 |
| Ap Photo |
Ιμπεριαλιστική επιθετικότητα στο Ιράν, ιστορία και αντίσταση
Το Ιράν βρέθηκε πρόσφατα για άλλη μια φορά στην πρώτη γραμμή της πολιτικής επικαιρότητας με μαζικές διαδηλώσεις, βία, νεκρούς και απειλές για ξένη επέμβαση. Για να γίνει κατανοητό προς ποια κατεύθυνση μπορεί να εξελιχθούν τα γεγονότα είναι αναγκαίο να εξεταστεί συνοπτικά η πρόσφατη ιστορία της χώρας και η σύγκρουσή της με τις ΗΠΑ, το Ισραήλ και τον δυτικό ιμπεριαλισμό.
Είναι σαφές ότι στο Ιράν, ήδη από την εγκαθίδρυση της εξουσίας του Χομεϊνί, αναδύθηκαν εκτεταμένα προβλήματα, με πρώτο και κύριο την καταπάτηση των θεμελιωδών ανθρώπινων δικαιωμάτων και ελευθεριών.
Η Ιρανική Επανάσταση του 1979, που στράφηκε ενάντια στον Σάχη Ρεζά Παχλεβί, μετατράπηκε από τον ίδιο τον Χομεϊνί –με τη στήριξη της Ευρώπης και των ΗΠΑ– σε μια αντεπανάσταση, ενώ ο πόλεμος Ιράν–Ιράκ που ακολούθησε συγκάλυψε τις εσωτερικές συγκρούσεις και τις σφαγές που πραγματοποίησε ο Χομεϊνί στο εσωτερικό της χώρας. Το «ισλαμικό καθεστώς», αξιοποιώντας τις συνθήκες πολέμου, κατέστειλε κάθε μορφή αντιπολίτευσης με προσχηματικές δίκες και εκτελέσεις, εφαρμόζοντας παράλληλα ένα οικονομικό μοντέλο κρατικού καπιταλισμού.
Κατά την περίοδο του καθεστώτος του Σάχη υπήρχαν ισχυρά σοσιαλιστικά και κομμουνιστικά ρεύματα και στον ιρανικό λαό είχε αναπτυχθεί ένα έντονο αντιιμπεριαλιστικό αίσθημα, το οποίο κυριαρχούσε σε όλες τις αντιπολιτευτικές δυνάμεις Ο Χομεϊνί εντάχθηκε σε αυτό το ρεύμα αντίστασης ως ισχυρός πόλος καθώς τότε στο Ιράν δεν μπορούσε να επικρατήσει καμία πολιτική δύναμη χωρίς αντιιμπεριαλιστικό πρόσημο. Ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο, μόλις ανέλαβε την εξουσία, ο Χομεϊνί χαρακτήρισε τις ΗΠΑ «Μεγάλο Σατανά» και διακήρυξε την καταστροφή του Ισραήλ.
Κρατικιστικός καπιταλισμός
Για να εδραιωθεί όμως το καθεστώς του Χομεϊνί, δεν υπήρχε άλλος δρόμος από την εφαρμογή ενός κρατικιστικού και προστατευτικού καπιταλισμού και κάτι τέτοιο δεν μπορούσε να επιτευχθεί χωρίς σύγκρουση με τον αμερικανοκεντρικό ιμπεριαλισμό.
Το Ιράν, με ιστορία χιλιάδων ετών και ισχυρή παράδοση, αντιλήφθηκε ότι δεν μπορούσε να διασφαλίσει την άμυνά του χωρίς τη στήριξη των λαών της περιοχής.
Έτσι, έθεσε στο στόχαστρο του το Ισραήλ, το βασικό δηλαδή προγεφύρωμα του ιμπεριαλισμού στη Μέση Ανατολή, μια χώρα που αποτελούσε και συνεχίζει να αποτελεί κεντρικό πρόβλημα για τους λαούς της περιοχής ιδίως δε για τον παλαιστινιακό λαό. Αυτοί είναι οι λόγοι για τους οποίους έκτοτε το Ιράν βρίσκεται στο στόχαστρο των ΗΠΑ και του Ισραήλ.
Από την περίοδο του Χομεϊνί και μετά, αυτή η πολιτική κατεύθυνση του Ιράν και το εφαρμοζόμενο οικονομικό μοντέλο θεωρήθηκαν απαράδεκτα για τα ιμπεριαλιστικά κέντρα. Το διεθνές χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο δεν μπορούσε πλέον να δρα ανεμπόδιστα στο Ιράν, τα προϊόντα του δεν μπορούσαν να εισέρχονται χωρίς περιορισμούς στη χώρα και, κυρίως, τα ιμπεριαλιστικά κέντρα δεν μπορούσαν να αποσπούν τη «μερίδα του λέοντος» από τον υπόγειο και υπέργειο πλούτο του Ιράν. Επιπλέον, το Ιράν θα εμπόδιζε τα ιμπεριαλιστικά σχέδια στην περιοχή και θα λειτουργούσε ως φραγμός στις στρατηγικές τους επιδιώξεις. Αυτή ακριβώς είναι και η βασική πηγή της σύγκρουσης – μαζί με την επιρροή του Ιράν στη Συρία, τον Λίβανο, το Ιράκ και την Υεμένη- ανάμεσα στα ιμπεριαλιστικά κέντρα και την κυρίαρχη εξουσία στο Ιράν.
Μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, οι αποκαλούμενες «αδέσμευτες χώρες», που στην εποχή του διπολικού κόσμου ήταν ανεκτές, μετατράπηκαν σε πεδία επέκτασης του ιμπεριαλισμού. Σε αυτό το πλαίσιο, το καθεστώς Καντάφι στη Λιβύη και το καθεστώς του κόμματος Μπάαθ στη Συρία, με τα μοντέλα κρατικού καπιταλισμού που εφάρμοζαν, δεν ήταν πλέον αποδεκτά για το σύστημα και θα έπρεπε είτε να ενσωματωθούν στο διεθνές ιμπεριαλιστικό κεφάλαιο —όπως συνέβη με την Τουρκία— είτε να καταστραφούν.
Απειλές και απαιτήσεις
Η μοίρα της Λιβύης και της Συρίας είναι γνωστή. Σήμερα, στο στόχαστρο βρίσκεται το Ιράν. Το Ισραήλ λειτουργεί ως αιχμή του δόρατος του ιμπεριαλισμού στην περιοχή. Οι επιθέσεις του Ισραήλ σε Λίβανο, Υεμένη, Παλαιστίνη και Ιράν αποτελούν πρακτική εφαρμογή των «βρόμικων σχεδίων» των ιμπεριαλιστικών κέντρων.
Οι πρόσφατες απειλές του Τραμπ προς την Τεχεράνη «αν πυροβολήσετε τους διαδηλωτές, θα σας πυροβολήσουμε κι εμείς» δεν εξέφραζαν στήριξη στον ιρανικό λαό, αλλά προετοιμασία για επέμβαση. Το ίδιο ισχύει και για τις παροτρύνσεις από την πλευρά των ΗΠΑ και του Ισραήλ στον ιρανικό λαό να καταλάβει κρατικά κτίρια και να χρησιμοποιήσει όπλα. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και τα σενάρια αεροπορικών επιθέσεων κατά του Ιράν.
Το γεγονός ότι το Ιράν βρίσκεται διαρκώς στο στόχαστρο του ιμπεριαλισμού και του σιωνισμού δεν είναι κάτι νέο: είτε θα υποταχθεί είτε θα επιχειρηθεί η καταστροφή του. Είναι επίσης γνωστό ότι στο εσωτερικό του Ιράν υπάρχουν φιλελεύθερα και «μετριοπαθή» ρεύματα που επιδιώκουν έναν πιο συμβιβασμένο δρόμο με τη Δύση.
Για να γίνει πιο κατανοητή η κατάσταση, αξίζει να δούμε συνοπτικά τι πέτυχε το Ιράν μέσω του ιδιότυπου οικονομικού μοντέλου που εφάρμοσε: η πετροχημική βιομηχανία κρατικοποιήθηκε ή πέρασε σε μεικτές επιχειρήσεις με το κράτος να κατέχει καθοριστικό ποσοστό και η βαριά βιομηχανία αναπτύχθηκε από το κράτος, με κυρίαρχο κλάδο τη βιομηχανία όπλων.
Το Ιράν έχει αναπτύξει αυτόνομη πολεμική βιομηχανία, από την παραγωγή βαλλιστικών και υπερηχητικών πυραύλων έως την πυρηνική τεχνολογία, πραγματοποιώντας εγχώρια όλα τα στάδια παραγωγής τους, από την εξόρυξη δηλαδή των πρώτων υλών έως και τον εμπλουτισμό. Παράλληλα, έχει μεταφέρει τεχνογνωσία σε χώρες όπως ο Λίβανος και η Υεμένη. Οι πύραυλοι, για παράδειγμα, που χρησιμοποιούν οι Χούθι κατά του Ισραήλ είναι εγχώριας παραγωγής. Το ίδιο ισχύει και για την αυτοκινητοβιομηχανία: δεν πρόκειται για συναρμολόγηση, αλλά για πλήρη παραγωγική διαδικασία. Στους τομείς της ενέργειας, της πετροχημείας και της άμυνας, το Ιράν είναι αυτάρκες. Αυτή η αυτοδυναμία είναι που του επιτρέπει να αντιστέκεται στα ιμπεριαλιστικά σχέδια και γι’ αυτό το ακολουθούμενο οικονομικό μοντέλο αποκαλείται από το καθεστώς «οικονομία της αντίστασης».
Συνεργασία με Κίνα και Ρωσία
Καθοριστικό ρόλο στη συνέχιση αυτού του μοντέλου υπό διαρκές καθεστώς κυρώσεων, έπαιξαν οι σχέσεις του Ιράν με τη Ρωσία και την Κίνα. Σήμερα περίπου το 90% του ιρανικού πετρελαίου εξάγεται στην Κίνα ενώ η στρατηγική συμφωνία Ιράν–Ρωσίας, που ξεκίνησε το 2001 και ανανεώθηκε το 2025, καλύπτει στρατιωτικούς, οικονομικούς, επιστημονικούς και τεχνολογικούς τομείς. Δεν πρόκειται για αμυντικό σύμφωνο, αλλά για στενή συνεργασία. Η Κίνα και η Ρωσία δείχνουν ότι δεν προτίθενται να εγκαταλείψουν το Ιράν και μολονότι σε περίπτωση πολέμου δεν θα εμπλακούν άμεσα, είναι βέβαιο πως θα το στηρίξουν πολιτικά και υλικοτεχνικά.
Οι ΗΠΑ και η ΕΕ δεν μπορούν να επιβάλουν αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν, ούτε διαθέτουν αξιόπιστη εναλλακτική δύναμη. Ο Ρεζά Παχλεβί δεν έχει πραγματικό λαϊκό έρεισμα καθώς, μολονότι δημοσκοπήσεις του εξωτερικού του αποδίδουν επιρροή, στο εσωτερικό δεν υπάρχει οργανωμένη βάση. Στρατιωτικό πραξικόπημα δεν φαίνεται εφικτό ενώ το λεγόμενο «μεταρρυθμιστικό» ρεύμα δεν έχει τη δύναμη να επιβάλει αλλαγή πορείας.
Ούτως εχόντων των πραγμάτων, οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις απαιτούν από το Ιράν να εγκαταλείψει τον εμπλουτισμό ουρανίου, να περιορίσει την πυραυλική του τεχνολογία σε βεληνεκές 200 χιλιομέτρων, να ενταχθεί πλήρως στο παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα και βεβαίως να σταματήσει να συγκρούεται με το Ισραήλ. Με δυο λόγια δηλαδή, να παραδοθεί. Αν δεν το κάνει, στόχος είναι η ανατροπή του καθεστώτος.
Σήμερα όμως δεν υπάρχει στο Ιράν πολιτική δύναμη ικανή να υπηρετήσει τα προαναφερόμενα ιμπεριαλιστικά συμφέροντα. Κι αυτό εξηγείται καθώς το ισχύον στο Ιράν κρατικοκαπιταλιστικό σύστημα - που έχει ως δομικά χαρακτηριστικά τη διαφθορά και τη σήψη - δημιούργησε μεν μια κρατικοδίαιτη αστική τάξη και μια φιλοδυτική οικονομική ελίτ αλλά το καθεστώς διατηρεί ισχυρούς μηχανισμούς εξουσίας, με βασικότερο τους Φρουρούς της Επανάστασης, που ελέγχουν μεγάλο μέρος της οικονομίας. Ένα σημαντικό επίσης τμήμα του πληθυσμού – περίπου το 40%- εξαρτάται άμεσα από το κράτος, γεγονός που δημιουργεί κοινωνική βάση στήριξης του καθεστώτος.
Σε κάθε περίπτωση, παρά το γεγονός ότι υφίστανται οι αντικειμενικές συνθήκες για μια επανάσταση, η απουσία πολιτικής ηγεσίας εμποδίζει τη μετατροπή των κινητοποιήσεων σε δύναμη ανατροπής. Ο λαός του Ιράν και οι εργαζόμενοι βγήκαν στους δρόμους για δίκαια αιτήματα καθώς αυτοί είναι που πληρώνουν το τίμημα και αυτά τους τα αιτήματα και τον δίκαιο αγώνα τους ενάντια στην εκμετάλλευση και την καταπίεση οφείλουμε να τα στηρίξουμε ανεπιφύλακτα, λέγοντας όμως ταυτόχρονα όχι στα ιμπεριαλιστικά σχέδια και την εκμετάλλευση της λαϊκής οργής από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ.
Στο Ιράν δεν πρέπει και δεν θα νικήσουν τα ιμπεριαλιστικά σενάρια αλλά η αντίσταση των καταπιεσμένων λαών.
**Συντομευμένη εκδοχή άρθρου που δημοσιεύτηκε στον ιστότοπο Komün Dergi στις 11/1/2026
* Ο Kamil Yildiz είναι πολιτικός πρόσφυγας από την Τουρκία που ζει στην Ελλάδα από το 2002, είναι συγγραφέας-ερευνητής και έχει σπουδάσει Οικονομικά στο Çukurova Üniversitesi
Απόδοση από τα Τουρκικά: Αρετή Καλεσάκη
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου