Το καλοκαίρι του 2026 θα μείνει στην ιστορία ως η στιγμή που η Ελληνική Αστυνομία ανακοίνωσε ότι έκλεισε τον φάκελο μιας από τις πιο σκοτεινές σελίδες της μεταπολιτευτικής Ελλάδας. Δεκαέξι χρόνια μετά τον εμπρησμό του υποκαταστήματος της Marfin στην οδό Σταδίου, δύο άνθρωποι προφυλακίστηκαν, ενώ μια τρίτη αναμένεται να εκδοθεί στη χώρα από την Βρετανία και το αφήγημα της εξιχνίασης κατέκλυσε τα μέσα ενημέρωσης. Όμως, η προσεκτική ανάγνωση των στοιχείων που έχουν διαρρεύσει αποκαλύπτει ένα οικοδόμημα που μοιάζει περισσότερο με αρχιτεκτονική εντυπώσεων παρά με αποδεικτική αλυσίδα. Και στο θεμέλιο αυτού του οικοδομήματος δεν βρίσκεται ούτε ένα αποτύπωμα, ούτε ένα γενετικό υλικό, ούτε μια αδιάψευστη μαρτυρία. Βρίσκεται ένα ανώνυμο ηλεκτρονικό μήνυμα από μια διεύθυνση που τελειώνει σε proton.me.
Όταν η εγκληματολογία ταυτοποιεί τσάντες αντί για δράστες
Αν αφαιρέσει κανείς από την εξίσωση τις διαρροές περί τεχνητής νοημοσύνης –τις οποίες η ίδια η δικογραφία δεν περιέχει, όπως αποκάλυψαν οι συνήγοροι– αυτό που απομένει είναι μια συλλογή συσχετισμών που κινείται στο επίπεδο της εικοτολογίας. Ένα λογότυπο πανκ συγκροτήματος αποτυπωμένο σε τσάντα, ένα καπέλο, ένα ζευγάρι γυαλιά, ένα πορτοκαλί υφασμάτινο κάλυμμα φερμουάρ, κάποιες αναλογίες σωματότυπου και υποδημάτων. Αυτά είναι τα στοιχεία που, κατά την ΕΛ.ΑΣ., συνδέουν τους κατηγορούμενους με την τραγωδία.
Πρόκειται, με άλλα λόγια, για την ταυτοποίηση πραγμάτων και όχι προσώπων. Η ίδια η εγκληματολογική υπηρεσία που υπογράφει την έκθεση ομολογεί, στη στεγνή γλώσσα της τεχνικής αξιολόγησης, πως δεν είναι βέβαιη για αυτό που η δικογραφία παρουσιάζει ως βεβαιότητα. Εδώ έχουμε να κάνουμε με τη ψηφιακή εκδοχή του παλιού δικονομικού ευρήματος που βαφτίζεται απόδειξη επειδή απλώς υπάρχει στον φάκελο. Μόνο που αυτή τη φορά, το εύρημα δεν είναι καν υλικό. Είναι ένα κείμενο φάντασμα χωρίς υπογραφή, τελείως ατεκμηρίωτο που ήρθε από το πουθενά.
Το μήνυμα που διαβάζεται σαν πρόκληση
Το κείμενο του email, το οποίο δημοσιοποίησε το Documento, αποτελεί από μόνο του ένα αξιοπερίεργο υβρίδιο εξομολόγησης και προκλητικότητας. «Σκέφτηκα πάρα πολύ κ. Εισαγγελέα… Δεκαέξι χρόνια τώρα, κρατάω ένα μυστικό μέσα μου που δεν με αφήνει να ηρεμήσω», ξεκινά ο ανώνυμος αποστολέας, υιοθετώντας το ύφος του βασανισμένου ανθρώπου που σπάει τη σιωπή του από ηθική επιταγή. Μιλά για ένα «παρεάκι» που σύχναζε στα Εξάρχεια, πήγαινε διακοπές μαζί και κρατούσε φωτογραφίες και βίντεο από την επίθεση «σαν λάβαρο».
Ωστόσο η ηθική συνέπεια αυτού του υποτιθέμενου μάρτυρα καταρρέει μπροστά στο ερώτημα για το πού βρισκόταν όταν άνθρωποι κινδύνευαν με ισόβια κάθειρξη στις προηγούμενες σκευωρίες της υπόθεσης Marfin; Αν πράγματι γνώριζε τόσο κρίσιμες λεπτομέρειες, γιατί επέλεξε να μιλήσει το 2026 και όχι όταν η δικαιοσύνη αναζητούσε απεγνωσμένα στοιχεία, αφήνοντας αθώους να ταλαιπωρούνται επί χρόνια;
Και έπειτα, υπάρχει η καταληκτική φράση, αυτή που προδίδει τον πραγματικό τόνο του μηνύματος: «Για να δούμε αυτό το νέο FBI μπορεί να κάνει τίποτα ή μόνο ότι το συμφέρει και είναι εύκολο;» Δεν είναι η γλώσσα του ανθρώπου που ανακουφίζεται από το βάρος ενός μυστικού. Είναι η γλώσσα κάποιου που στήνει ένα τεστ, που προκαλεί τις αρχές να αποδείξουν την αξία τους πέφτοντας στην παγίδα που τους έχει στήσει. Είναι η ρητορική του παίκτη που δεν ενδιαφέρεται για την αλήθεια αλλά για την έκβαση μιας παρτίδας.
Η χρονική αντίφαση που κανείς δεν εξηγεί
Σε αυτό το ήδη θολό τοπίο, οι χρονικές αντιφάσεις των επίσημων αφηγήσεων προσθέτουν επιπλέον σκιές και αμφιβολίες στην υπόθεση. Η εκπρόσωπος Τύπου της ΕΛ.ΑΣ., Κωνσταντία Δημογλίδου, δήλωσε στον ΣΚΑΪ ότι το email βρισκόταν στην κατοχή των αρχών εδώ και ενάμιση χρόνο και ότι αυτό ήταν που οδήγησε στο άνοιγμα της υπόθεσης. Όμως το ίδιο το μήνυμα φέρει ημερομηνία 8 Απριλίου 2026 –τρεις μήνες πριν από τη διαβίβαση της δικογραφίας, όχι δεκαοκτώ. Την ίδια στιγμή, ο υπουργός Προστασίας του Πολίτη Μιχάλης Χρυσοχοΐδης δήλωνε ότι η έρευνα ξεκίνησε «όχι γιατί ήρθε κάποιο email» και διερωτόταν ρητορικά αν ένα ανώνυμο μήνυμα μπορεί να στείλει ανθρώπους στη φυλακή.
Ποια από τις δύο επίσημες εκδοχές είναι αληθής; Το email ήταν ο καταλύτης ή ένα εκ των υστέρων εύρημα που βαφτίστηκε αφετηρία; Κι αν ήταν όντως ο καταλύτης, πώς συμβιβάζεται η χρονική αλληλουχία με την αφήγηση της πολύμηνης έρευνας που δήθεν προηγήθηκε; Η αντίφαση αυτή δεν είναι μια απλή λεπτομέρεια, αλλά η χαραμάδα από την οποία διαρρέει η αξιοπιστία ολόκληρης της δικογραφικής κατασκευής.
Μια πλατφόρμα, πολλά σκάνδαλα, καμία συνέπεια
Για να αντιληφθεί κανείς το μέγεθος της αφέλειας με την οποία η ελληνική δικαιοσύνη φαίνεται να υποδέχεται ένα ανώνυμο μήνυμα από mail της proton.me ως αξιόπιστη αφετηρία έρευνας, αρκεί να ανατρέξει στη διεθνή εμπειρία. Η ProtonMail είναι μια πλατφόρμα που, ακριβώς λόγω της κορυφαίας κρυπτογράφησης και της ανωνυμίας που προσφέρει, έχει επιλεγεί συστηματικά από κρατικούς δρώντες που επιθυμούν να αποκρύψουν τις πραγματικές τους προθέσεις.
Τον Μάιο του 2021, το καθεστώς του Αλεξάντερ Λουκασένκο εξανάγκασε την προσγείωση της πτήσης FR4978 της Ryanair στο Μινσκ, υποτίθεται επειδή έλαβε απειλή για βόμβα από μια διεύθυνση ProtonMail. Η ίδια η εταιρεία απέδειξε, με χρονική ανάλυση των μεταδεδομένων, ότι το μήνυμα στάλθηκε 24 λεπτά αφότου οι λευκορωσικές αρχές είχαν ήδη δώσει εντολή προσγείωσης στο αεροσκάφος. Επρόκειτο, με άλλα λόγια, για μια εκ των υστέρων κατασκευή που αποσκοπούσε να προσδώσει νομιμοφάνεια σε μια προαποφασισμένη κρατική αεροπειρατεία.
Λίγους μήνες αργότερα, η γαλλική αστυνομία, ενεργώντας μέσω της Europol, πίεσε τις ελβετικές αρχές να υποχρεώσουν την Proton να παραδώσει τα στοιχεία σύνδεσης Γάλλων ακτιβιστών του κινήματος Youth for Climate. Οι διαδηλωτές είχαν χρησιμοποιήσει την πλατφόρμα για να οργανώσουν καταλήψεις, πιστεύοντας ότι η ανωνυμία τους ήταν εγγυημένη. Η υπόθεση απέδειξε ότι η ανωνυμία του ProtonMail είναι υπό αίρεση όταν το κράτος το απαιτεί, αλλά παραμένει απροσπέλαστη όταν το κράτος είναι αυτό που κρύβεται πίσω από την ανωνυμία.
Η λίστα δεν σταματά εδώ. Το 2016, η ρωσική GRU χρησιμοποίησε λογαριασμούς ProtonMail για να στήσει επιχειρήσεις υποκλοπής διαπιστευτηρίων εναντίον της προεκλογικής εκστρατείας της Χίλαρι Κλίντον. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, μέσω του μυστικού προγράμματος Project Raven, χρησιμοποίησαν την ίδια πλατφόρμα για να παρακολουθούν αντιφρονούντες και δημοσιογράφους. Η δε Uber, στο σκάνδαλο της συγκάλυψης της παραβίασης δεδομένων 57 εκατομμυρίων χρηστών το 2016, επέλεξε το ProtonMail για να διαπραγματευτεί με τους εκβιαστές και να κρατήσει την απάτη μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας.
Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, η ProtonMail λειτούργησε ως ο μηχανισμός που επέτρεψε στους πραγματικούς δράστες –είτε αυτοί ήταν κράτη, είτε μυστικές υπηρεσίες, είτε πολυεθνικές– να κινηθούν στη σκιά, να κατασκευάσουν ψεύτικα αφηγήματα και να αποφύγουν τη λογοδοσία. Το γεγονός ότι το ίδιο ακριβώς εργαλείο εμφανίζεται σήμερα ως ο «μάρτυρας» που οδήγησε δύο ανθρώπους στη φυλακή για την υπόθεση της Marfin θα έπρεπε να ενεργοποιεί κάθε αντανακλαστικό κριτικής σκέψης σε μια ευνομούμενη πολιτεία.
Από τη Σταδίου στο Μινσκ: το νήμα που ενώνει τις σκευωρίες
Αυτό που ενώνει την υπόθεση της Marfin με την αεροπειρατεία του Λουκασένκο, τις ρωσικές επιχειρήσεις phishing, το Project Raven και τη συγκάλυψη της Uber δεν είναι απλώς η κοινή χρήση μιας τεχνολογικής πλατφόρμας η οποία παραμένει ένα αξιόπιστο εργαλείο ανωνυμίας. Είναι η κατανόηση, εκ μέρους των δραστών, ότι η ανωνυμία δεν είναι απλώς ένα μέσο απόκρυψης αλλά και ένα μέσο κατασκευής. Ότι ένα email χωρίς αποστολέα μπορεί να γίνει ο καταλύτης μιας έρευνας, η αφορμή μιας δίωξης, ο ψηφιακός μάρτυρας που θα αναπληρώσει το κενό των πραγματικών αποδείξεων.
Στην περίπτωση της Λευκορωσίας, η σκευωρία αποκαλύφθηκε επειδή η Proton συνεργάστηκε με ερευνητές για να αποδείξει τη χρονική αντίφαση. Στην περίπτωση της Γαλλίας, η πλατφόρμα υποχρεώθηκε να παραδώσει στοιχεία χρηστών που θεωρήθηκαν ύποπτοι. Στην ελληνική περίπτωση η τακτική ανακρίτρια προχώρησε ήδη στις πρώτες παραγγελίες για την περαιτέρω διερεύνηση της υπόθεσης και για τον εντοπισμό του αποστολέα του ανώνυμου e-mail και η Proton δηλώνει πρόθυμη να συνεργαστεί.
Αν τελικά αποδειχθεί ότι και η Marfin 3 είναι μια σκευωρία που ντύθηκε τον μανδύα της τεχνολογικά εκσυγχρονισμένης αστυνόμευσης, το θύμα δεν θα είναι μόνο η μνήμη των ανθρώπων που χάθηκαν στη Marfin. Θύμα θα είναι και η ίδια η δημοκρατική αρχή ότι κανείς δεν προφυλακίζεται σε μια τόσο σοβαρή υπόθεση με βάση μια ανώνυμη μαρτυρία πριν ελεγχθεί εξονυχιστικά η εγκυρότητά της και αναλάβει την ευθύνη των λόγων της. Γιατί η δικαιοσύνη δεν είναι μόνο η τιμωρία των ενόχων. Είναι και η προστασία των αθώων από τους μηχανισμούς που κατασκευάζουν ενοχές.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου