Παγίδα για μισθούς και ταμεία τα ανοιχτά ΤΕΑ
Πώς λειτουργούν ως μηχανισμός υποκατάστασης του δημόσιου ασφαλιστικού πυλώνα.
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη προσπαθεί να πείσει ότι τα ανοιχτά Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ) είναι προς το… καλό των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜμΕ) και των εργαζομένων σε αυτά. Το νέο πόνημα της υπουργού Εργασίας Νίκης Κεραμέως που αναμένεται να ψηφιστεί ως το τέλος Αυγούστου φιλοδοξεί, σύμφωνα με το κυβερνητικό αφήγημα, να άρει ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια για τη συμμετοχή των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, του 95% δηλαδή του ελληνικού επιχειρείν που απασχολεί περίπου το 87% του κόσμου της μισθωτής εργασίας, στην επαγγελματική ασφάλιση.
Είναι όμως έτσι τα πράγματα; Μήπως τελικά αποτελεί έναν νέο βρόχο που θα πνίξει τους μικρομεσαίους και όλους όσοι εργάζονται σε αυτούς; Το Documento τραβάει την κουρτίνα των πανηγυρισμών και αποκαλύπτει ακόμη ένα εφεύρημα των Μητσοτάκη και Κεραμέως για να πλήξουν τη μικρομεσαία επιχειρηματικότητα, αφήνοντας την κοινωνία στα νύχια της αισχροκέρδειας των μεγάλων και του πληθωρισμού της απληστίας.
Η μεγάλη οφθαλμαπάτη
Πίσω από τη λαμπερή βιτρίνα της κυβερνητικής προπαγάνδας, το νομοσχέδιο της υπουργού Εργασίας Ν. Κεραμέως επιχειρεί να πλασάρει τα ανοιχτά ΤΕΑ ως σωτήρια μεταρρύθμιση εκσυγχρονισμού. Ο ισχυρισμός του οικονομικού επιτελείου είναι απλός: καταργώντας τα εμπόδια ίδρυσης αυτόνομων ταμείων και επιτρέποντας την είσοδο σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις, η πρόσβαση στην επαγγελματική αποταμίευση «διευκολύνεται».
Πρόκειται για θεμελιώδη παραμόρφωση της ελληνικής οικονομικής πραγματικότητας. Η κυβέρνηση προσποιείται ότι αντιμετωπίζει το πρόβλημα ως ζήτημα γραφειοκρατίας, ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται για αμιγώς οικονομικό πρόβλημα ρευστότητας και επιβίωσης.
Η τεράστια πλειονότητα των ελληνικών μικρομεσαίων επιχειρήσεων –αντιπροσωπεύουν το 98% του επιχειρηματικού ιστού– δεν απείχε από την επαγγελματική ασφάλιση επειδή δυσκολευόταν να συντάξει ένα καταστατικό.
Απείχε επειδή πνίγεται καθημερινά από το δυσβάσταχτο μη μισθολογικό κόστος: τις υψηλές τιμές ενέργειας, τις καθηλωμένες ταμειακές ροές, τον ακριβό τραπεζικό δανεισμό και τα συρρικνωμένα περιθώρια κέρδους. Για να έχουμε το μέτρο και σύμφωνα με τα στοιχεία από τον eΕΦΚΑ, σε σύνολο 1,3 εκατ. επαγγελματικών ΑΦΜ κάθε τύπου (ατομικές επιχειρήσεις που βαρύνονται με τον δυσβάσταχτο τεκμαρτό φόρο Χατζηδάκη και εταιρειών) μόλις οι 332.547 έχουν μητρώο εργοδότη, δηλαδή απασχολούν προσωπικό. Εξ αυτών η συντριπτική πλειονότητα, άνω του 98%, απασχολεί προσωπικό μικρότερο των 20 μισθωτών.
Η μετάβαση από το μοντέλο «αδυνατώ να ιδρύσω δικό μου ΤΕΑ» στο μοντέλο «μπορώ να ενταχθώ σε ένα ανοιχτό ΤΕΑ» δεν αφαιρεί το βάρος· απλώς αλλάζει τη μορφή του. Αν και το αρχικό κόστος ίδρυσης και η άμεση γραφειοκρατία μειώνονται, το πραγματικό οικονομικό κόστος παραμένει ακέραιο. Η εργοδοτική χρηματοδότηση, οι συνδρομές συμμετοχής, οι υποχρεώσεις διαρκούς παρακολούθησης, καθώς και οι αναγκαίες λογιστικές, φοροτεχνικές και συμβουλευτικές υπηρεσίες συνεχίζουν να βαραίνουν την επιχείρηση. Για μια μονάδα που απασχολεί πέντε ή δέκα εργαζομένους οι δαπάνες αυτές παραμένουν χαοτικά δυσανάλογες.
Η βίαιη προώθηση των ανοιχτών ΤΕΑ χωρίς αντισταθμιστικούς μηχανισμούς εισάγει έναν επικίνδυνο μηχανισμό αθέμιτου ανταγωνισμού στην αγορά εργασίας. Οι μεγάλες εταιρείες και οι πολυεθνικοί όμιλοι διαθέτουν την κεφαλαιακή επάρκεια, τα οργανωμένα τμήματα ανθρώπινου δυναμικού και την κερδοφορία που τους επιτρέπουν να προσφέρουν γενναιόδωρες συνταξιοδοτικές εισφορές ως έξτρα παροχή. Αντίθετα μια μικρή οικογενειακή ή εμπορική επιχείρηση αδυνατεί αντικειμενικά να ακολουθήσει αυτόν τον ρυθμό. Το αποτέλεσμα είναι προδιαγεγραμμένο: η δήθεν «προαιρετική» συμμετοχή μετατρέπεται σε καταναγκαστικό εργαλείο της αγοράς. Οι μεγάλες επιχειρήσεις θα απορροφούν το πιο εξειδικευμένο και παραγωγικό προσωπικό, αφήνοντας τις ΜμΕ σε καθεστώς μόνιμης αδυναμίας προσέλκυσης στελεχών. Αντί το νομοσχέδιο να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ πολυεθνικών και μικρών εργοδοτών, διευρύνει τις ανισότητες και σπρώχνει τη ραχοκοκαλιά της ελληνικής οικονομίας στο περιθώριο.
Παράλληλα δημιουργείται μια βαθιά κοινωνική αδικία ανάμεσα στους ίδιους τους εργαζομένους. Η μελλοντική συνταξιοδοτική επάρκεια παύει να αποτελεί οικουμενικό δικαίωμα που εγγυάται η κοινωνική ασφάλιση και μετατρέπεται σε συνάρτηση του μεγέθους και της οικονομικής επιφάνειας του εργοδότη. Εργαζόμενοι στον ίδιο κλάδο θα βρεθούν να απολαμβάνουν τελείως διαφορετικές παροχές, διαμορφώνοντας ένα τοπίο ακραίου κατακερματισμού.
Αλλοθι για μη αυξήσεις
Η διεθνής εμπειρία από την εφαρμογή κεφαλαιοποιητικών συνταξιοδοτικών συστημάτων κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για ακόμη μία παράπλευρη απώλεια: την υποκατάσταση των πραγματικών μισθολογικών αυξήσεων.
Σε συνθήκες παρατεταμένου πληθωρισμού και κρίσης κόστους διαβίωσης στις οποίες έχει ρίξει συνειδητά ο Κυριάκος Μητσοτάκης από το 2021 την ελληνική οικονομία, η άμεση προτεραιότητα της μισθωτής εργασίας είναι το διαθέσιμο εισόδημα για την κάλυψη βασικών αναγκών στη στέγαση, την ενέργεια και στα είδη πρώτης ανάγκης. Ωστόσο το θεσμικό πλαίσιο των ΤΕΑ παρέχει την ευκαιρία στους εργοδότες να κατευθύνουν τον διαθέσιμο προϋπολογισμό αποδοχών σε μελλοντικές συνταξιοδοτικές εισφορές αντί για άμεσες αυξήσεις στους ονομαστικούς μισθούς.
Αυτή η μεταφορά εισοδήματος από το παρόν στο μέλλον συμπιέζει την τρέχουσα αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών, περιορίζει την ιδιωτική κατανάλωση και στερεί πολύτιμους πόρους από την πραγματική οικονομία.
Χωρίς ρητή νομοθετική απαγόρευση οι εισφορές στα ΤΕΑ θα χρησιμοποιηθούν ως άλλοθι για τη συγκράτηση των αμοιβών που ορίζουν οι συλλογικές συμβάσεις.
Επενδυτικοί κίνδυνοι
Ενα από τα πιο σκοτεινά σημεία του κυβερνητικού σχεδιασμού είναι η πλήρης μετακύλιση του επενδυτικού κινδύνου στις πλάτες των ασφαλισμένων. Τα ανοιχτά ΤΕΑ λειτουργούν αμιγώς κεφαλαιοποιητικά. Οι εισφορές διοχετεύονται στις διεθνείς και εγχώριες χρηματοπιστωτικές αγορές –ομόλογα, μετοχές και αμοιβαία κεφάλαια– οι οποίες υπόκεινται σε οξείες διακυμάνσεις και περιοδικές κρίσεις.
Το κράτος δεν παρέχει καμία εγγύηση για το τελικό ύψος της σύνταξης ή για τις αποδόσεις των κεφαλαίων. Η εμπειρία της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης απέδειξε ότι οι αποταμιεύσεις μιας ζωής μπορούν να εξανεμιστούν μέσα σε λίγες ημέρες. Ο εργαζόμενος μετατρέπεται άθελά του σε παίκτη του χρηματιστηρίου, φέροντας ακέραιη την ευθύνη για την επενδυτική αποτυχία του ταμείου του. Ταυτόχρονα η γιγάντωση των υπό διαχείριση κεφαλαίων δημιουργεί μια χρυσοφόρα αγορά για τις εταιρείες διαχείρισης assets και τους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς. Χωρίς αυστηρά πλαφόν στις προμήθειες και στα διαχειριστικά έξοδα, υπάρχει σοβαρός κίνδυνος υπερσυγκέντρωσης της αγοράς σε ελάχιστους παίκτες, οι οποίοι θα καρπώνονται σημαντικό μέρος των αποδόσεων μέσω κρυφών χρεώσεων.
Δημοσιονομικό κενό
Το νομοσχέδιο προωθείται με παντελή έλλειψη διαφάνειας ως προς τις δημοσιονομικές επιπτώσεις του. Η παροχή φορολογικών κινήτρων και απαλλαγών για τη συμμετοχή στα ΤΕΑ συνεπάγεται άμεση απώλεια φορολογικών εσόδων για το δημόσιο, ενώ παράλληλα απειλεί να αφαιρέσει ζωτικούς πόρους από τον πρώτο δημόσιο πυλώνα ασφάλισης (ΕΦΚΑ).
Επιπλέον, η κυβέρνηση προσπερνά επιδεικτικά την ευρωπαϊκή οδηγία IORP II και τις κατευθυντήριες γραμμές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη βελτίωση της νομοθέτησης. Η οδηγία επιτρέπει τη συμπληρωματική ασφάλιση, αλλά υπογραμμίζει ότι αυτή δεν πρέπει να υποκαθιστά το δημόσιο κοινωνικό κράτος. Παράλληλα, η παράλειψη διενέργειας ενός ουσιαστικού SME Test (ελεγχος επιπτώσεων στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις) αποδεικνύει την πρόθεση της κυβέρνησης να μεταχειριστεί μια επιχείρηση δύο ατόμων με τους ίδιους όρους που αντιμετωπίζει έναν όμιλο 500 εργαζομένων.
Πώς λειτουργούν τα ανοιχτά ΤΕΑ
Το νομοσχέδιο της Ν. Κεραμέως για τα ανοιχτά ΤΕΑ που αναμένεται να αποτελέσει νόμο του κράτους ως το τέλος Αυγούστου θέτει τις βάσεις για την εφαρμογή ενός νέου πλαισίου που φιλοδοξεί να αποτελέσει το εφαλτήριο ανάπτυξης της επαγγελματικής ασφάλισης, η οποία στην Ελλάδα ασθμαίνει. Κεντρικός πυρήνας των αλλαγών είναι η εισαγωγή των ΤΕΑ, ενός θεσμού που φιλοδοξεί να διευρύνει αισθητά τη βάση των δικαιούχων, επιτρέποντας στις μικρές και μικρομεσαίες επιχειρήσεις να προσφέρουν συμπληρωματική συνταξιοδοτική κάλυψη στους εργαζομένους τους. Μέχρι σήμερα η ίδρυση ΤΕΑ απαιτούσε υψηλό διοικητικό, οργανωτικό και επενδυτικό κόστος, γεγονός που περιόριζε τη δυνατότητα αυτή σχεδόν αποκλειστικά σε μεγάλους επιχειρηματικούς ομίλους ή κλαδικούς φορείς. Με το νέο μοντέλο οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις δεν απαιτείται να ιδρύσουν δικό τους αυτόνομο φορέα. Αντίθετα μπορούν να προσχωρούν σε ήδη αδειοδοτημένα ανοιχτά ΤΕΑ, υπογράφοντας έγγραφη συμφωνία για τη δημιουργία ξεχωριστού προγράμματος παροχών, προσαρμοσμένου στις ανάγκες τους.
Το ανοιχτό ΤΕΑ αναλαμβάνει εξ ολοκλήρου τη διαχείριση των εισφορών, την επενδυτική στρατηγική, την ενημέρωση των ασφαλισμένων και τη συμμόρφωση με το κανονιστικό πλαίσιο, υπό τη σταθερή εποπτεία της Τράπεζας της Ελλάδος. Παράλληλα, καταργείται ο προηγούμενος περιορισμός που απέκλειε εταιρείες με λιγότερους από 100 εργαζόμενους, επιτρέποντας πλέον ακόμη και σε πολύ μικρές μονάδες να συμμετέχουν ανεξαρτήτως αριθμού προσωπικού. Το νέο πλαίσιο ενισχύεται από αλλαγές στη φορολόγηση των παροχών βάσει ηλικίας, την αύξηση των ανώτατων ορίων εισφορών, καθώς και τη θεσμοθέτηση της πλήρους φορητότητας των ασφαλιστικών δικαιωμάτων σε περίπτωση αλλαγής εργοδότη. Με αυτό τον τρόπο η επαγγελματική ασφάλιση μετατρέπεται σε ένα επιπλέον εργαλείο διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού για τις επιχειρήσεις, ενώ παράλληλα καταγράφονται ήδη οι πρώτες κλαδικές πρωτοβουλίες, όπως στον τομέα των ξενοδοχείων.
Βασίλης Τσίτουρας – Yπάλληλος ΕΦΚΑ: Δικλίδες ασφαλείας
Για να μη μετατραπεί η συνεχιζόμενη ασφαλιστική αναδιάρθρωση σε οριστική ταφόπλακα για τη μικρή επιχειρηματικότητα απαιτούνται η άμεση αναστολή του πλαισίου και η θεσμοθέτηση ουσιαστικών τροποποιήσεων. Η προστασία της κοινωνικής συνοχής και της επιχειρηματικής βιωσιμότητας επιβάλλει:
Διενέργεια υποχρεωτικού SME Test και αναλογιστικής μελέτης: Αμεση αξιολόγηση των πραγματικών δημοσιονομικών επιπτώσεων στον ΕΦΚΑ και των επιβαρύνσεων στις επιχειρήσεις κάτω των 20 ατόμων πριν από οποιαδήποτε νομοθετική εφαρμογή.
Θεσμοθέτηση ειδικού προστατευτικού καθεστώτος για τις πολύ μικρές επιχειρήσεις: Παροχή αυξημένων φορολογικών κινήτρων, απλουστευμένων διαδικασιών και απευθείας κρατικής επιδότησης του κόστους ένταξης και λειτουργίας κατά τα πρώτα έτη.
Ρητή απαγόρευση υποκατάστασης μισθών: Νομοθετική κατοχύρωση ότι οι εργοδοτικές εισφορές στα ΤΕΑ δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να συμψηφίζονται με τις μισθολογικές αυξήσεις που απορρέουν από συλλογικές ή επιχειρησιακές συμβάσεις.
Επιβολή ανώτατου ορίου (cap) στις προμήθειες διαχείρισης: Αυστηρός περιορισμός των διαχειριστικών αμοιβών των ανοιχτών ΤΕΑ, με υποχρεωτική ετήσια δημόσια συγκριτική δημοσίευση των καθαρών αποδόσεων όλων των ταμείων.
Πλήρη διασφάλιση του συμπληρωματικού χαρακτήρα των ΤΕΑ: Θωράκιση και ενίσχυση του δημόσιου, ανανεωτικού πυλώνα κοινωνικής ασφάλισης, ώστε η επαγγελματική αποταμίευση να μη χρησιμοποιείται ως κερκόπορτα για την αποδόμηση της συνταξιοδοτικής προστασίας.
Η προσπάθεια της κυβέρνησης να παρουσιάσει τα ανοιχτά ΤΕΑ ως αναπτυξιακό εργαλείο συνιστά προσβολή για τη δοκιμαζόμενη μικρομεσαία επιχειρηματικότητα. Χωρίς ουσιαστική οικονομική στήριξη, διαφάνεια και προστασία των μισθών το προτεινόμενο πλαίσιο δεν διευρύνει την κοινωνική προστασία· απλώς παραδίδει την ασφάλιση στα ιδιωτικά συμφέροντα και μεταφέρει το βάρος στις πλάτες των αδύναμων.
* Ο Βασίλης Τσίτουρας είναι υπάλληλος ΕΦΚΑ και συνδικαλιστής στον χώρο της κοινωνικής ασφάλισης
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου