Στα βουνά Καζ της Τουρκίας το πραγματικό χρυσάφι ζει ακόμη πάνω από τη γη και αγωνίζεται
Της Σταυρούλας Πουλημένη
Η περιοχή των βουνών Καζ στο Τσανάκκαλε είναι ένα από τα σημαντικότερα φυσικά οικοσυστήματα της Τουρκίας χάρη στη μεγάλη βιοποικιλότητά της, τα δάση, την αρχαία πολιτιστική της κληρονομιά και την αγροτική της παράδοση.
Ανακηρύχθηκαν Εθνικό Πάρκο το 1994 και Περιοχή Προστασίας της Φύσης το 1998. Επιπλέον, 32.320 στρέμματα γης σε 52 διαφορετικές τοποθεσίες εντός τους έχουν χαρακτηριστεί ως «Περιοχές Διατήρησης Γενετικών Πόρων In-Situ». Υπό αυτή την έννοια, αποτελούν σημαντικό βιότοπο για την άγρια ζωή. Παράλληλα μέχρι σήμερα, οι επιστήμονες έχουν εντοπίσει περίπου 800 είδη φυτών που ανήκουν σε 101 οικογένειες στο Εθνικό Πάρκο των ορέων Καζ. 77 από αυτά τα είδη είναι ενδημικά στην Τουρκία και 32 βρίσκονται μόνο στα Όρη Καζ.
Οι γεωργικές εκτάσεις αποτελούν το 43% (7.305,88 τ.χλμ.) της περιοχής των βουνών Καζ. Η πλειονότητα αυτών των περιοχών βρίσκεται στις επαρχίες Τσανάκκαλε και Μπαλίκεσιρ. Αυτές οι επαρχίες συγκαταλέγονται στις σημαντικότερες περιοχές γεωργικής παραγωγής της Τουρκίας όσον αφορά την ποικιλομορφία των καλλιεργειών και την παραγωγικότητα. Την ίδια στιγμή, όμως, τα βουνά Καζ κρύβουν ένα πλούσιο σε μεταλλεύματα υπέδαφος που αποτελεί δέλεαρ για μεγάλες πολυεθνικές και τούρκικες εταιρείες1.
Οι πρόσφατες αλλαγές στον Μεταλλευτικό Νόμο αγνοούν όλα τα καθεστώτα προστασίας της φύσης, όπως υποστηρίζουν ακτιβιστές/στριες που συμμετέχουν στο τοπικό και εθνικό αντιεξορυκτικό κίνημα. Η εξέλιξη αυτή σε συνδυασμό με μια επιθετική εξορυκτική πολιτική, έχει ως αποτέλεσμα τέτοια φυσικά οικοσυστήματα, γεωργικές εκτάσεις, βοσκοτόπια, τόποι πολιτιστικής κληρονομιάς, μαζί και η ζωή των κατοίκων, να θυσιάζονται στο βωμό των κερδών εταιρειών που έχουν την υποστήριξη της κυβέρνησης. Μόνο στην Χερσόνησο της Βίγας στην περιοχή των βουνών Kαζ, σύμφωνα με τη Διεύθυνση Μεταλλείων και Πετρελαίου της Τουρκίας, από τα 16.970,62 τ.χλμ. γης, τα 12.943,35 τ.χλμ, δηλαδή το 76% της συνολικής έκτασης, έχουν παραχωρηθεί σε εταιρείες με μεταλλευτικές άδειες που βρίσκονται σε διάφορα στάδια (δημοπράτηση, έρευνα και εκμετάλλευση).
Σπίτια στο χωριό Χατζιμπεκιρλέρ
Φτάνοντας στο χωριό Χατζιμπεκιρλέρ, δίπλα στην πόλη Μπαϊραμίτς, νομίζει κανείς ότι είναι ερημωμένο. Το καφενείο του χωριού είναι κλειστό. Από όπου και αν κοιτάξεις η θέα είναι τρομακτική. Ένα τεράστιο ορυχείο έχει φάει τη γη και μηχανήματα πηγαινοέρχονται σε ένα τοπίο που μοιάζει σεληνιακό.
Σε ένα μικρό κοντέινερ, υπάρχουν αφίσες για έναν αγώνα που ξεκίνησε πριν μερικά χρόνια και συνεχίζεται με δυσκολίες εξαιτίας του γεγονότος ότι το ορυχείο βρίσκεται σε πλήρη λειτουργία παρά τις αντιδράσεις κατοίκων και ακτιβιστών. «Ό,τι βρίσκεται πάνω από τα βουνά Καζ είναι σημαντικότερο από ό,τι που βρίσκεται από κάτω» λέει ένα σύνθημα στον τοίχο δείχνοντας την αγάπη των ανθρώπων για τη γη τους (το σύνθημα κρύβει ένα ενδιαφέρον λογοπαίγνιο καθώς η φράση «από κάτω» στα τουρκικά ταυτίζεται με τη λέξη «χρυσός»).
Εκεί μας περιμένει η Füsun Kayra, οικοφεμινίστρια, μέλος του Συντονισμού της Οικολογικής Πλατφόρμας Kaz Mountains και εκπρόσωπος Τύπου της Συνέλευσης Γυναικών της Οικολογικής Ένωσης. Στα χέρια της κρατάει μια κάμερα για να καταγράψει τη δραστηριότητα της εταιρείας, έστω από μακριά.
«Ό,τι βρίσκεται πάνω από τα βουνά Καζ είναι σημαντικότερο από ό,τι που βρίσκεται από κάτω»
«Το χωριό μου είναι 17 χλμ μακριά από εδώ. Ζω στην περιοχή εδώ και 15 χρόνια. Όλη η περιοχή, περίπου 60.000 στρέμματα, βρίσκεται στα χέρια της Cengiz Holding. Είναι μια από τις πέντε μεγάλες εταιρείες που βρίσκονται πολύ κοντά στην πολιτική εξουσία της Τουρκίας. Ως εκ τούτου, τούς δίνονται πολλές άδειες εξόρυξης. Οι εταιρείες αυτές λειτουργούν ορυχεία σε όλη τη χώρα, από την ανατολή ως τη δύση και από το νότο προς τον βορρά. Αυτό το μέρος προοριζόταν να γίνει ορυχείο χαλκού αλλά εμείς πάντα λέμε, είναι χρυσός με τη μορφή χαλκού επειδή γνωρίζουμε ότι υπάρχουν αποθέματα» αναφέρει.
Η Füsun Kayra, μέλος του Συντονισμού της Οικολογικής Πλατφόρμας Kaz Mountains
Η ιστορία του αγώνα αυτού μετράει ήδη 5-6 χρόνια. Με την εμφάνιση της εταιρείας οι γυναίκες του χωριού ήταν αυτές που πρωτοστάτησαν στον αγώνα. Αγκάλιασαν στην κυριολεξία τα δέντρα, μπαίνοντας μπροστά στα μηχανήματα που ξεκινούσαν την μαζική αποψίλωση του δάσους. Παράλληλα, δεκάδες δικαστικές προσφυγές έχουν γίνει από κατοίκους και οργανώσεις εναντίον της λειτουργίας αυτού του ορυχείου.
«Δώσαμε πολλούς αγώνες για τα βουνά Καζ, ώστε να μην τα καταπατήσει η Cengiz Holding. Αρχικά πετύχαμε μια αναστολή εκτέλεσης της εξόρυξης και το έργο αναβλήθηκε. Η εταιρεία υπέβαλε ξανά νέα Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, οι νόμοι άλλαξαν και ως αποτέλεσμα η κοπή των δένδρων ξεκίνησε στις 30 Οκτωβρίου του 2024. Στην περιοχή εκμετάλλευσης, περιλαμβάνονται 5.600 στρέμματα με πυκνά δάση βελανιδιάς και πεύκου. Παλιά το ονομάζαμε το σκοτεινό δάσος επειδή ήταν δύσκολο να το περπατήσεις. Έφεραν υλοτόμους και μηχανήματα από όλη την Τουρκία και για πάνω από 100 μέρες έκοβαν τα δέντρα. Σταθήκαμε μπροστά σε κάθε μηχάνημα, σε κάθε πριόνι, σε κάθε μηχανή. Όλες οι γυναίκες του χωριού μπήκαν μπροστά. Αλλά δεν σταματούσαν. Κάλεσαν τη χωροφυλακή και έτσι σε 2-3 μήνες ισοπέδωσαν όλη αυτήν την έκταση. Αφού έκοψαν τα δένδρα, τα ξερίζωσαν και σάρωσαν τη γη. Στην πίσω πλευρά της ισοπεδωμένης έκτασης βρίσκεται ένα φράγμα τελμάτων».
Όπως εξηγεί η Füsun, δεν πρόκειται για τη μοναδική εταιρεία που πατάει το πόδι της στην περιοχή μεταξύ Μπαΐραμίτς και Τσαν. Πριν καιρό υπήρχε η Alamos Gold που σταμάτησε τη δραστηριότητα το 2019 μέσω της διαιτησίας αλλά έχει περάσει στην Tumad που θα εξορύξει χρυσό και ασήμι. Mια ακόμη εταιρεία έχει υποβάλει αίτηση για έγκριση ΜΠΕ για 38.000 στρέμματα από το Γενισεχίρ έως το Τερζιλέρ (στην επαρχία της Προύσας). Τέσσερις εταιρείες θα εξορύσσουν στην ίδια περιοχή.
«Αυτό μοιάζει αδύνατο αλλά είναι αληθινό. Έχουμε φτάσει σε τέτοιο σημείο που παραχωρούν κάθε περιοχή στους μεταλλωρύχους. Δεν ρωτούν αν υπάρχουν χωριά, δεν συζητούν αν αυτό γίνεται ή όχι για το κοινό καλό. Η λειτουργία του ορυχείου επηρεάζει τη ζωή 12 χωριών» προσθέτει η Füsun.
To αφήγημα των εταιρειών και των κυβερνήσεων προκειμένου να δίνουν τις άδειες εκμετάλλευσης είναι παγκοσμίως το ίδιο. Υποστηρίζουν ότι πρόκειται για εγκαταλελειμμένα χωριά επειδή ζουν ηλικιωμένοι άνθρωποι.
Σύμφωνα με στοιχεία που μοιράστηκαν μαζί μας ερευνητές στην Τουρκία, μόνο 6 με 7% της εκατό του τουρκικού πληθυσμού ζουν σε χωριά της αγροτικής υπαίθρου. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που οι περιοχές αυτές απειλούνται από τις εξορυκτικές εταιρείες, αλλά και άλλες που εγκαθιστούν βιομηχανικούς σταθμούς ανανεώσιμης ενέργειας (φωτοβολταϊκά και ανεμογεννήτριες) οδηγώντας τες τελικά σε οριστική ερήμωση και εγκατάλειψη, εφόσον καμιά άλλη δραστηριότητα δεν μπορεί να συνυπάρξει με τη βιομηχανική δραστηριότητα.
Ωστόσο, όπως εξηγεί η Füsun, «κανένα από αυτά τα χωριά δεν είναι στην πραγματικότητα εγκαταλελειμμένο. Εδώ είναι τα εδάφη, τα σπίτια, τα βοσκοτόπια, οι στάνες. Όλα όσα καλλιεργούν είναι εδώ. Υπήρχε και υπάρχει ζωή εδώ. Οι άνθρωποι έχουν ζήσει σε αυτά τα εδάφη. Όλη τους η ζωή συνδεόταν με αυτό το έδαφος. Κανένας κάτοικος δεν έχει ζήσει σε πόλη. Αν καταστραφεί αυτό το μέρος δεν έχουν που αλλού να μείνουν, θα λιμοκτονήσουν. Τα πάντα τους είναι εδώ».
Ως συνήθως, οι εταιρείες υπόσχονται μια (αδύνατη στην πραγματικότητα) αποκατάσταση του τόπου προσπαθώντας να εξαπατήσουν τους κατοίκους. «”Θα φτιάξουμε ένα ορυχείο, αλλά τα ζώα σας θα μπορούν να βόσκουν και εσείς θα συνεχίσετε να καλλιεργείτε στον κήπο σας. Θα το λειτουργήσουμε για 18 χρόνια και μετά θα είναι ξανά δάσος όπως ήταν” ισχυρίζονται μαζί με υποσχέσεις για θέσεις εργασίας», λέει συγκεκριμένα η Füsun. Όπως, όμως, έχει αποδειχθεί και στην περίπτωση αυτή, κανείς από το χωριό δεν δουλεύει στο μεταλλείο. Οι εργαζόμενοι είναι φθηνό εργατικό δυναμικό από άλλες περιοχές της Τουρκίας και κυρίως άλλες χώρες. Το πιο εξοργιστικό για τη Füsun είναι ότι, δεδομένης της σύνδεσης κράτους και εξορυκτικών εταιρειών, δεν μπορεί να υπάρξει σωστή ενημέρωση του κόσμου.
Έτσι, μέσα σε ένα βράδυ και με μια υπογραφή, όπως μάς διηγείται, απαλλοτριώθηκαν δεκάδες στρέμματα γης. Παρά τις μηνύσεις που κατατέθηκαν και ενώ ακόμη η διαδικασία της απαλλοτρίωσης δεν είχε ολοκληρωθεί, μπήκαν στα χωράφια των αγροτών και τους τα πήραν από τα χέρια. Η τέλεια ληστεία.
Η στάνη της Gülferit Güven, κατοίκου του χωριού
Η σκόνη που εκλύεται από το μεταλλείο έχει καλύψει τους δρόμους, τα φυτά, φτάνει μέχρι τα σπίτια και τα μαντριά. Οι εναπομείναντες κτηνοτρόφοι τα κρατούν σταβλισμένα για να προστατευθούν από τη ρύπανση. Μπορεί, όμως, κανείς να προστατευθεί ζώντας σε μια τέτοια συνθήκη;
Η Füsun μάς αφήνει τρέχοντας έξω από το σπίτι της Gülferit Güven. Μόλις την βλέπει αγκαλιάζονται κλαίγοντας. Ο αγώνας ενάντια στις εξορύξεις είχε τη συμπαράσταση αλληλέγγυων από την περιοχή του Τσανάκκαλε και δημιούργησε πολύ ισχυρές φιλίες και δεσμούς. Η Gülferit δηλώνει αποκαμωμένη και απελπισμένη, ωστόσο δέχεται να περπατήσουμε μέχρι το σημείο που βρίσκονται τα ζώα της.
Η Gülferit Güven, κάτοικος του χωριού
Το ορυχείο αποκαλύπτεται μπροστά μας. Εκεί βρίσκονταν και τα χωράφια της. «Είμαι εξήντα χρονών και ζω σε αυτό το χωριό εξήντα χρόνια. Μια μέρα ήρθε ο κοινοτάρχης και άνθρωποι της εταιρείας. Έκλαιγα στη μέση του χωραφιού. Κανείς δεν ρώτησε ποια ήμουν ή τι ήμουν. Μας πήραν έτσι τη γη. Μας αγνόησαν εντελώς. Ήρθαν και εγκαταστάθηκαν εδώ σαν να ήταν εκείνοι οι ντόπιοι αυτού του χωριού. Δεν σταμάτησαν ποτέ. Έκοψαν τόσα πολλά δέντρα […] Ήμασταν εκεί, είπαμε, “Μην τα κόψετε”. Δεν μας άκουσαν καθόλου. Ήρθαν άνθρωποι από άλλες περιοχές να μας βοηθήσουν. Οι άνθρωποι αγωνίστηκαν, ο Θεός να τους ευλογεί, αλλά δεν τους άκουσαν ούτε και αυτούς.[…] Πεθαίνω κάθε μέρα όταν βλέπω αυτόν τον τοίχο (σ.σ. το ύψωμα του ορυχείου). Πεθαίνω λίγο λίγο ενώ τους βλέπω να δουλεύουν».
Ό,τι φαίνεται άχρηστο για τις εταιρείες, η φύση, η κορομηλιά που ξεράθηκε, τα ζώα της Gülferit που αρρώστησαν, είναι πολύτιμο για τους εναπομείναντες κατοίκους που σταδιακά ξεριζώνονται από τον τόπο τους. Η υπόθεση των εξορύξεων και της υφαρπαγής της γης συνδέεται άμεσα με την κλιματική κρίση και τις επιπτώσεις στην τροφή, το περιβάλλον και τη ζωή μας.
Η συνέχεια στον κύκλο επεισοδίων Balkan Food Traiblazers που θα δημοσιευτούν τον Σεπτέμβριο στο κανάλι μας στο alterthess. H έρευνα πραγματοποιείται με την χρηματοδότηση του Ιδρύματος Rosa Luxemburg-Παράρτημα Ελλάδας
ΠΗΓΗ
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου