Η Εποχή των MegaFires
Πώς οι μεγαπυρκαγιές έγιναν η νέα κανονικότητα στην ΕυρώπηΈρευνα – Κείμενο: Ιωάννα Λουλούδη, Κώστας Ζαφειρόπουλος
Ανάλυση Δεδομένων – Visualizations: Κωνσταντίνα Μαλτεπιώτη
Εικονογράφηση: Λουίζα Καραγεωργίου
Πέντε διαφορετικές χώρες, ένα πύρινο παρόν, ένα δυστοπικό μέλλον. Περισσότεροι από 40.000 άνθρωποι τις τελευταίες ημέρες εγκατέλειψαν τα σπίτια και τα καταλύματά τους για να γλιτώσουν από την πύρινη κόλαση του Καπ Φερέ στη νοτιοδυτική Γαλλία, όπου περισσότερα από 100.000 στρέμματα έγιναν στάχτη, ενώ τουλάχιστον 23.000 ακόμη πολίτες εκκένωσαν το Μπισκαρός λίγο πιο νότια. Δραματικές εκκλήσεις για βοήθεια στην ΕΕ απηύθυναν και οι αρχές στην Ισπανία, καθώς μαστίζεται από ισχυρότατες πυρκαγιές στα δυτικά της Μαδρίτης και στις επαρχίες Άβιλα και Γκουνταλαχάρα. Εδώ και ένα μήνα η χώρα βιώνει έναν πύρινο κλοιό, με τις αρχές να δηλώνουν πως πάνω από 1,1 εκατομμύρια στρέμματα κάηκαν ήδη σε 29 πυρκαγιές το 2026, ενώ τουλάχιστον δώδεκα άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους. Όλο τον Ιούλιο η Ευρώπη φλέγεται. Η πυρκαγιά που εξαπλώθηκε στη νότια Νορβηγία «καταβρόχθισε» στο πέρασμά της περισσότερα από εκατό σπίτια και δασική έκταση στην πόλη Ντράμεν. Στάχτη έγιναν και 135.000 στρέμματα γης στη νότια Πορτογαλία εξαιτίας της μέγα-πυρκαγιάς που ξεκίνησε στις αρχές Ιουλίου στην πόλη Βουζέλα, αναγκάζοντας την κυβέρνηση να ζητήσει ευρωπαϊκές ενισχύσεις για την κατάσβεσή της. Στην Ελλάδα, δύο άνθρωποι βρήκαν τραγικό θάνατο στη φωτιά στο Ωραιόκαστρο, ενώ η πυροσβεστική κλήθηκε να καταστείλει και πάλι πυρκαγιές σε περιοχές -Εύβοια, Αττική, Χίο- που έχουν σχετικά πρόσφατα πληγεί από μεγάλες πυρκαγιές.
Περιηγηθείτε εδώ στην interactive scrolly παρουσίαση της νέας έρευνας δεδομένων του MIIR.
 |
Δορυφορική εικόνα σύννεφου καπνού 620 χιλιομέτρων πάνω από τον Ατλαντικό Ωκεανό, προερχόμενου από τις πυρκαγιές που μαίνονταν στη Βουζέλα της Πορτογαλίας στις 3 Ιουλίου 2026. – Πηγή: Ευρωπαϊκή Ένωση, Copernicus Sentinel-3 |
Οι προαναφερθείσες πυρκαγιές αποτελούν μέρος μιας νέας κανονικότητας που αποτυπώνεται στα ευρήματα της έρευνας που πραγματοποίησε το MIIR σε συνεργασία με επτά δημοσιογραφικές ομάδες του European Data Journalism Network στο πλαίσιο του ChatEurope, και η οποία δείχνει ότι οι ακραίες πυρκαγιές ήρθαν για να μείνουν στην Ευρώπη, απειλώντας πολύτιμους οικοτόπους, ανθρώπινες ζωές και τα πιο ευάλωτα είδη της Γηραιάς Ηπείρου.
Μέσα από την ανάλυση δεδομένων του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφοριών για τις Δασικές Πυρκαγιές του προγράμματος Copernicus – EFFIS καταγράψαμε τον αυξανόμενο αντίκτυπο των πυρκαγιών στην ευρωπαϊκή ήπειρο τα τελευταία δέκα χρόνια. Αναλύσαμε σχεδόν 24.000 πυρκαγιές που καταγράφηκαν από το EFFIS σε 26 χώρες από το 2015 έως το 2025 μεταξύ των μηνών Απριλίου και Οκτωβρίου (αντιπυρική περίοδος) και διαπιστώσαμε ότι οι πυρκαγιές άφησαν πίσω τους τουλάχιστον 45 εκατομμύρια στρέμματα καμένης γης σε ολόκληρη την Ευρώπη – μια έκταση μεγαλύτερη από την Εσθονία.
Διαβάστε την πλήρη μεθοδολογία και τον κώδικα που χρησιμοποιήθηκε για τη συλλογή και την ανάλυση των δεδομένων εδώ.
Η έκταση αυτή ενδέχεται να είναι και ευρύτερη, εάν ληφθεί υπόψη πως οι πυρκαγιές που ανιχνεύονται από το EFFIS αντιπροσωπεύουν περίπου το 95% των συνολικών καμένων εκτάσεων που αναφέρονται σε εθνικό επίπεδο, καθώς δεν προσμετρώνται οι μικρότερες πυρκαγιές που δεν ξεπερνούν το δορυφορικό όριο ανίχνευσης.
Από την έρευνα προκύπτει ακόμη πως οι μεγάλες πυρκαγιές έχουν καταστεί πιο συχνές μετά το 2021, καθώς και ότι συγκεντρώνονται σε μικρό αριθμό περιοχών, καίνε κυρίως θαμνώδεις και δασικές εκτάσεις μεταβατικού τύπου, εκδηλώνονται συχνά σε αγροτικές περιοχές και πλήττουν επανειλημμένα προστατευόμενες περιοχές του δικτύου Natura 2000.
Μια δεκαετία καμένων εκτάσεων στην Ευρώπη
Αναλύσαμε τις καμένες εκτάσεις σε 26 ευρωπαϊκές χώρες κατά τις αντιπυρικές περιόδους 2015-2025. Η Πορτογαλία, η Ισπανία, η Ιταλία και η Ελλάδα συγκεντρώνουν το μεγαλύτερο μέρος των 45 εκατ. στρεμμάτων που κάηκαν. Επιλέξτε κατηγορία για να συγκρίνετε τις καμένες εκτάσεις ανά χώρα και τύπο καμένης γης, καθώς και την επικάλυψη με περιοχές Natura 2000.
Πατήστε πάνω σε μια χώρα για αναλυτικά δεδομένα.
 |
| ΔΕΙΤΕ ΕΔΩ τον διαδραστικό χάρτη |
«Μιλάμε για ένα απίστευτο μέγεθος φωτιάς που εξαπλωνόταν και δεν υπήρχε κανένας να το σταματήσει. Οι πυροσβέστες που ήταν εδώ κατέβαλαν υπεράνθρωπες προσπάθειες. Αλλά προφανώς δε σταματιόταν. Η φωτιά έσβησε στη θάλασσα, εκεί είναι και το μαγαζί μου, κάηκε η αποθήκη μου. Είναι θαύμα που δεν πέθαναν άνθρωποι», δηλώνει ο Σωτήρης Θεοδώρου, μόνιμος κάτοικος και ιδιοκτήτης επιχείρησης εστίασης στα Λημνιά της Βολισσού, στη Χίο. Μέσα σε πέντε ημέρες τον περασμένο Αύγουστο κάηκαν στο νησί περίπου 79.140 στρέμματα δασικής περιοχής, στην πλειονότητά τους εκτάσεις Natura 2000, αγροτικές καλλιέργειες, ποιμενικές εγκαταστάσεις, σπίτια και επιχειρήσεις. Τα όσα περιγράφει στο MIIR για την πυρκαγιά της Αμανής, αντηχούν ένα φαινόμενο με το οποίο οι Ευρωπαίοι βρίσκονται ολοένα και συχνότερα αντιμέτωποι: αυτό των ακραίων και μέγα-πυρκαγιών.
 |
Ένα από τα πολλά σπίτια που κάηκαν στη μεγάλη πυρκαγιά του περασμένου Αυγούστου στην Αμανή της Χίου. Πηγή: Σωτήρης Θεοδώρου |
Από το 2015 ως το 2025 η Ευρώπη αντιμετώπισε 134 μεγάλες, ακραίες δασικές πυρκαγιές (extreme fires) έκτασης άνω των 50.000 στρεμμάτων, εκ των οποίων 61 μέγα-πυρκαγιές (megafires) που ξεπέρασαν τα 100.000 στρέμματα. Οι όροι αφορούν μεν στο μέγεθος της καμένης έκτασης των πυρκαγιών, αλλά και στην ακραία συμπεριφορά (μεγάλη ένταση, ταχύτητα) που επιδεικνύουν κατά την εξάπλωσή τους.
Σύμφωνα με το EFFIS, τα megafires έχουν εδραιωθεί στη νότια Ευρώπη: 25 μέγα-πυρκαγιές στην Ισπανία, 24 στην Πορτογαλία, 8 στην Ελλάδα, 2 στη Γαλλία, 1 στην Ιταλία και 1 στην Κύπρο. Πυρκαγιές αυτής της έκτασης ήταν πιο σπάνιες ως το 2020, με εξαίρεση το 2017 των καταστροφικών πυρκαγιών στην Πορτογαλία – μία από τις χειρότερες χρονιές για την Ευρώπη με 26 ακραίες πυρκαγιές. Η εικόνα έπειτα άλλαξε: 13 ακραίες πυρκαγιές το 2021, 22 το 2022, 9 το 2023, 11 το 2024 και 18 το 2025.
Ευρώπη: 45 εκατομμύρια καμένα στρέμματα σε 10 χρόνια
Το EFFIS κατέγραψε τουλάχιστον 24.000 πυρκαγιές στην Ευρώπη στις αντιπυρικές περιόδους 2015-2025, με 45 εκατ. στρέμματα καμένης γης. Τα τελευταία χρόνια αυξήθηκαν τόσο οι πυρκαγιές όσο και οι καμένες εκτάσεις, ενώ το 2025 μέγα-πυρκαγιές άνω των 100.000 στρ. εκδηλώθηκαν ταυτόχρονα σε τέσσερις χώρες.
Περιηγηθείτε πάνω από κάθε σημείο για να δείτε τα δεδομένα.
 |
Η μέγα-πυρκαγιά στην περιοχή του Έβρου, όπως φαινόταν από δορυφόρο, καθώς εξαπλωνόταν στο Εθνικό Πάρκο Δαδιάς στις 24 Αυγούστου 2023. – Πηγή: Copernicus Sentinel-2, ESA |
Ένας κεραυνός ήταν αρκετός για να ξεσπάσει στις 6 π.μ. της 19ης Αυγούστου 2023 μία πυρκαγιά λίγο έξω από την Αλεξανδρούπολη, μεταξύ των οικισμών Μελία και Αρίστηνο στον Έβρο. Οι συνθήκες «κόκκινου συναγερμού» που επικρατούσαν στην περιοχή -ισχυροί άνεμοι, υψηλές θερμοκρασίες και παρατεταμένη ξηρασία- είχαν ως αποτέλεσμα η φωτιά να εξαπλωθεί αστραπιαία στο Εθνικό Πάρκο Δαδιάς-Λευκίμης-Σουφλίου. Η πυρκαγιά ενώθηκε λίγες μέρες αργότερα με μία δεύτερη φωτιά που είχε ξεσπάσει βορειότερα και συνέχισε να καίει για 16 συνολικά ημέρες.
«Η φωτιά που ξεκίνησε πάνω στη Δαδιά μέχρι που έφτασε κάτω στην παραλία, δεν σταματιόταν. Αυτή είναι η αλήθεια. Η περιοχή του Έβρου πριν από την πυρκαγιά ήταν σε συνθήκες πολύ έντονης ξηρασίας, τόσο ατμοσφαιρικής, αλλά και εδαφικής, δηλαδή δεν υπήρχε υγρασία στο έδαφος. Ως αποτέλεσμα η καύσιμη ύλη ήταν σε τέτοια κατάσταση που η ταχύτητα με την οποία εξαπλωνόταν η φωτιά εξαιτίας και των βορειοανατολικών ανέμων, ήταν πάρα πολύ μεγάλη. Το δάσος ήταν πολύ πυκνό και όλο αυτό οδήγησε σε μια εκρηκτική εξάπλωση», εξηγεί στο MIIR ο Θοδωρής Γιάνναρος, κύριος ερευνητής με εξειδίκευση στην πυρομετεωρολογία, στο Ινστιτούτο Ερευνών Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών.
Είκοσι άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, οι περισσότεροι εκ των οποίων ήταν μετανάστες και πρόσφυγες που παγιδεύτηκαν διασχίζοντας το δάσος. Ο οικολογικός απολογισμός της πυρκαγιάς ήταν και αυτός εξαιρετικά βαρύς: Από τα συνολικά 966.100 στρέμματα που κάηκαν, το 65% βρισκόταν εντός περιοχών Natura 2000, συμπεριλαμβανομένου του 58% του Εθνικού Πάρκου της Δαδιάς, ενός εκ των σημαντικότερων φυσικών καταφυγίων γυπών και αρπακτικών πτηνών στην Ευρώπη. Η πυρκαγιά του Έβρου αντιπροσωπεύει μόνη της σχεδόν το ένα πέμπτο της συνολικής καμένης έκτασης στην Ελλάδα μεταξύ 2015-2025, καίγοντας πυκνά δάση, αναγεννημένη άγρια βλάστηση και γεωργικές εκτάσεις.
Έβρος 2023: Η μεγαλύτερη δασική πυρκαγιά της Ευρώπης
Η πυρκαγιά του Έβρου έκαιγε επί 16 ημέρες, άφησε πίσω της 966.100 καμένα στρέμματα και καταγράφηκε από το EFFIS, το Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφοριών για τις Δασικές Πυρκαγιές, ως η μεγαλύτερη της Ευρώπης. Το 65% της καμένης έκτασης βρισκόταν σε περιοχές Natura 2000, ενώ επλήγη το 58% του Εθνικού Πάρκου Δαδιάς.
Σύρετε τον δείκτη για να δείτε το αποτύπωμα της πυρκαγιάς.
 |
| ΔΕΙΤΕ ΕΔΩ τη διαδραστική εικόνα |
Το 2025 ήταν το τρίτο θερμότερο έτος που έχει καταγραφεί ποτέ στην Ευρώπη, σύμφωνα με στοιχεία του Copernicus, ξεπερνώντας κατά 1.17°C τη μέση τιμή της περιόδου 1991-2020. Παγκοσμίως οι θερμοκρασίες ήταν μόλις 0,01 °C κάτω από τα επίπεδα του 2023 και 0.13°C χαμηλότερα από το 2024, που παραμένει το θερμότερο έτος στην ιστορία. Οι επιπτώσεις της ανόδου της θερμοκρασίας και τα έντονα καιρικά φαινόμενα επηρεάζουν ουσιαστικά την εξέλιξη των πυρκαγιών: το 2025 ήταν η δεύτερη πιο καταστροφική περίοδος δασικών πυρκαγιών στην ιστορία της Ευρώπης, με περισσότερα από 9 εκατ. στρέμματα καμμένα.
 |
Μέγα-πυρκαγιές στην Ισπανία και την Πορτογαλία όπως τις κατέγραψε δορυφόρος στις 17 Αυγούστου 2025. Σχεδόν 4 εκατ. στρέμματα κάηκαν πέρυσι μόνο στην Ισπανία που αντιμετώπισε τη χειρότερη περίοδο δασικών πυρκαγιών των τελευταίων 30 ετών. – Πηγή: Copernicus Sentinel-2, ESA |
«Στη συγκεκριμένη περιοχή της βορειοδυτικής Ιβηρικής Χερσονήσου παρατηρείται τεράστιος αριθμός πυρκαγιών, χιλιάδες κάθε χρόνο. Αυτές δεν διαρκούν μόνο κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, αλλά και πέρα από αυτούς, με μεγάλες εκτάσεις να καίγονται ακόμη και τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο», εξηγεί ο Adrián Regos, μεταδιδακτορικός ερευνητής του προγράμματος Ramón y Cajal στο MBG-CSIC της Ισπανίας.
Η κλιματική αλλαγή, κατά τον Thierry Gauquelin, καθηγητή στο Μεσογειακό Ινστιτούτο Βιοποικιλότητας, Θαλάσσιας & Χερσαίας Οικολογίας του Πανεπιστημίου Aix-Marseille στη Γαλλία, θα έχει ως αποτέλεσμα οι πυρκαγιές στην Ευρώπη εφεξής να είναι πιο συχνές, πιο έντονες και να επηρεάζουν σημαντικά περιοχές όπου μέχρι τώρα δεν συνηθίζονταν: «Αν στην περιοχή της Μεσογείου υπάρχει ανησυχία σε σχέση με την εξάπλωση ανεξέλεγκτων μεγα-πυρκαγιών, υπάρχει ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία για τις βόρειες περιοχές της Γαλλίας, όπου δεν υπάρχει τέτοια μακρά ιστορία πυρκαγιών».
Τι καίγεται στην Ευρώπη;
Για τον Ιωάννη Μητσόπουλο, επίκουρο καθηγητή στη Σχολή Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), υπάρχει ένας ακόμη κρίσιμος παράγοντας πίσω από την εξάπλωση των μεγάλων πυρκαγιών: η εγκατάλειψη της υπαίθρου. «Ο κόσμος έχει φύγει από τα χωριά και τα δάση έχουν σταματήσει να διαχειρίζονται από τις τοπικές κοινωνίες:, μειώθηκε η βόσκηση, η ρητινοπαραγωγή, οι υλοτομίες κτλ, με αποτέλεσμα να αυξηθεί η δασική καύσιμη ύλη. Σε συνδυασμό με την κλιματική αλλαγή έχουν δημιουργηθεί ιδανικές συνθήκες για να έχουμε πολλές πυρκαγιές που αν ξεφύγουν, μπορούν να γίνουν μεγάλες. Στην Ελλάδα τα τελευταία 40 χρόνια το 4-5% των πυρκαγιών ήταν υπεύθυνο για το 70–80% των καμένων εκτάσεων».
Η ανάλυση ανέδειξε ακόμη το σημαντικό πλήγμα που υφίσταται ο αγροτικός τομέας εξαιτίας των πυρκαγιών, αφού εντοπίζονται συνολικά 9.260.000 στρέμματα καμένων γεωργικών εκτάσεων – πάνω από το ένα πέμπτο της καμένης γης.
Η έκταση των πληττόμενων αγροτικών περιοχών αυξήθηκε σημαντικά μετά το 2020 και έφτασε σε ιστορικό υψηλό το 2025. Η Ιταλία είχε τα «πρωτεία», με σχεδόν 2,6 εκατ. στρέμματα την τελευταία δεκαετία, ακολουθούμενη από την Πορτογαλία (2,32 εκατ.), την Ισπανία (1,79 εκατ.) και την Ελλάδα (1,28 εκατ.). Σημαντικές αγροτικές απώλειες υπέστησαν και η Βουλγαρία, η Ρουμανία και η Κροατία.
 |
Οι μελισσοκόμοι επέστρεφαν την άνοιξη του 2022 στη Βόρεια Εύβοια, για να συνεχίσουν τις αγροτικές τους εργασίες ανάμεσα στα καμένα της μέγα-πυρκαγιάς του 2021. Πηγή: MIIR |
Προστατευόμενες περιοχές στις φλόγες
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα της έρευνας προέκυψε κατά τον συσχετισμό των ορίων των πυρκαγιών με το επίσημο σύνολο δεδομένων του δικτύου Natura 2000: Από τα συνολικά 45 εκατ. στρέμματα που κάηκαν μεταξύ 2015-2025, σχεδόν 13 εκατ. στρέμματα επικαλύπτονται με προστατευόμενες περιοχές Natura 2000. Μάλιστα κάποια έτη (2018, 2022, 2023) πάνω από το ένα τρίτο του συνόλου των καμένων εκτάσεων βρισκόταν εντός προστατευόμενων ζωνών.
Η ανάλυση εντόπισε ακόμη 147 περιοχές του δικτύου Natura 2000 που επλήγησαν από μεγάλες πυρκαγιές σε τουλάχιστον δύο διαφορετικά έτη μεταξύ 2015 και 2025. Το μοτίβο αυτό συναντάται περισσότερο στην Πορτογαλία (Serra da Estrela) και την Ισπανία (Γαλικία, η Καστίλλη και Λεόν, καθώς και ορεινές περιοχές κοντά στα πορτογαλικά σύνορα), ενώ ακόμη και η Ιρλανδία έχει καταγράψει μικρό αριθμό μεγάλων πυρκαγιών σε περιοχές Natura 2000.
Στην Ελλάδα η έρευνα του MIIR δείχνει πως τα πλέον πολύτιμα οικοσυστήματα βρίσκονται υπό διαρκή πίεση από επαναλαμβανόμενες πυρκαγιές, οι οποίες δεν αποτελούν μεμονωμένα περιστατικά. Συγκριτικά με Ισπανία-Πορτογαλία ο αριθμός των πυρκαγιών σε προστατευόμενες περιοχές είναι μικρότερος, ωστόσο πλήττονται σημαντικές εκτάσεις τόσο στην ηπειρωτική χώρα, όσο και σε νησιωτικά οικοσυστήματα. Οι πυρκαγιές του 2022 και 2023 στο δάσος της Δαδιάς και την ευρύτερη περιοχή του Έβρου, επηρέασαν 633.360 στρέμματα προστατευόμενου οικοσυστήματος. Περιοχές Natura κάηκαν επανειλημμένα σε δύο τουλάχιστον πυρκαγιές μεταξύ 2015-2025 στην Πάρνηθα, τα Γεράνεια όρη, τη Βόρεια Χίο, τη νότια Μάνη, το όρος Καντήλι στην Εύβοια και μέρη της Ζακύνθου.
Οι προστατευόμενες περιοχές που κάηκαν ξανά
Τρεις ελληνικές περιοχές Natura 2000 που επλήγησαν επανειλημμένα από μεγάλες πυρκαγιές άνω των 10.000 στρεμμάτων κατά τις αντιπυρικές περιόδους 2015-2025.
Τα όμορφα δάση όμορφα ξανακαίγονται
«Η επαναληψιμότητα στις ίδιες
περιοχές των πυρκαγιών είναι ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα που έχουμε αυτή
τη στιγμή. Ένα ώριμο μεσογειακό οικοσύστημα θα ανακάμψει με φυσικό
τρόπο από μία πυρκαγιά. Αν καεί όμως δυο-τρεις φορές μέσα σε μια χρονική
περίοδο περίπου είκοσι ετών, εκεί θα οδηγηθεί προς την υποβάθμιση και
την ερημοποίηση», υπογραμμίζει ο Ηλίας Τζηρίτης,
Συντονιστής Δράσεων για τις Δασικές Πυρκαγιές στο WWF Ελλάς. «Όταν κάηκε
το 2024 η Βορειοανατολική Αττική, που είχε καεί ξανά το 2009, κάηκαν
θάμνοι, δέντρα που βρίσκονταν στην πολύ σημαντική φάση της αναγέννησης, η
οποία δυστυχώς σε κάποιες περιοχές χάθηκε».
Σύμφωνα με στοιχεία του EFFIS που επεξεργάστηκε το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών και το Meteo, από το 2017 μέχρι και το 2025 στην Περιφέρεια Αττικής κάηκαν σε 13 μεγάλες πυρκαγιές τουλάχιστον 465.000 στρέμματα δάσους, δηλαδή το 38% της συνολικής δασικής επιφάνειας που περιβάλλει την ελληνική πρωτεύουσα. Απομένει ένα 62% δια πάσα μελλοντική χρήση…
 |
Χάρτης που δείχνει την περίμετρο των εκτάσεων που κάηκαν σε μεγάλες δασικές πυρκαγιές στην Περιφέρεια Αττικής από το 2017 ως και το 2025. – Πηγή: Meteo, Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών |
Στη λίστα περιλαμβάνονται ακόμη η ευρύτερη Στερεά Ελλάδα, η Πελοπόννησος και η Ανατολική Μακεδονία-Θράκη. Οι υπόλοιπες περιοχές βρίσκονται και αυτές στον ευρωπαϊκό νότο, όπως φαίνεται στον παρακάτω πίνακα.
 |
| ΔΕΙΤΕ ΕΔΩ ΤΟ ΔΙΑΔΡΑΣΤΙΚΟ ΓΡΑΦΗΜΑ |
Το στοίχημα του περιορισμού των μέγα-πυρκαγιών
«Οι δασικές πυρκαγιές γίνονται όλο και πιο άγριες και καταστροφικές σε ολόκληρη την Ευρώπη, με ολέθριες συνέπειες για τη ζωή, το περιβάλλον και τις οικονομίες μας», δήλωσε τον Μάρτιο η Γιέσικα Ρούσβαλ, Ευρωπαία Επίτροπος Περιβάλλοντος. Η Κομισιόν ανακοίνωσε τον Ιούνιο την ανάπτυξη της «μεγαλύτερης δύναμης αντίδρασης» για τις δασικές πυρκαγιές: 777 πυροσβέστες, 22 πυροσβεστικά αεροσκάφη και 5 ελικόπτερα από τον στόλο της ΕΕ σε ετοιμότητα. Είναι ακριβώς αυτές οι δυνάμεις που από χθες στέλνονται στα πύρινα μέτωπα της Ισπανίας και της Γαλλίας. Αρκούν όμως αυτά τα κατασταλτικά μέτρα;
Οι ειδικοί συμφωνούν πως ο πιο σκληρός αντίπαλος σήμερα είναι η αύξηση της δριμύτητας των πυρκαγιών και η συνειδητοποίηση πως δεν θα μπορεί να αντιμετωπιστεί χωρίς την εφαρμογή μέτρων πρόληψης. «Πρέπει να καταλάβουμε κάποια στιγμή ότι τα αεροπλάνα δεν αρκούν. Αν παίρνουμε 10 ευρώ, τα 3 πηγαίνουν στην πρόληψη και τα 7 στην καταστολή. Πρέπει να αλλάξει η αναλογία, τουλάχιστον να πάμε στο 50-50. Η Πορτογαλία κατάφερε το 60-40 υπέρ της πρόληψης και έχει καλύτερα αποτελέσματα. Και να βελτιωθεί ο προκατασταλτικός σχεδιασμός, ώστε να φθάνουμε στις εστίες πυρκαγιών την πρώτη κρίσιμη μισή ώρα από την αναγγελία τους», τονίζει ο επίκουρος καθηγητής του ΑΠΘ Ιωάννης Μητσόπουλος.
Κατά τον Ηλία Τζηρίτη του WWF Ελλάς, το στοίχημα στη Μεσόγειο είναι να γίνουν οι πυρκαγιές λιγότερο καταστροφικές. «Δεν έχουμε περισσότερες φωτιές από παλαιότερα. Μάλιστα τα δεδομένα δείχνουν ότι στη Μεσόγειο τα περιστατικά μειώνονται. Έχουμε, όμως, χειρότερες συνθήκες και μεγαλύτερες πυρκαγιές με ισχυρότερη ένταση. Όταν καίγεται ο Φενεός όπως κάηκε, με τέτοια ένταση, αυτό σημαίνει κάτι. Πληρώνουμε την απουσία διαχείρισης τόσων χρόνων και τα κενά στον σχεδιασμό και την εφαρμογή πρόληψης στο πεδίο», λέει.
 |
Η Ισπανία και η Γαλλία ζήτησαν την Παρασκευή 24 Ιουλίου την ενεργοποίηση του ευρωπαϊκού μηχανισμού πολιτικής προστασίας καθώς οι μέγα-πυρκαγιές μαίνονται ανεξέλεγκτες, καίγοντας δεκάδες χιλιάδες στρέμματα γης. Ελληνικά Canadair θα συνδράμουν στην προσπάθεια. – Πηγή: Pixabay |
Κλειδί στην πορεία αυτή αποτελεί η χρηματοδότηση. Πριν από ένα χρόνο το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΕΣ) κατέγραψε σε έκθεσή του κενά διαφάνειας στον τρόπο με τον οποίο η Κομισιόν και τα ευρωπαϊκά κράτη χρησιμοποιούν κοινοτικούς πόρους -κυρίως του Ταμείου Ανάκαμψης (RRF)- για την πρόληψη, ετοιμότητα και αποκατάσταση δασικών πυρκαγιών. Επεσήμανε ακόμη ότι αρκετά χρηματοδοτούμενα πρότζεκτ βασίζονταν σε ξεπερασμένες πληροφορίες και δεν είχαν μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.
Συνολικά τουλάχιστον €3,5 δισεκατομμύρια προορίζονταν για την αντιμετώπιση δασικών πυρκαγιών στην ΕΕ το 2021-2027. Για την Ελλάδα που είχε αιτηθεί €837 εκατομμύρια, το ΕΕΣ ανέφερε πως υπήρξαν καθυστερήσεις στην απορρόφηση των χρημάτων και κάποιες ανακατευθύνσεις πόρων που ήδη κόστισαν ακριβά.
Το Παρατηρητήριο για τις Δασικές Πυρκαγιές FireWatch που δημιούργησε ο δημοσιογράφος δεδομένων Θανάσης Τρομπούκης, έχει αναλύσει 6.247 δημοσιευμένες συμβάσεις που καλύπτουν τα έτη 2024-2026 (δεν προσμετρώνται συμβάσεις που προέκυψαν από διεθνείς διαγωνισμούς) -μεταξύ αυτών και 1008 απευθείας αναθέσεις φέτος- και έχει υπολογίσει τη συνολική δαπάνη ως τώρα για υπηρεσίες καθαρισμού, προμήθειες εξοπλισμού και έργα υποδομής, στα €810 εκατομμύρια. Δεν υπάρχει τρόπος να γνωρίζουμε, όμως, ποιες συμβάσεις έχουν εκτελεστεί ή καθυστερήσει.
Η νέα ευρωπαϊκή κανονικότητα
Στη Χίο ο Σωτήρης Θεοδώρου και οι κάτοικοι που επλήγησαν από τη μεγάλη πυρκαγιά του Αυγούστου, διεκδικούν, μέσω της Επιτροπής Υπεράσπισης Αμανής και του Συλλόγου Πυροπλήκτων, ακόμη τις αποζημιώσεις που υποσχέθηκε το κράτος. Καταγγέλλουν ότι αφέθηκαν μόνοι τους, με ελάχιστες πυροσβεστικές δυνάμεις, να αντιμετωπίσουν μία πυρκαγιά που από την πρώτη μέρα πήρε ανεξέλεγκτες διαστάσεις.
Για εκείνους που καλούνται να ζήσουν μετά τις πυρκαγιές, η απόφαση να μείνουν στον τόπο όπου έχασαν τα πάντα δεν είναι εύκολη. Είναι ένα μέλλον με αγώνα επιβίωσης, δικαστικές μάχες και ψυχικά αποθέματα. «Προσπαθούμε να διεκδικήσουμε αυτά που μας ανήκουν, τις κρατικές αποζημιώσεις, τις αστικές και ποινικές ευθύνες», λέει ο Θεοδώρου. «Δεν υπάρχει περίπτωση να φύγουμε από τον τόπο μας, όσο και αν αυτό θέλουμε να το κάνουμε. Θα μείνουμε στην Αμανή, θα αγωνιστούμε και θα ζήσουμε εδώ. Είναι ένας τόπος που μπορεί να ξαναφτιαχτεί».
Οι πυρκαγιές στην Ευρώπη που επλήγη από τρεις ακραίους καύσωνες το 2026, έχουν ήδη κάψει συνολική έκταση μεγαλύτερη από τον ετήσιο μέσο όρο των προηγούμενων ετών, όπως δείχνουν δεδομένα του EFFIS. Η άνοδος των θερμοκρασιών και οι παρατεταμένες μεγάλες πυρκαγιές -όχι μόνο στη νότια, αλλά και στην κεντρική και βόρεια Ευρώπη- προμηνύουν ότι οι Ευρωπαίοι πολίτες θα βρίσκονται από εδώ και πέρα διαρκώς αντιμέτωποι με μεγάλες πυρκαγιές και πυρομετεωρολογικές συνθήκες που θα απειλούν τις ζωές και τα οικοσυστήματα που πασχίζουν να επιβιώσουν.
Οι ειδικοί επιστήμονες λένε πως οι πυρκαγιές σβήνουν τους χειμώνες που προηγήθηκαν. Η Ευρώπη και η Ελλάδα πρέπει να συνειδητοποιήσουν, έστω και τώρα, πως και για τις μεγα-πυρκαγιές ισχύει το γνωστό ρητό: «Αν αποτύχεις να προετοιμαστείς, τότε προετοιμάζεσαι να αποτύχεις».
Ταυτότητα έρευνας
Η διασυνοριακή έρευνα δεδομένων οργανώθηκε και συντονίστηκε από το Μεσογειακό Ινστιτούτο Ερευνητικής Δημοσιογραφίας (MIIR – Mediterranean Institute for Investigative Reporting) σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Δημοσιογραφίας Δεδομένων (EDJNet – European Data Journalism Network), στο πλαίσιο του ChatEurope.
Στην έρευνα συμμετείχαν: MIIR (Ελλάδα), Openpolis (Ιταλία), Civio (Ισπανία), Voxeurop (Γαλλία), European Correspondent (Βέλγιο), The Journal (Ιρλανδία), Eurologus (Ουγγαρία).
Διαβάστε την πλήρη μεθοδολογία και τον κώδικα που χρησιμοποιήθηκε από την Κωνσταντίνα Μαλτεπιώτη για τη συλλογή και την ανάλυση των δεδομένων εδώ.
Ο έλεγχος της ανάλυσης δεδομένων πραγματοποιήθηκε από την Kata Moravecz (Eurologus).
Την παραγωγή και παρουσίαση της έρευνας σε εκδοχή scrolly-telling εκτέλεσε ο Krisztián Szabó (Atlatszo). Δείτε το scrollytelling της έρευνας εδώ.
Η έρευνα δημοσιεύθηκε στις 25 Ιουλίου 2026 στo miir.gr και την Εφημερίδα των Συντακτών, καθώς και στην ιστοσελίδα και το δίκτυο των συνεργατών του EDJNet.
Το κείμενο δημοσιεύεται σε συνεργασία με το European Data Journalism Network στο πλαίσιο του ChatEurope, με δικαίωμα χρήσης CC BY-SA 4.0.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου