Από το ιατρικό θαύμα της ΕΣΣΔ στη νεοφιλελεύθερη αριστερά – Του Γρηγόρη Γεροτζιάφα*

Από το ιατρικό θαύμα της ΕΣΣΔ στη νεοφιλελεύθερη αριστερά – του Γρ. Γεροτζιάφα

του Γρηγόρη Γεροτζιάφα*

Έχει απόλυτο δίκιο ο Θανάσης Παφίλης. Ήδη από τη δεκαετία του 1930, δηλαδή λίγα χρόνια μετά το τέλος του εμφυλίου πολέμου στη νεαρή Σοβιετική Ένωση, οι εκθέσεις πολλών δυτικών επιστημόνων για το σοβιετικό σύστημα υγείας ήταν εξαιρετικά θετικές**. Η αναγνώριση αυτή διατηρήθηκε, σε μεγάλο βαθμό, μέχρι και τη δεκαετία του 1980.

Η οργάνωση του σοβιετικού συστήματος υγείας βασίστηκε στο μοντέλο Semashko, το οποίο πήρε το όνομά του από τον Νικολάι Σεμάσκο, τον πρώτο Λαϊκό Επίτροπο Υγείας της Σοβιετικής Ενωσης, από το 1918 έως το 1930. Πρόκειται για ένα μοντέλο καθολικής, δημόσιας και κεντρικά σχεδιασμένης περίθαλψης, το οποίο σήμερα επανέρχεται στη διεθνή συζήτηση και επανεκτιμάται υπό το βάρος των σύγχρονων υγειονομικών κρίσεων.

Είναι σημαντικό να υπογραμμίσουμε ότι η νεαρή Σοβιετική Δημοκρατία, παρά τον εμφύλιο πόλεμο, την αντεπανάσταση, τη διεθνή απομόνωση και την απουσία δυτικών επενδύσεων, κατόρθωσε να οργανώσει μια εντυπωσιακά αποτελεσματική αντιμετώπιση της πανδημίας της γρίπης και άλλων λοιμωδών νοσημάτων.

Η μεθοδολογία Semashko, με έμφαση στον μαζικό και καθολικό εμβολιασμό, στην ενίσχυση της πρωτοβάθμιας φροντίδας, στην κοινοτική περίθαλψη, στην επιδημιολογική επιτήρηση και στον κεντρικό σχεδιασμό, αποτέλεσε τη βάση μιας πολιτικής δημόσιας υγείαςσυντονισμένη από το Κράτος που είναι αποτελεσματικότερη από την αγορά.

Αυτήν ακριβώς τη Σοβιετική στρατηγική Semashko προτείναμε και κατά τη διάρκεια της πρόσφατης πανδημίας: μαζικό και καθολικό εμβολιασμό, ενίσχυση της πρωτοβάθμιας και κοινοτικής περίθαλψης, ισχυρό δημόσιο σύστημα υγείας και κεντρικό σχεδιασμό. Οι ακροδεξιές και φασιστικές δυνάμεις αντιλήφθηκαν πολύ καλά το πολιτικό περιεχόμενο αυτής της πρότασης· γι’ αυτό και εξαπέλυσαν τις γνωστές επιθέσεις. Αντίθετα, ένα σημαντικό τμήμα της νεοφιλελεύθερης Αριστεράς εξακολουθεί να στρέφει αλλού το βλέμμα. Αντιμετωπίζει με καχυποψία τον δημοκρατικό, αποκεντρωμένο κρατικό σχεδιασμό, ορκίζεται στη συνύπαρξη δημόσιου και ιδιωτικού τομέα ή στην υπαράσπιση του ατομνικού δικαιώμτος και της ατομικής ευκαιρίας και, στην πράξη, αρνείται την ιστορία και τις κατακτήσεις του παγκόσμιου εργατικού κινήματος και αγνοεί τις ανάγκες των λαϊκών στρωμάτων.

Για να είμαι ειλικρινής, η πρόσφατη εμπειρία μου επιβεβαίωσε ότι η διαμόρφωση μιας συνολικής στρατηγικής για την υγεία είναι, πρωτίστως, ζήτημα πολιτικής εξουσίας. Οι πολιτικές που εφαρμόζονται στον χώρο της υγείας εντάσσονται πάντοτε στις κεντρικές πολιτικές αποφάσεις και στις στρατηγικές κατευθύνσεις της εκάστοτε εξουσίας. Το αντίστροφο δεν ισχύει. Η πολιτική υγείας δεν μπορεί, από μόνη της, να ανατρέψει το γενικό κοινωνικό και οικονομικό πλαίσιο μέσα στο οποίο ασκείται.

Η πραγματοποίηση, επομένως, μιας ριζικά διαφορετικής πολιτικής υγείας δεν είναι απλώς ζήτημα τεχνοκρατών, ειδικών ή διοικητικών στελεχών. Είναι ζήτημα πολιτικής διεκδίκησης. Οφείλουμε να διοχετεύσουμε ξανά τις δυνάμεις μας, ως πολιτικά υποκείμενα, στην συγκρότηση μιας μοντέρνας σοσιαλιστικής προοπτικής στην οποία θα εντάσεται η Αριστερή Ριζοσπαστική Τεχνοκρατία.

Βέβαια, για ανθρώπους όπως ο υπογράφων, που βρίσκονται στην αιχμή τόσο της ιατρικής πράξης όσο και της παραγωγής γνώσης, η οποία μπορεί να αλλάξει το προσδόκιμο και την ποιότητα ζωής των ανθρώπων, υπάρχει ένα επίμονο και δυσεπίλυτο δίλημμα:

1. Γνωρίζουμε ότι μεγάλο μέρος της νέας γνώσης και των θεραπευτικών κατακτήσεων δεν θα φτάσει ποτέ ισότιμα στα λαϊκά στρώματα. Άρα απαιτείται βαθιά πολιτική και κοινωνική αλλαγή, δηλαδή μια σοσιαλιστική προοπτική. Όμως αυτή η αλλαγή χρειάζεται χρόνο, και στο μεταξύ άνθρωποι θα συνεχίσουν να πεθαίνουν άδικα.
2. Ταυτόχρονα, γνωρίζουμε ότι μια ουσιαστική μεταρρύθμιση δεν μπορεί να ολοκληρωθεί μέσα στο πλαίσιο του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού, γιατί τα όριά της καθορίζονται από την αγορά, την κερδοφορία και την ιδιωτικοποίηση της υγείας.
3. Ακούω ιδέες για το πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί αυτή η αντίφαση ανάμεσα στην άμεση ανάγκη για βελτίωση της ζωής των ανθρώπων και στη στρατηγική ανάγκη για συνολική κοινωνική αλλαγή.
4. Σε προσωπικό επίπεδο, συνεχίζουμε την ίδια πορεία: στην ιατρική πράξη, στην επιστημονική έρευνα, στην υπεράσπιση του δημόσιου – κρατικού συστήματος υγείας και στην πολιτική διεκδίκηση μιας σοσιαλιστικής κοινωνίας στην οποία η γνώση, η πρόληψη και η θεραπεία δεν θα αποτελούν προνόμιο, αλλά καθολικό κοινωνικό δικαίωμα.
5. Ενδεικτικές παραπομπές**

Official U.S. Public Health Service Medical Mission to the USSR: The mission concluded that the Soviet Union had made remarkable progress in universal access, preventive medicine, and medical research, while also noting weaknesses in technology and shortages of modern equipment.

K. V. Maystrakh. The Organization of Public Health in the USSR

* Ο κ. Γρηγόρης Γεροτζιάφας είναι Καθηγητής Αιματολογίας στην Ιατρική σχολή της Σορβόνης, Υπεύθυνος τμήματος θρόμβωσης στο νοσοκομείο Tenon στο Παρίσι και Διευθυντής της ερευνητικής ομάδας Καρκίνος και θρόμβωση INSERM U938.

ΠΗΓΗ