαρίσα Γουόρντ του CNN, τον Απρίλιο του 2025 συμμετείχε στο ντοκιμαντέρ του δημοσιογράφου Λουί Θερού «The settlers»…
και τον Ιούλιο του 2025 μίλησε στον Πιρς Μόργκαν και την εκπομπή του «Piers Morgan Uncensored».
Η παρακάτω ανάλυση βασίζεται σε αυτές τις τρεις συνεντεύξεις, καθώς και σε ένα λόγο που έβγαλε η ίδια σε ένα συνέδριο που έγινε με την υποστήριξη του κόμματος Λικούντ τον Οκτώβρη του 2024, στην Ρεΐμ, την κοινότητα κοντά στα σύνορα με τη Γάζα, όπου έγινε το φεστιβάλ κατά το οποίο εκδηλώθηκε η επίθεση της Χαμάς το 2023. Είναι τα πιο χαρακτηριστικά της δείγματα λόγου μέσα από τα οποία μπορούμε να δούμε ξεκάθαρα την ρητορική της και τις θέσεις της για τον εποικισμό της Γάζας, αλλά και τη στάση της απέναντι στον Παλαιστινιακό λαό, που προκαλούν το δημόσιο αίσθημα δικαίου κάθε ανθρώπου που θέλει να τιμά αυτή την ιδιότητα.
Μόνο Εβραίοι θα ζουν στη Γάζα
Κεντρικό πλαίσιο σε όλα τα αποσπάσματα είναι ότι μόνο οι Εβραίοι έχουν δικαίωμα να ζουν στη Γάζα, ενώ οι Παλαιστίνιοι πρέπει να απομακρυνθούν από εκεί. Αναφέρει ότι η συνύπαρξη ήταν ήδη πάρα πολύ δύσκολη πριν την 7η Οκτωβρίου 2023, αλλά μετά την επίθεση της Χαμάς κατέστη παντελώς αδύνατη. Η λύση των δύο κρατών είναι ανέφικτη, οι δύο λαοί είναι εντελώς διαφορετικοί και η συμβίωση δεν μπορεί να επιτευχθεί με κανέναν τρόπο.
Για την Βάις δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι οι Παλαιστίνιοι είναι ένας λαός που επιθυμεί την ολική εξαφάνιση του κράτους του Ισραήλ, πράγμα που απέδειξαν με την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου και με αυτόν τον τρόπο έχασαν το δικαίωμά τους να ζουν στη Γάζα. Να αναφερθεί ότι σπάνια λέει την λέξη «Παλαιστίνιοι», δείγμα του ότι δεν αναγνωρίζει την οντότητα του Παλαιστινιακού λαού, αλλά τον κατατάσσει γενικότερα στους Άραβες. Εκτός αυτού, υπονοεί ότι όλοι οι Άραβες θέλουν να εξαφανιστεί το κράτος του Ισραήλ, άρα όποιος πόλεμος γίνεται εναντίον των κρατών στα οποία ζουν αποτελεί υπαρξιακό πόλεμο και είναι δικαιολογημένος.
Η Βάις εδώ προσδιορίζει το πρόβλημα που αντιμετωπίζει το κράτος του Ισραήλ τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή και που δεν είναι άλλο, από την ανάγκη της άμεσης απομάκρυνσης των Παλαιστινίων από την λωρίδα της Γάζας και του εποικισμού της από Ισραηλινούς. Αποδίδει την αιτιότητά του στο ότι οι Παλαιστίνιοι έχασαν το δικαίωμά τους να ζουν στη Γάζα μετά τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου. Ενισχύει το κυρίαρχο πλαίσιο με την παρουσίαση των Παλαιστινίων ως το απόλυτο κακό, που πρέπει να εξαγνιστεί και να αντικατασταθεί από το απόλυτο καλό, που εκπροσωπείται από το κράτος του Ισραήλ, το οποίο φυσικά και πρέπει να υποστηρίξει η διεθνής κοινότητα που ακόμη αμφιταλαντεύεται.
Η άρνηση
Αυτό είναι το πλαίσιο που λειτουργεί ως ηθική αξιολόγηση. Η Βάις ουσιαστικά κρίνει τα αίτια του προβλήματος αρνούμενη πολλά διαφορετικά πράγματα. Ξεκινάει από τη βάση ότι οι Παλαιστίνιοι είναι το απόλυτο κακό και το απέδειξαν στις 7/10/23 ενώ αρνείται ότι υπάρχει οποιαδήποτε άλλη αιτιολόγηση για το πρόβλημα της αδυναμίας της συνύπαρξης των δύο λαών. Έτσι δεν αναγνωρίζει το πρόβλημα της βίας, που ασκούν οι έποικοι στον ντόπιο πληθυσμό όταν αποφασίζουν να εγκατασταθούν σε μια περιοχή. Ακόμη και όταν ο δημοσιογράφος του BBC, Λουί Θερού, της επισημαίνει ότι υπάρχουν βίντεο που αποδεικνύουν ότι οι έποικοι ασκούν βία πριν και κατά τη διάρκεια της εγκατάστασης τους σε μια καινούρια περιοχή, εκείνη το αρνείται αντιπαραθέτοντας το επιχείρημα ότι τα βίντεο μπορούν να προβληθούν αποσπασματικά, δείχνοντας μόνο την μια πλευρά της αλήθειας.
Η μέθοδος αυτή, γνωστή με τον όρο contextomy, είναι η επιλεκτική προβολή μέρους των λεγομένων ή μέρους εικόνας ή βίντεο με τρόπο που να αποκρύπτεται το σύνολο, διαστρεβλώνοντας την αλήθεια και δημιουργώντας ψευδείς εντυπώσεις. Προσπαθεί μάλιστα να το αποδείξει, σπρώχνοντας κυριολεκτικά τον δημοσιογράφο για να προκαλέσει την αντίδρασή του (πράγμα που δεν πετυχαίνει, καθώς ο Θερού αρνείται να την σπρώξει κι εκείνος), ώστε να του αποδείξει ότι αν κάποιος έκοβε το κομμάτι του βίντεο όπου (υποθετικά) την σπρώχνει κι εκείνος, δεν θα μάθαινε ποτέ ότι αυτή που το ξεκίνησε ήταν η Βάις.
Ο δεύτερος τύπος άρνησης που χρησιμοποιεί η Βάις στον λόγο της είναι η άρνηση της ίδιας της πολιτισμικής, αλλά ακόμα και της ίδιας της ανθρώπινης υπόστασης των Παλαιστινίων. Με τον ίδιο τρόπο που αρνείται να αναφερθεί στους Παλαιστίνιους με το όνομά τους, αποκαλώντας τους σχεδόν πάντα «Άραβες», αρνείται ότι μια παλαιστινιακή πόλη, μπροστά στην οποία βρίσκεται υπάρχει και λέγεται «Μπέιτα». Λέει μάλιστα χαρακτηριστικά ότι εγώ βλέπω αυτή την πόλη, αλλά όταν την βλέπω δεν σκέφτομαι ότι βλέπω την Μπέιτα και όταν ο δημοσιογράφος την ρωτά «Και τι βλέπετε;» απαντά πρώτα πως είναι Εβραία, μετά πως είναι έποικος και μετά πως είναι ανθρώπινο ον.
Αξίζει να σταθούμε λίγο στην διαβάθμιση της λογικής της. Λέγοντας πως είναι Εβραία υπονοεί πως είναι εκπρόσωπος της μόνης φυλής που δικαιούται να κατοικεί σε αυτόν τον τόπο και ως τέτοια δεν μπορεί να δει τίποτε άλλο, παρά την δυνατότητα αυτής της πόλης να μετατραπεί σε εβραϊκή. Όταν ο δημοσιογράφος της επισημαίνει ότι σε αυτήν την πόλη ζουν άνθρωποι (υπονοώντας φυσικά ότι δεν μπορεί να σκέφτεται ότι αυτοί οι άνθρωποι γίνεται να εκδιωχθούν από τα σπίτια τους), του απαντά «I am a settler», είμαι έποικος, το οποίο στο μυαλό της και έχοντας ως βάση την πίστη ότι αυτή η γη ανήκει μόνο στους Εβραίους είναι επαρκής δικαιολόγηση για το γεγονός ότι δεν αναγνωρίζει την πόλη ως παλαιστινιακή.
Όταν ο Θερού επαναλαμβάνει πως μιλάμε για ανθρώπινα όντα που κατοικούν σε αυτή την πόλη, λέει πως είναι κι εκείνη ανθρώπινο ον, οπότε ο δημοσιογράφος απηυδησμένος της επισημαίνει ότι ενώ είναι λογικό να σκέφτεται πρώτα τους δικούς της ανθρώπους, το να θεωρεί πως οι άλλοι δεν αξίζουν αντιμετώπιση ως ανθρώπινα όντα αποτελεί μάλλον κοινωνιοπάθεια. Βλέπουμε εδώ πώς διαφαίνεται η τακτική της αποανθρωποποίησης, ενός μηχανισμού που διευκολύνει τη συμμετοχή στη βία χωρίς ηθικές τύψεις. Αν η Βάις, όπως και οι υπόλοιποι έποικοι σκέφτονται ότι σε αυτήν την πόλη ζουν όντα που δεν αξίζουν αναγνώριση και σεβασμό ως ισότιμοι, δεν θα έχουν κανένα ηθικό πρόβλημα να προβούν σε βιαιοπραγίες εναντίον τους.
Αυτή η απουσία ηθικών φραγμών ή και τύψεων φαίνεται ξεκάθαρα και στην συνέντευξή της στον Πιρς Μόργκαν, όπου αρνείται έμμεσα οποιαδήποτε ευθύνη των Ισραηλινών για τον θάνατο χιλιάδων παιδιών στους ισραηλινούς βομβαρδισμούς της Γάζας και με αυτόν τον τρόπο τους απαξιώνει. Κατά την διάρκεια της συνέντευξης, ο δημοσιογράφος τής ζητά συνολικά έξι φορές να δείξει ότι λυπάται έστω και λίγο για τον θάνατο όλων αυτών των παιδιών και εκείνη απαντά συνεχώς το ίδιο πράγμα, ότι δηλαδή οι «Άραβες» θα πρέπει να είναι πολύ προσεκτικοί στο πώς ανατρέφουν και εκπαιδεύουν τα παιδιά τους και πως θα πρέπει να σταματήσουν να εκπαιδεύουν τα παιδιά τους να σκοτώνουν Εβραίους.
Με αυτόν τον τρόπο υπονοεί ότι εφόσον οι Παλαιστίνιοι εκπαιδεύουν τα παιδιά τους για αυτόν τον σκοπό, οι Ισραηλινοί δεν φέρουν καμία ευθύνη για τον θάνατό τους, ο οποίος μάλιστα είναι δικαιολογημένος, καθώς βρίσκονται σε νόμιμη αυτοάμυνα. Ένα ξεκάθαρο victim blaming, όπου πάνω από 20.000 σκοτωμένα παιδιά άξιζαν το θάνατό τους, εφόσον όταν μεγάλωναν θα σκότωναν Ισραηλινούς.
Η ηθική αξιολόγηση του προβλήματος κατά Βάις λοιπόν, έγκειται σε τριών ειδών αρνήσεις: Την άρνηση της άσκησης βίας εκ μέρους των Ισραηλινών εποίκων, την άρνηση της πολιτισμικής υπόστασης των Παλαιστινίων και ως εκ τούτου της αποανθρωποποίησής τους και την άρνηση οποιασδήποτε ευθύνης για τον θάνατο χιλιάδων παιδιών από τους βομβαρδισμούς του IDF. Με πιο απλά λόγια είναι σαν να λέει «Eμείς δεν ασκούμε βία, αλλά και να ασκούμε δεν πειράζει, γιατί ούτως ή άλλως δεν πρόκειται για ανθρώπινα όντα και όπως και να έχει, αυτοί ξεκίνησαν πρώτοι».
Το πλαίσιο του άμεσου εποικισμού
Η λύση της Ντανιέλα Βάις στο πρόβλημα της ανάγκης απομάκρυνσης των Παλαιστινίων από τη Γάζα είναι ο άμεσος εποικισμός. Στο συνέδριο που έγινε έξω από το Σντερότ, κοντά στα σύνορα με την Γάζα τον Οκτώβρη του 2024 με την υποστήριξη του κυβερνώντος κόμματος Λικούντ, δηλώνει έτοιμη να εποικίσει τη Γάζα χάρη στην πολυετή εμπειρία της εποικίζοντας την Ιουδαία, τη Σαμάρεια και τα υψίπεδα του Γκολάν, όπου ίδρυσε εκατοντάδες οικισμούς.
Δηλώνει πως ξέρει πώς να πείσει τους πολιτικούς και την κοινή γνώμη και πως έχει πάνω από 700 οικογένειες έτοιμες να μετοικήσουν στην Γάζα με την πρώτη ευκαιρία. Ξέρει επίσης πώς να βοηθήσει τους εποίκους, που στη αρχή θα πρέπει να ζήσουν σε ένα δύσκολο περιβάλλον.
Η Γάζα θα πρέπει να εποικιστεί ολόκληρη (εφόσον οι Παλαιστίνιοι έχασαν το δικαίωμά τους να κατοικούν εκεί), ξεκινώντας από το βόρειο κομμάτι της και προχωρώντας σιγά σιγά προς τον Νότο. Δηλώνει έτοιμη να πραγματοποιήσει το όνειρό της, δίνοντας την δυνατότητα στις οικογένειες των ομήρων να έχουν «θέα προς την θάλασσα».
Αυτή είναι η «τελική λύση» που η Βάις προτείνει για τη Γάζα, αφού όσοι κάτοικοι της Γάζας δεν έχουν σκοτωθεί από τους βομβαρδισμούς θα «εξαφανιστούν» με έναν μαγικό τρόπο και θα πάνε να ζήσουν σε διάφορες χώρες ανά τον κόσμο. Έτσι το μέρος που τώρα είναι μια κόλαση θα αποκτήσει και πάλι ζωή, χάρη στους οικισμούς και τις φάρμες που θα ιδρύσουν οι Εβραίοι που θα μετοικήσουν εκεί.
Σκληρή δουλειά και θυσίες
Ένα τελευταίο πλαίσιο που διαφαίνεται στο λόγο της Ντανιέλα Βάις είναι το πλαίσιο της «σκληρής δουλειάς» των εποίκων στην Δυτική όχθη, και των θυσιών που έχουν κάνει για να βρίσκονται εκεί, σε ένα δύσκολο περιβάλλον, στήνοντας αυτοσχέδιους οικισμούς. Παράλληλα με αυτό αναφέρει ότι χρειάζεται να πείθουν τους πολιτικούς και γενικότερα τις αρχές ότι όλη αυτή η δράση είναι απαραίτητη για να πραγματοποιηθεί μια μέρα το «όνειρο» του Ερέτζ Ισραέλ («Γη του Ισραήλ»), δηλαδή του Μεγάλου Ισραήλ που περιλαμβάνει μεταξύ άλλων τον νότιο Λίβανο, την χερσόνησο του Σινά και κομμάτι της Συρίας.
Θεωρεί πως το κίνημα των εποίκων, η Ναχάλα, κάνει αυτό που δεν τολμούν να κάνουν οι κυβερνήσεις, δηλαδή την βρόμικη δουλειά του βίαιου εποικισμού (χωρίς να τον χαρακτηρίζει ως τέτοιο), ώστε να δημιουργηθεί μια de facto κατάσταση που κάποια στιγμή οι πολιτικοί θα αναγκαστούν να νομιμοποιήσουν. Μάλιστα χαρακτηριστικά αναφέρει ότι οι πολιτικοί θα πειστούν μέσω του μαγικού συστήματος, του σιωνισμού. Πιστεύει πως ο Νετανιάχου και οι άλλοι πολιτικοί χαίρονται που υπάρχει το εποικιστικό κίνημα, αλλά δεν μπορούν να το παραδεχτούν και προσποιούνται πως αντιτίθενται σε αυτό, λέγοντας πως δεν είναι ρεαλιστικό. Αυτό αποτελεί πρόκληση για την ίδια και τους άλλους εποίκους, που πιστεύουν ότι μπορεί να γίνει και θα το κάνουν εκείνοι, δηλαδή θα «κοπιάσουν» και θα «θυσιαστούν» για να το πραγματοποιήσουν.
Θυμίζει εδώ τον λόγο του Χάινριχ Χίμλερ, όταν απευθυνόταν στους Γκαουλάιτερ των SS στο Πόζναντo 1943. Εκεί ο Χίμλερ μοιράζεται με τους Γκαουλάιτερ τον προβληματισμό του για το τι θα έπρεπε να γίνει με τις γυναίκες και τα παιδιά των Εβραίων και αν η θανάτωσή τους θα προκαλούσε ανεπανόρθωτα τραύματα στους Γερμανούς στρατιώτες. Συμπεραίνει ότι δεν μπορούσε να γίνει διαφορετικά και ότι θα είναι καλύτερα να μην μάθει ο λαός αυτό που έγινε και πως πρέπει οι στρατιώτες που συμμετείχαν στην εξόντωσή τους να πάρουν το μυστικό στον τάφο. Παρόλο λοιπόν, που «υπέφεραν» εφόσον χρειάστηκε να θανατώσουν ακόμα και μικρά παιδιά, πρέπει να δουν αυτό το τραύμα ως «θυσία» για το λαό τους, για το καλό της Γερμανίας. Με τον ίδιο τρόπο οι «δύσκολες» συνθήκες που αναφέρει η Βάις, ο «αγώνας» που πρέπει να δώσουν για να πείσουν τους πολιτικούς, αλλά και τμήμα του απλού λαού είναι η «θυσία» που προσφέρουν για να γίνει μια μέρα πραγματικότητα το Μεγάλο Ισραήλ.
Βέβαια, οι δυσκολίες που αναφέρει δεν είναι μόνο το άγριο τοπίο και οι συνθήκες διαβίωσης, αλλά και το γεγονός ότι πρέπει να εξοντώσουν ή να εκτοπίσουν τους Παλαιστίνιους που ήδη ζουν εκεί – πράγμα που φυσικά δεν αναφέρει – και που είναι το «αναγκαίο κακό» για να προχωρήσει το σχέδιο όπως πρέπει.
Ρητορικές τεχνικές
Η Βάις παρουσιάζει την οπτική των Εβραίων εποίκων που θεωρούν πως η γη αυτή τους ανήκει λόγω θεϊκής βούλησης, ως την μόνη σωστή. Οι εβραϊκές οικογένειες και οι εβραϊκές κοινότητες είναι οι μόνες άξιες ύπαρξης σε αυτόν τον τόπο, είναι αυτές που εκπροσωπούν το απόλυτο καλό και θα φέρουν ζωή και φως στο μέρος που τώρα είναι μια κόλαση.
Αρνείται πως είναι ρατσίστρια, λέγοντας ότι οι δύο λαοί απλά είναι πολύ διαφορετικοί για να συνυπάρξουν και αρνείται ότι επιχειρείται κάποιου είδους εθνοκάθαρση ή γενοκτονία, αντίθετα επιστρέφει την κατηγορία στους Παλαιστίνιους, λέγοντας ότι εκείνοι επιχειρούν να εξοντώσουν τους Εβραίους και να εξαφανίσουν το κράτος του Ισραήλ, κάνοντας έτσι όπως αναφέραμε ένα ξεκάθαρο victim blaming.
Εξυπακούεται ότι ολόκληρη η συνέντευξή της στον δημοσιογράφο Πιρς Μόργκαν είναι από μόνη της ένα victim blaming πραγματικά για σεμινάριο, αφού καθόλη τη διάρκεια της συνέντευξης αποδίδει το φταίξιμο για τον θάνατο χιλιάδων παιδιών από τους Ισραηλινούς βομβαρδισμούς στους γονείς τους και στον τρόπο που υποτίθεται ότι τα μεγαλώνουν και τα εκπαιδεύουν να σκοτώνουν Εβραίους.
Χρησιμοποιεί επίσης την ρητορική τεχνική του σταθερά αλλά δίκαια, όταν αναφέρει σχεδόν σε όλα τα αποσπάσματα ότι οι Παλαιστίνιοι έχασαν το δικαίωμά τους να ζουν στην Γάζα μετά την 7η Οκτώβρη 2023. Υπονοεί ότι δεν τους άφησαν άλλα περιθώρια και τώρα πρέπει να γίνει το σωστό και δίκαιο, δηλαδή να φύγουν όλοι οι «Άραβες» από την Γάζα και να ιδρυθούν εβραϊκές κοινότητες. Σε παλαιότερη συνέντευξή της τo 2007 στην εφημερίδα Guardian, εμφανιζόταν πιο μεγαλόψυχη, παραχωρώντας στους Παλαιστίνιους το δικαίωμα να παραμείνουν, εφόσον το επιθυμούν, με περιορισμένα δικαιώματα και χωρίς το δικαίωμα ψήφου, εάν δηλώσουν πίστη στο κράτος του Ισραήλ. Αυτή τη δήλωση την επανέλαβε σε μια συνέντευξη στο περιοδικό New Yorker τον Νοέμβριο του 2023, ξεκαθαρίζοντας όμως ότι μόνο οι Παλαιστίνιοι της Δυτικής Όχθης θα έχουν αυτό το δικαίωμα, ενώ για τους κατοίκους της Γάζας ισχύει το ότι έχουν χάσει κάθε δικαίωμα να μείνουν στην Γάζα.
Ενώ δεν χρησιμοποιεί την τεχνική του για το καλό τους απευθυνόμενη άμεσα προς τους Παλαιστίνιους, την χρησιμοποιεί μιλώντας για το γενικότερο καλό και το καλό των υπόλοιπων χωρών του κόσμου, οι οποίες αν και δεν συναινούν με τις τακτικές του Ισραήλ, θα καταλάβουν σύντομα ότι η μετακίνηση των Παλαιστινίων σε κοντινές χώρες συνεπάγεται την ειρήνη στην περιοχή και άρα το καλό όλου του κόσμου. Οι υπόλοιπες χώρες του κόσμου πρέπει σύντομα να καταλάβουν πως ότι είναι καλό για το Ισραήλ είναι καλό και για εκείνες. Μένει μόνο να ξεκαθαρίσει ποίοι είναι οι «διάφοροι» τρόποι που αναφέρει και με τους οποίους θα πειστεί ο υπόλοιπος κόσμος.
Την τεχνική του vox populi αντιπροσωπεύει εδώ η κατά την Βάις «κοινή λογική» ότι σε αυτούς τους τόπους πρέπει να ζουν μόνο Εβραίοι, που ακολουθούν την Βίβλο, όπου αναγράφεται ότι αυτή τη γη τους την είχε υποσχεθεί ο Θεός και που ζουν σύμφωνα με τις αξίες που αυτή επιτάσσει. Λέει πως εδώ πρέπει να κατοικούν «καλοί», θρησκευόμενοι άνθρωποι και όχι «εξτρεμιστές δολοφόνοι» που αντιπροσωπεύουν το απόλυτο κακό. Κάνει επίκληση σε όλους όσους θεωρούν την Βίβλο ιερή, δηλαδή σε όλους τους Χριστιανούς να τιμήσουν τις αξίες της, οι οποίες ταυτίζονται με τις αξίες του Ισραήλ. Με λίγα λόγια αυτό που λέει είναι: «Αν είστε Χριστιανοί πρέπει να είστε με το μέρος του Ισραήλ.»
Τέλος χρησιμοποιεί και το παιχνίδι των αριθμών, για να προβάλλει σε υπερβολικό βαθμό τον αριθμό των οικογενειών που είναι έτοιμες να εποικίσουν μια περιοχή μόλις τους ζητηθεί, αλλά και τον αριθμό των κοινοτήτων που έχει ιδρύσει μέσω της Ναχάλα, θέλοντας να προβάλλει το βιογραφικό της και να αποδείξει ότι όπως ίδρυσε όλες αυτές τις κοινότητες στην Δυτική Όχθη μπορεί να ιδρύσει άλλες τόσες στην Γάζα.
Αποσιώπηση
Η αποσιώπηση στον πολιτικό λόγο δεν είναι ποτέ απλή παράλειψη, αλλά συνιστά ενεργητική ρητορική επιλογή που έχει ιδεολογικό υπόβαθρο. Η αποσιώπηση ενισχύει το πλαίσιο ή τα πλαίσια που θέλει να θέσει ο ομιλητής, κατευθύνοντας την προσοχή του ακροατηρίου σε μερικές πτυχές της πραγματικότητας (αυτές που συμφέρουν την ενίσχυση της δικής του οπτικής) και αποκλείοντας άλλες. Συνήθως αποσιωπούνται οι δυσάρεστες πτυχές του προβλήματος, όπως τα δικαιώματα των αμάχων ή η αναγνώριση των θυμάτων και η προβολή των στοιχείων που αποσιωπούνται είναι εξίσου σημαντική με την ανάλυση των στοιχείων που είναι παρόντα στο λόγο. Φυσικά ο λόγος της Βάις βρίθει αποσιωπήσεων.
Έτσι λοιπόν, όταν λέει πως «οι Άραβες έχασαν το δικαίωμά τους να ζουν στην Γάζα μετά την 7η Οκτώβρη του 2023», αποσιωπά αυτό που γινόταν πριν από εκείνη την ημερομηνία, παρουσιάζοντας την επίθεση της Χαμάς σαν «κεραυνό εν αιθρία». Δεν αναφέρει φυσικά το καθεστώς αποκλεισμού, που επικρατούσε για δεκαετίες στην Γάζα, τα μηδενικά δικαιώματα των κατοίκων της, τις παράνομες συλλήψεις και την απάνθρωπη μεταχείριση των κατοίκων της. Επίσης εστιάζει στο γεγονός ότι οι Παλαιστίνιοι προσπαθούν να εξοντώσουν τους Εβραίους (victim blaming), αλλά δεν αναφέρεται πουθενά στις διώξεις που υφίστανται οι πρώτοι, στον βίαιο εκδιωγμό από τα σπίτια τους και τις περιοχές που κατοικούσαν για χρόνια και δικαιολογεί την όποια βία λέγοντας ότι δεν θα το έκαναν αν δεν είχε προηγηθεί η 7η Οκτώβρη. Επομένως αποσιωπά και διαγράφει με αυτόν τον τρόπο τη βία που προϋπήρξε της συγκεκριμένης ημερομηνίας.
Αναφέροντας ότι οι Παλαιστίνιοι είναι το «απόλυτο κακό» και πρέπει για αυτόν τον λόγο να εκδιωχθούν από αυτόν τον τόπο για να μείνουν μόνο οι Εβραίοι που αποτελούν το «απόλυτο καλό», παραλείπει να μας πει πού θα πάει αυτός ο λαός και πώς είναι δυνατόν να μετακινηθεί ένας τέτοιος πληθυσμός μαζικά προς την όποια χώρα. Για να μην αναφέρουμε φυσικά την απίστευτη αδικία του να ξεριζωθεί ένας ολόκληρος πληθυσμός από τον τόπο του ως τιμωρία για το έγκλημα που διέπραξαν κάποιοι. Με αυτόν τον τρόπο δείχνει ξεκάθαρα πως δεν τους θεωρεί καν ανθρώπους άξιους σεβασμού, αλλά ζώα ή αντικείμενα που δεν μπορούν να μείνουν στην περιοχή που διεκδικεί, γιατί είναι επικίνδυνοι στο σύνολό τους και αρκεί κάποιου είδους «μεταφορά» ή «μετακόμιση» για να «καθαρίσει» ο τόπος και να επικρατήσει το «καλό».
Όταν ισχυρίζεται ότι οι Εβραίοι θα φέρουν ζωή στην Γάζα που τώρα είναι μια «κόλαση», παραλείπει να αναφέρει ποιος είναι αυτός που κατέστησε αυτήν την περιοχή μια κόλαση. Ποιος είναι δηλαδή που βομβάρδισε κάθε κτήριο της Γάζας και την ισοπέδωσε με τέτοιον τρόπο ώστε να είναι αδύνατη η ζωή πλέον σε αυτήν. Ακούγεται μάλιστα σαν να κατηγορεί τους Παλαιστίνιους και για αυτό. Άλλωστε είναι συχνή η επανάληψη του επιχειρήματος “Look what you’ve made us do” (Κοιτάξτε τι μας αναγκάσατε να κάνουμε) από μεριάς των Ισραηλινών, όταν μιλούν για τις βαρβαρότητες που οι ίδιοι προκαλούν στους Παλαιστίνιους. Εφόσον λοιπόν ήταν εκείνοι που το προκάλεσαν, θα έρθουν τώρα οι έποικοι να φέρουν «φως» και «ζωή» και να διώξουν μια και καλή το «κακό».
Επίσης λέγοντας ότι οι έποικοι κάνουν αυτό που δεν έχουν το κουράγιο να κάνουν οι κυβερνήσεις, παραδέχεται εμμέσως ότι κάνουν κάτι ακραίο και ίσως και παράνομο, άρα ότι κάνουν την βρόμικη δουλειά που θα έρθουν να νομιμοποιήσουν οι πολιτικοί αργότερα. Έτσι αποσιωπά ότι υπάρχει βία στις μεθόδους των εποίκων, ερχόμενη σε αντίθεση με τον ισχυρισμό της, που είδαμε πιο πάνω, ότι τέτοια βία δεν υφίσταται.
Τελευταία περίπτωση, αλλά όχι λιγότερο σημαντική, η αποσιώπηση του θανάτου χιλιάδων παιδιών στην Γάζα μέσω της άρνησης και της εστίασης στην επιθετικότητα των Παλαιστινίων. Το γεγονός ότι αρνείται να δείξει την παραμικρή συμπόνοια για τα πιο αθώα θύματα των βομβαρδισμών, συνιστά και αυτό αποσιώπηση, διότι αρνείται να προβάλλει το θέμα παρόλο που της γίνονται απανωτές απευθείας ερωτήσεις μεταθέτοντας την εστίαση του ενδιαφέροντος εκεί που θέλει εκείνη, δηλαδή στην υποτιθέμενη εκπαίδευση που λαμβάνουν τα παιδιά των Παλαιστινίων να σκοτώνουν τους Εβραίους.
Ο λόγος της Βάις δεν αποτελεί μεμονωμένο φαινόμενο: εκπροσωπεί μια ρητορική που εμφανίζεται επίσης σε υψηλό επίπεδο στη δημόσια σφαίρα, μέσω συνεντεύξεων εκπροσώπων δυτικών κυβερνήσεων στα διεθνή ΜΜΕ και εκφράζει ευθέως πρακτικές εθνοκάθαρσης με θρησκευτικά/ιδεολογικά ερείσματα.
Είναι σημαντικό να κατανοηθεί ότι ο λόγος της Βάις, που φτάνει σε εκατομμύρια ανθρώπους μέσω των διεθνών ΜΜΕ, έχει πραγματικές συνέπειες: νομιμοποιεί την εθνοκάθαρση, αποανθρωποποιεί τα θύματα και αποκλείει την ανοχή. Σε κάποια ακροατήρια (ελπίζουμε στην πλειοψηφία τους), μπορεί να ακούγεται εξωφρενικός και απάνθρωπος, αλλά είναι πολύ πιθανό, σε συγκεκριμένους κύκλους να βρίσκει ευήκοα ώτα. Η χρήση της κριτικής ανάλυσης λόγου ειδικά για έναν τέτοιο ρατσιστικό λόγο μίσους είναι απαραίτητη για την βαθιά κατανόησή του, ώστε αν μη τι άλλο να συνειδητοποιούμε τι ακριβώς ακούμε και σε ποιο πλαίσιο αυτό εντάσσεται.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ:
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου