Εργατικά ατυχήματα και η ελληνική υποκρισία των αριθμών - Του Νίκου Μαρκάτου*

Το τραγικό δυστύχημα στα Τρίκαλα με τις πέντε νεκρές εργάτριες επανέφερε στο προσκήνιο την εγκληματική αμέλεια των επιχειρήσεων αλλά και την εντατικοποίηση της εργασίας | ΜΟΤΙΟΝΤΕΑΜ/ΒΑΣΙΛΗΣ ΒΕΡΒΕΡΙΔΗΣ

Εργατικά ατυχήματα και η ελληνική υποκρισία των αριθμών

Νίκος Μαρκάτος*

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Eurostat, η Ελλάδα εμφανίζεται τα τελευταία χρόνια να βρίσκεται στις «καλύτερες» θέσεις της Ευρωπαϊκής Ενωσης όσον αφορά τα θανατηφόρα εργατικά ατυχήματα. Με δείκτες της τάξης των 0,5-0,6 νεκρών ανά 100.000 εργαζόμενους, η χώρα κατατάσσεται τυπικά ανάμεσα στις 4-5 χώρες με τις χαμηλότερες απώλειες στην εργασία. Μια εικόνα που, αν τη διαβάσει κανείς επιφανειακά, θα μπορούσε να έχει την εντύπωση ότι στην Ελλάδα η εργασία είναι –συγκριτικά– ασφαλής. Η πραγματικότητα, όμως, απέχει επικίνδυνα από αυτή την ωραιοποιημένη στατιστική αφήγηση.

Τα ευρωπαϊκά στατιστικά βασίζονται σε επίσημες δηλώσεις εργατικών ατυχημάτων από τις εθνικές Αρχές και τα ασφαλιστικά συστήματα. Εκεί ακριβώς εντοπίζεται το ελληνικό παράδοξο: μια αγορά εργασίας με εκτεταμένη επισφάλεια, εργολαβίες, «μπλοκάκια», ανασφάλιστη και ημι-δηλωμένη εργασία, αλλά με εντυπωσιακά χαμηλούς καταγεγραμμένους δείκτες ατυχημάτων. Δεν πρόκειται για επιτυχία. Πρόκειται για υποκαταγραφή.

Σε κλάδους όπως: ● η οικοδομή ● η αγροτική παραγωγή ● οι μεταφορές ● η εστίαση και ο τουρισμός ● η βιομηχανία μέσω εργολαβιών, είναι κοινό μυστικό ότι σημαντικό μέρος των ατυχημάτων δεν δηλώνεται ποτέ ως εργατικό ατύχημα. Δηλώνονται ως «ατύχημα στο σπίτι», ως «παθολογικό επεισόδιο», ή απλώς δεν δηλώνονται καθόλου, ειδικά όταν ο εργαζόμενος είναι ανασφάλιστος, μερικώς δηλωμένος ή σε καθεστώς εργολαβίας.

Τα τελευταία δύο χρόνια, συνδικάτα, εργατικά κέντρα και ανεξάρτητες καταγραφές κάνουν λόγο για αύξηση των θανατηφόρων περιστατικών στην πράξη, παρά τη σχετική στασιμότητα των επίσημων δεικτών. Το φαινόμενο δεν είναι τυχαίο. Συνδέεται άμεσα με: ● εντατικοποίηση της εργασίας ● ελαστικά ωράρια ● πίεση για παραγωγικότητα χωρίς επαρκή μέτρα ασφάλειας ● αποδυνάμωση των ελέγχων ● υποστελέχωση της Επιθεώρησης Εργασίας. Η μετατροπή της εργασίας σε «κόστος» και της ασφάλειας σε «γραφειοκρατική επιβάρυνση» έχει πραγματικό, ανθρώπινο τίμημα. Κάθε θανατηφόρο εργατικό ατύχημα δεν είναι «στατιστική». Είναι μια χαμένη ζωή, μια οικογένεια διαλυμένη, ένας εργαζόμενος που πλήρωσε με το σώμα του την έλλειψη θεσμικής προστασίας.

Το πιο ανησυχητικό είναι ότι η «καλή» θέση της Ελλάδας στους ευρωπαϊκούς πίνακες λειτουργεί ως πολιτικό άλλοθι. Επιτρέπει στις κυβερνήσεις να ισχυρίζονται ότι «πηγαίνουμε καλά», να μειώνουν τη σημασία των ελέγχων, να υποβαθμίζουν τις καταγγελίες, να μεταθέτουν το πρόβλημα στην «ατομική ευθύνη» του εργαζόμενου.

Ομως σε χώρες με πραγματικά ισχυρό σύστημα προστασίας της εργασίας (Γερμανία, Σκανδιναβικές χώρες), τα υψηλότερα ποσοστά μη θανατηφόρων ατυχημάτων συχνά αντανακλούν καλύτερη καταγραφή, όχι χειρότερες συνθήκες. Η διαφάνεια ανεβάζει τους αριθμούς – η συγκάλυψη τους ρίχνει.

Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν η Ελλάδα είναι 4η ή 14η στην κατάταξη. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν ο εργαζόμενος στην οικοδομή, στο εργοτάξιο, στο φορτηγό, στο χωράφι ή στην αποθήκη, επιστρέφει ζωντανός και αρτιμελής στο σπίτι του.

Χωρίς: ● ουσιαστικούς ελέγχους ● ενίσχυση της Επιθεώρησης Εργασίας ● υποχρεωτική και αυστηρή δήλωση όλων των ατυχημάτων ● διαφάνεια στα στοιχεία ● πραγματικές κυρώσεις στους εργοδότες, οι «καλές» ευρωπαϊκές θέσεις θα παραμένουν μια στατιστική βιτρίνα πάνω σε μια επικίνδυνη πραγματικότητα.

Γιατί στην Ελλάδα, δυστυχώς, φαίνεται πως δεν είμαστε πρωταθλητές στην ασφάλεια της εργασίας. Είμαστε πρωταθλητές στο να κρύβουμε το πρόβλημα κάτω από το χαλί των αριθμών.

*Ομότ. καθηγητής ΕΜΠ, πρ. πρύτανης, γ.γ. Ευρωπαϊκής Ενωσης Ομότιμων Καθηγητών

ΠΗΓΗ