200 της Καισαριανής / Η εικόνα ΕΙΝΑΙ η ουσία, κ. Καλύβα - Της Ηλιάνας Φωκιανάκη* (VIDEO)

Η εικόνα ΕΙΝΑΙ η ουσία, κ. Καλύβα

Ηλιάνα Φωκιανάκη*

 

Η Ελληνίδα διευθύντρια του περίφημου Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης Kunsthalle Bern σχολιάζει το πρόσφατο άρθρο του πανεπιστημιακού και πολιτικού επιστήμονα για τις φωτογραφίες των 200 στην Καισαριανή.

Διάβασα το άρθρο του κ. Καλύβα στην «Καθημερινή» που αφορά τις φωτογραφίες της Καισαριανής, χωρίς έκπληξη.

Ο κ. Καλύβας πιστεύει ότι η συνεισφορά τη ανακάλυψης των εικόνων είναι απλά «συγκινησιακή φόρτιση και πολιτική χειραγώγηση». Του ξεφεύγει το βασικό, ότι αποτελούν αδιαμφισβήτητο ντοκουμέντο ενός εγκλήματος κατά της ανθρωπότητας με αντίκτυπο πέραν των ελληνικών συνόρων. Δεν υπάρχει τίποτε «δύσκολο και σύνθετο» στο παρελθόν αυτό, όπως γράφει. Είναι ένα ξεκάθαρο και ευνόητο γεγονός: η δολοφονία αθώων ανθρώπων απλά για εκδίκηση. Προηγήθηκε η πολιτική τους δίωξη από μια φασιστική δικτατορία.

Η φράση του κ. Καλύβα «δύσκολο και σύνθετο» μου θύμισε τη Λένι Ρίφενσταλ. Το πρόσφατο εξαιρετικό ντοκιμαντέρ Riefenstahl (2024) δημοσιεύει ανέκδοτες ηχητικές ηχογραφήσεις από το προσωπικό της αρχείο, όπου αποκαλύπτονται οι πραγματικές της θέσεις για τον ναζισμό. Αντίθετα δημοσίως την ίδια περίοδο η φωτογράφος σε συνεντεύξεις της περίλυπη προσπαθεί να δικαιολογήσει τη στενότατη σχέση της με το καθεστώς του Χίτλερ από το οποίο ευνοήθηκε πολύ (και μετά την πτώση του ναζισμού). Και χρησιμοποιεί συνεχώς τη φράση του κ. Καλύβα «δύσκολη και περίπλοκη περίοδος». Να το κοιτάξει αυτό ο κ. Καλύβας…

Είναι ο κ. Καλύβας απλά κάκιστος ερευνητής στο θέμα και το επιβεβαιώνει γράφοντας πως αυτοί οι κομμουνιστές δεν ήταν αγνοί, γιατί δεν έχυσαν αίμα για την πατρίδα αλλά είχαν σκοπό τον διεθνισμό (θα προσθέσω και το «να σας πάρουν τα σπίτια»); Ή εν γνώσει του παπαγαλίζει αυτούσια την (άκρα) Δεξιά; Δύναται καθηγητής της Οξφόρδης να είναι τόσο αθώα ανιστόρητος; Γιατί τα γεγονότα και τα αδιαμφισβήτητα ιστορικά αρχεία και στοιχεία έρχονται να τον γελοιοποιήσουν:

Εκείνες τις μαύρες ώρες για τον κόσμο της Καισαριανής, το συλλογικό πένθος μα και η συλλογική συνείδηση βίωναν ένα ιστορικό γεγονός - που αφορούσε την πατρίδα τους μεν αλλά υποψιάζονταν ίσως και την Ιστορία του 20ού αιώνα. Παιδιά, νέοι, γέροι στέκονταν στην άκρη του δρόμου για να μαζέψουν πεταμένα σακάκια, καπέλα, χαρτάκια και ό,τι άλλο πετούσαν οι μελλοθάνατοι από τα καμιόνια αυτά.

Η πλειονότητα αυτών των σημειωμάτων αναφέρεται στην ελευθερία, στην αγάπη για την πατρίδα, στους αγαπημένους τους, στην αξιοπρέπεια και φωνάζει κάτω ο φασισμός… ελάχιστες φορές ανακαλούσε τον Λένιν, τον διεθνισμό ή και τον κομμουνισμό εν γένει, δυστυχώς για τον κ. Καλύβα.

Δεν χωράνε οι Ανθρωποι αυτοί στη μειωτική λογική της άκρας Δεξιάς που υιοθετεί ο κ. Καλύβας, η οποία δεν έχει καμία απολύτως λογική. Φυσικά και μπορείς εξίσου να αγαπάς τον κομμουνισμό και την πατρίδα, την οικογένεια και το σπίτι σου. Εχουν άλλωστε γραφτεί πολλά διδακτορικά για την πατριωτική πλευρά του ΚΚΕ, μα ακόμα περισσότερο του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ. Τα γνωρίζει ο κ. Καλύβας αυτά, όμως τα αποκρύπτει.

Οι άνθρωποι αυτοί ήταν αθώοι, ανεξαρτήτως κομματικής ταυτότητας. Τα ίδια καμιόνια με αυτά που βλέπουμε στις φωτογραφίες της Καισαριανής σε λίγο θα έκαναν αυτή τη διαδρομή αντίστροφα, στάζοντας αίμα αθώων Ελλήνων, ναι, στην πλειονότητά τους κομμουνιστών. Αθώων ανθρώπων.

Η ουσία, κύριε Καλύβα, είναι η ίδια η εικόνα. Η οποία αποκτά καθήκον: να γίνει εργαλείο για να επιβεβαιώσει το προϋπάρχον αδιαμφισβήτητο ιστορικό αρχείο.

Στην προκειμένη περίπτωση μεγάλο μέρος του υπάρχει στα ΑΣΚΙ, στο μουσείο της Καισαριανής, στο Μουσείο Μπενάκη, στα αρχεία του ΚΚΕ και αλλού, αλλά και στη συλλογική συνείδηση μέσω της τέχνης. Φαντάζομαι, όταν γράφατε το βιβλίο σας τα μελετήσατε όλα αυτά ως καλός ερευνητής.

Η Ιστορία λοιπόν αποκτά εικόνα και ξέρουμε όλοι όσοι ασχολούμαστε με τις εικόνες πόσο αδιαμφισβήτητη είναι η ένωση εικόνας, προφορικής ιστορίας, ιστορικού αρχείου και πόσο μεγάλη η δύναμή της.

Αυτό προσπαθεί να εμβολίσει ο κ. Καλύβας, γιατί όπως η Λένι Ρίφενσταλ, ξέρει καλά την πορεία αυτής της δύναμης. Και το ξέρει γιατί θυμάται το πιο τρανό παράδειγμα: η πλειονότητα της γερμανικής κοινωνίας το 1945 αρνιόταν την ύπαρξη των στρατοπέδων συγκέντρωσης. Μια άλλη φωτογράφος της εποχής, η Λι Μίλερ, συμμετείχε ενεργά στη προσπάθεια να καταγραφούν φωτογραφικά οι θηριωδίες των ναζί στα στρατόπεδα Buckenwald και Dachau. Με τη δημοσίευση των φωτογραφιών η γερμανική κοινωνία δεν μπορούσε πλέον να αρνηθεί τίποτα.

Στην περίπτωση της Καισαριανής, οψόμεθα αν θα οδηγήσει στην αναδιαμόρφωση ή για να είμαστε ακριβείς στην επανόρθωση της Ελληνικής Ιστορίας, σε ένα πιο αντικειμενικό και επιστημονικά ορθό πλαίσιο, αναφέροντας πλέον τις αγριότητες και τις πολιτικές διώξεις του ελληνικού κράτους απέναντι σε οιονδήποτε επιθυμούσε πιο δίκαιες συνθήκες διαβίωσης και δικαιώματα -ειδικά όσον αφορά την ιστορία του ελληνικού εργατικού κινήματος- πολύ πριν η χιτλερική μπότα πατήσει στο ελληνικό έδαφος. Ισως εν καιρώ μάθουμε τα έργα και τις ημέρες των δωσίλογων.

Στην περίπτωση της Καισαριανής βέβαια το ιστορικό αρχείο μιλάει από τότε. Κι αυτό παρότι δεκαετίες τώρα οι συνεργάτες και πολιτικοί συνάδελφοι των ναζιστών τού τότε και οι απόγονοί τους προσπαθούσαν να αποσιωπήσουν αυτή την Ιστορία. Αυτός είναι και ο στόχος κάθε απολογητή, του φασισμού και των συνεργατών του, ανά τον κόσμο: παραποίηση της πραγματικότητας αλλά και -θα μου επιτρέψετε και μια γνώμη προσωπική- φθόνος.

Γιατί φθόνος, θα μου πείτε; Γιατί αυτοί οι άνθρωποι έβαλαν το «εμείς» πάνω από το «εγώ». Και πώς τόλμησαν να μας τρίψουν στη μούρη την ανιδιοτελή αγάπη τους για την πατρίδα και τον συνάνθρωπο;

Είναι ξεκάθαρος ο φθόνος και η απόπειρα εμβολισμού, ειδικά στο δεύτερο τμήμα του άρθρου του κ. Καλύβα που είναι όλο «whataboutism» που λένε και στην Οξφόρδη: ναι αλλά για το τάδε δεν λες τίποτα!

Αυτό θα του το δώσω του κ. Καλύβα όμως, έχει δίκιο, πρέπει να γράφονται περισσότερα για τους δωσίλογους, τους συνεργάτες, τους Μάηδες, τους Χίτες, την ΠΟΕΤ, την ΕΕΣ, την ΕΣΠΟ, την ΕΕΕ και όσους απάρτιζαν όλες αυτές τις φασιστικές απάνθρωπες ομάδες και πόσο πολύ (δεν) τιμωρήθηκαν. Πρέπει να τους ψάξουμε και να δούμε πώς οι Εμμανουήλ Βασιλείου (μέλος ΠΑΟ), οι Βλαβιανοί και άλλοι εκείνης της εποχής έπεσαν στα μαλακά, διορίστηκαν έζησαν τη ζωούλα τους, βρε αδερφέ.

Πλέον, απέναντι σε όλους αυτούς όμως θα υπάρχουν αυτές οι φωτογραφίες που απεικονίζουν το θάρρος αυτών των προσώπων: πρόσωπα που έχουν κούτελο καθαρό.

*Διευθύντρια του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης Kunsthalle Bern στην Ελβετία.

*** 

Τους είδα

Οι Κοινοί Θνητοί έγραψαν ένα τραγούδι «για εκείνους τους ανθρώπους που στάθηκαν αγέρωχοι απέναντι στον θάνατο», με αφορμή τους 200 της Καισαριανής.

Δώρα Σελλά

«Με αφορμή τις φωτογραφίες με κάποιους απ’ τους 200 Κομμουνιστές της Καισαριανής, που πρόσφατα βγήκαν στη δημοσιότητα, νιώσαμε την ανάγκη να γράψουμε ένα τραγούδι για εκείνους τους ανθρώπους που στάθηκαν αγέρωχοι απέναντι στο θάνατο». Αυτά έγραψαν χθες οι Κοινοί Θνητοί στη σελίδα τους στο Facebook δίνοντας στη δημοσιότητα το νέο τραγούδι τους σε μουσική, στίχους, ερμηνεία των Βασίλη Φωτιά - Μητσοφού.

Χθες που δόθηκε στη δημοσιότητα από το υπουργείο Πολιτισμού ένα από τα πιο συγκλονιστικά ντοκουμέντα της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, μια  φωτογραφία, ίσως η πιο σημαντική, της «συλλογής Χόιερ», που απεικονίζει κάποιους από τους 200 αγωνιστές -είναι γνωστό ότι οι ναζί τους εκτελούσαν ανά 20- μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα τη στιγμή που κοιτούν τον θάνατο κατάματα.

Μια φωτογραφία η οποία προκάλεσε τόσο δυνατά συναισθήματα που οι λέξεις έμοιαζαν φτωχές για να τα εκφράσουν. Και όταν συμβαίνει αυτό, πάντα έρχεται η τέχνη να τα αποτυπώσει όπως τους αξίζει...

ΠΗΓΗ: efsyn.gr