Πολεοδομώντας
από την “πίσω πόρτα”- Τι αναφέρει ο Ν. Μπελαβίλας για το νομοσχέδιο που
ανοίγει τον δρόμο για ιδιωτικές πόλεις σε παρθένες εκτάσεις
Ένα νομοσχέδιο που εμφανίζεται ως τεχνική ρύθμιση για την πολεοδόμηση μικρών οικισμών κρύβει στην πραγματικότητα μια από τις πιο επιθετικές παρεμβάσεις στον χωρικό σχεδιασμό των τελευταίων δεκαετιών. Πίσω από ασαφείς διατυπώσεις και συνοπτικές διαδικασίες, ανοίγει ο δρόμος για μαζική ιδιωτική δόμηση σε παρθένες εκτάσεις, ανατρέποντας θεμελιώδεις αρχές προστασίας του τοπίου και της εκτός σχεδίου περιοχής. Το σχέδιο αυτό, αν εφαρμοστεί, απειλεί να μεταμορφώσει νησιά και ορεινές κοινότητες σε πεδία ανεξέλεγκτης τουριστικής εκμετάλλευσης.
Ο Νίκος Μπελαβίλας καθηγητής Πολεοδομίας στη Σχολή Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ και Διευθυντής του Εργαστηρίου Αστικού Περιβάλλοντος ΕΜΠ με μια ανάρτηση εξηγεί τους κινδύνους που εμφανίζονται με το συγκεκριμένο νομοσχέδιο:
“Ένα φιλόδοξο σχέδιο, κρυμμένο μέσα σε ένα παραπλανητικό νομοσχέδιο, επιχειρεί να αναπαράγει σε μαζική κλίμακα το σκάνδαλο των φλαμίνγκο στη γειτονική Αλβανία: την απόπειρα της οικογένειας Ντόναλντ Τραμπ να ιδιοποιηθεί έναν τεράστιο, ανέγγιχτο παραθαλάσσιο βιότοπο, με στόχο τη δημιουργία μιας ιδιωτικής παραθεριστικής πόλης.
Ενταγμένο στο Β΄ Μέρος του σχεδίου νόμου για την ΕΥΔΑΠ, το οποίο τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση για μόλις λίγες ημέρες, εισάγει νέες «…διατάξεις για την πολεοδόμηση εγκαταλελειμμένων, μικρών και φθινόντων οικισμών και λοιπές ρυθμίσεις αρμοδιότητας Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (άρθρα 41-59)».
Πριν εξετάσουμε αναλυτικότερα τις προβλέψεις του, αξίζει να περιγράψουμε ένα ενδεικτικό εφιαλτικό σενάριο.
Ας πάρουμε για παράδειγμα ένα μικρό κυκλαδίτικο νησί, τη Σέριφο. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, διαθέτει 14 φθίνοντες ή εγκαταλελειμμένους οικισμούς, ενώ ως οικισμοί με μηδενικό πληθυσμό καταγράφονται ακόμη και τα δύο βραχονήσια της, η Σερφοπούλα και το Βόδι. Με βάση τη λογική του σχεδίου, σε καθεμία από αυτές τις περιοχές, εκτός σχεδίου πόλεως και εκτός των ορίων των υφιστάμενων ή ανενεργών οικισμών, θα μπορεί να δημιουργηθεί ένα νέο πολεοδομικό συγκρότημα έκτασης από 50 έως 200 στρέμματα, μέσω συνοπτικών διαδικασιών.
Εξετάζοντας αναλυτικότερα τις διατάξεις, διαπιστώνεται ότι στην πραγματικότητα προωθείται ένα εκτεταμένο πρόγραμμα ιδιωτικής πολεοδόμησης σε περιοχές ιδιαίτερα υψηλού επενδυτικού ενδιαφέροντος. Η ρύθμιση αφορά περίπου το 27% των νησιωτικών και ορεινών οικισμών της χώρας, είτε είναι παραδοσιακοί είτε όχι, οι οποίοι στη συντριπτική τους πλειονότητα είναι προϋφιστάμενοι του 1923 και βρίσκονται σε περιοχές με περιορισμένη ή ακόμη και μηδενική ανθρωπογενή επιβάρυνση. Η επίκληση της «αναβάθμισης οικισμών» λειτουργεί ουσιαστικά ως προσχηματική αιτιολόγηση, προκειμένου να παρακαμφθούν οι πάγιες συνταγματικές επιφυλάξεις απέναντι στη θέσπιση όρων δόμησης σε παρθένες εκτός σχεδίου εκτάσεις.
Είναι χαρακτηριστικό ότι, σύμφωνα με το προτεινόμενο πλαίσιο, η «διάσωση» ενός φθίνοντος οικισμού δεν επιδιώκεται μέσω της αποκατάστασης και αναζωογόνησης του υφιστάμενου οικιστικού ιστού, αλλά μέσω της δημιουργίας ενός νέου ιδιωτικού οικισμού, πολλαπλάσιου σε έκταση, σε όμορη περιοχή. Ωστόσο, οι φθίνοντες ή εγκαταλελειμμένοι οικισμοί είναι κατά κανόνα προϋφιστάμενοι του 1923, γεγονός που σημαίνει ότι θεωρούνται ήδη πολεοδομικά νόμιμοι και διαθέτουν δυνατότητα οικοδόμησης. Επομένως, η συγκεκριμένη ρύθμιση δεν αποσκοπεί στην αξιοποίηση των ίδιων των οικισμών, αλλά ουσιαστικά επιτρέπει τη δόμηση εκτός των ορίων τους, παρακάμπτοντας ευθέως τους περιορισμούς που έχει επανειλημμένα θέσει η νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας.
Και όταν μιλάμε για δόμηση, δεν εννοούμε τη σημερινή διάσπαρτη «λαϊκή» εκτός σχεδίου δόμηση ή μεμονωμένες επαύλεις, αλλά οργανωμένα τουριστικά συγκροτήματα, πολυτελή resorts και gated villages, σχεδιασμένα για κάθε «Χρυσή Βίζα» ή για ολιγάρχες της Ανατολής.
Οι περισσότεροι ορεινοί, ημιορεινοί και νησιωτικοί οικισμοί της χώρας με πληθυσμό 100 έως 200 κατοίκων —το σχέδιο νόμου αναφέρεται μάλιστα σε οικισμούς με 0 έως 150 κατοίκους— είτε βρίσκονται στα Ζαγοροχώρια είτε στα Δωδεκάνησα ή σε άλλες περιοχές, έχουν συνήθως έκταση από 20 έως 100 στρέμματα. Οι προτεινόμενες επεκτάσεις, που κυμαίνονται από 50 έως 200 στρέμματα, συνιστούν μια δυσανάλογη πολεοδομική γιγάντωση, ανάλογη με εκείνη που επιχειρήθηκε πρόσφατα στην περιφέρεια του παραδοσιακού οικισμού στο Πάπιγκο. Μπροστά σε αυτό που επιχειρείται να νομοθετηθεί, το άγος του Σαρακήνικου στη Μήλο, της Κουμπάρας στην Ίο και τόσες άλλες πρόσφατες υποθέσεις κινδυνεύουν να μοιάζουν με πταίσματα.
Παράλληλα, το εύρος εφαρμογής της ρύθμισης
είναι τεράστιο, καθώς αφορά περισσότερες από 1.300 δημοτικές κοινότητες
με χιλιάδες οικισμούς. Ενδεικτικά, μόνο η δημοτική κοινότητα Οίας
διαθέτει οκτώ οικισμούς που πληρούν τα σχετικά κριτήρια, ενώ σε ολόκληρη
τη Σαντορίνη ο αριθμός τους ανέρχεται σε είκοσι έναν. Αυτό σημαίνει
ότι, θεωρητικά, θα μπορούσαν να δημιουργηθούν έως και είκοσι ένα νέα
συγκροτήματα έκτασης έως 200 στρεμμάτων το καθένα στη Σαντορίνη — πάνω
από 4.000 στρέμματα νέας πολυτελούς δόμησης. Αξίζει να αναλογιστούμε το
μέγεθος αυτής της προοπτικής.
Παρά τις διακηρύξεις περί
«περιβαλλοντικής αναβάθμισης» και «βιώσιμης ανάπτυξης», οι προτεινόμενες
διατάξεις δημιουργούν σοβαρούς κινδύνους για την περιβαλλοντική
ισορροπία, το φυσικό τοπίο και την αποτροπή της άναρχης δόμησης.
Με αυτό το νομοσχέδιο δεν μιλάμε απλώς για λεηλασία της χώρας. Μιλάμε για την κατασπατάληση του πολυτιμότερου κεφαλαίου της: των φυσικών τοπίων της και των μικρής κλίμακας οικισμών των βουνών και των νησιών. Αν αυτό δεν αποτελεί εξόρυξη πλούτου από τους πολλούς προς όφελος των λίγων, τότε τι είναι;”
Η ανάρτηση του Νίκου Μπελαβίλα ΕΔΩ
Η σχετική διάταξη περιλαμβάνεται στο νομοσχέδιο για την διαχείριση του νερού που έχει τεθεί σε διαβούλευση στον παρακάτω σύνδεσμο:
Ένα σχόλιο
Μπορείτε να φανταστείτε τους Σίφωνες ή το Σκεπόνι στη Νάξο, τα Μονίτσια να γίνονται όχι ζωντανά χωριά της Νάξου που επιστρέφουν από τη λήθη, αλλά νέα τουριστικά συγκροτήματα; Το ερώτημα δεν είναι θεωρητικό. Το νομοσχέδιο που τέθηκε σε διαβούλευση επιτρέπει τη δημιουργία ιδιωτικών πολεοδομικών ενοτήτων έως 200 στρεμμάτων σε περιοχές που σήμερα θεωρούνται εγκαταλελειμμένοι ή φθίνοντες οικισμοί. Με μια φαινομενικά τεχνική ρύθμιση, ανοίγει ο δρόμος για μαζική ιδιωτική δόμηση σε παρθένες εκτάσεις.
Οι δήμοι και οι Περιφέρειες συμφωνούν; Θα λάβουν μέρος στην διαβούλευση ή απλώς θα προσπεράσουν το θέμα θεωρώντας πως πρόκειται για βιώσιμη ανάπτυξη που θα δημιουργήσει θέσεις εργασίες και όλα τα γνωστά επιχειρήματα που συνήθως λέγονται σ’ αυτές τις περιπτώσεις;
Εμείς, οι πολίτες αυτής της χώρας;
- ΣΧΕΤΙΚΗ η πρόσφατη ανάρτηση στο μπλογκ μας:
- altersyros: Λάβαμε στο email μας και παραθέτουμε αίτημα της δημοτικής παράταξης "Σύρος Εξ Αρχής", προς το δημοτικό συμβούλιο Σύρου-Ερμούπολης, προκειμένου να συζητηθεί το ταχύτερο το παραπάνω θέμα:
Η Δημοτική παράταξη Σύρος Εξ Αρχής, κατέθεσε (18.07.26) στο γραφείο προέδρου Δημοτικού Συμβουλίου αίτημα, να συζητηθούν το ταχύτερο δυνατό οι διατάξεις του νομοσχεδίου με τίτλο «Επέκταση αρμοδιοτήτων της Εταιρείας Υδρεύσεως και Αποχετεύσεως Πρωτευούσης...» κλπ. με τις οποίες, μεταξύ άλλων σημαντικών, το Υπουργείο Ενέργειας επιχειρεί να νομοθετήσει πολεοδομικές ρυθμίσεις για τα νησιά μας.
Η εκτίμηση της παράταξής μας είναι ότι οι ρυθμίσεις αυτές είναι όλως αρνητικές με αποκορύφωμα την ιδιωτική πολεοδόμηση εκτός οικισμού.
Δεν είναι κάτι που συναντάμε πρώτη φορά. «Θα θυμάστε (επισημαίνει στο έγγραφό της η παράταξη) ότι μας είχε απασχολήσει (στο Δημοτικό Συμβούλιο) κατά τη συζήτηση για έκφραση γνώμης για το υπό διαμόρφωση Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο (ΤΠΣ) Σύρου, με αρνητικές επισημάνσεις όχι μόνο από εμάς αλλά και από τους αρμόδιους μελετητές του ΤΠΣ Σύρου» ως προς τη δυνατότητα δημιουργίας 'χωριών στο πουθενά'.
«Να λοιπόν που τώρα, ανοίγει ξαφνικά ο δρόμος για την δημιουργία και ανάπτυξη οικισμών σε όσους διαθέτουν την οικονομική δυνατότητα για συγκέντρωση μεγάλου αριθμού οικοπέδων, έκτασης ακόμα και 200 στρεμμάτων!
Το υπουργείο παρουσιάζει το εν λόγω νομοσχέδιο ως «αναπτυξιακό» για την... αναζωογόνηση της υπαίθρου δίνοντας στη συγκεκριμένη ρύθμιση τον όμορφο τίτλο «Ειδικά Σχέδια Περιβαλλοντικής Αναβάθμισης και Ανάπτυξης» (Ε.Σ.ΠΕΡ.Α.Α.). Στην πραγματικότητα όμως, πρόκειται για σχέδια ιδιωτικής πολεοδόμησης με ευνοϊκούς όρους (που δεν θα ισχύουν για τους λοιπούς πολίτες...) και θα αλλοιώσουν μια για πάντα τον χαρακτήρα της υπαίθρου των νησιών. Ταυτόχρονα θα επιβαρύνουν, όπως είχαμε αναδείξει στο Δημοτικό Συμβούλιο, τις υποδομές (ύδρευση, αποχέτευση, διαχείριση απορριμμάτων κλπ.) χρεώνοντας όλους τους πολίτες του νησιού για κάτι που θα αφορά «επενδυτές».
Ζητάμε (καταλήγει η δημοτική παράταξη) από την πρόεδρο του Δημοτικού Συμβουλίου μας να θέσει το θέμα το ταχύτερο σε συνεδρίαση του σώματος, ώστε να ενημερωθούν και κινητοποιηθούν οι νησιωτικές κοινωνίες, να εκφραστεί η άποψη του δήμου μας και να γνωστοποιηθεί στο αρμόδιο υπουργείο πριν την ψήφιση των σχετικών ρυθμίσεων. Με στόχο να μην συμπεριληφθούν και να μην ισχύσουν».
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου