Chat Control: Η Ευρωπαϊκή Ένωση επαναφέρει τη μαζική επιτήρηση
Πηγές: Πάτρικ Μπράιερ, EDRi
Στις 9 Ιουλίου 2026, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επέτρεψε τη μαζική σάρωση ιδιωτικών επικοινωνιών χωρίς προηγούμενη υποψία (Chat Control), παρά το γεγονός ότι είχε απορρίψει το μέτρο ήδη δύο φορές τον Μάρτιο. Η πλειοψηφία των ψηφισάντων Ευρωβουλευτών αντιτάχθηκε στον κανονισμό (314 κατά, 276 υπέρ, 17 αποχές), ωστόσο η πρόταση απόρριψης απέτυχε να συγκεντρώσει την απαιτούμενη πλειοψηφία των 361 ψήφων. Ως αποτέλεσμα, η μαζική σάρωση επιτρέπεται και πάλι έως το 2028.
Παράλληλα, υιοθετήθηκε μια συμβολική εξαίρεση για τις κρυπτογραφημένες επικοινωνίες — αν και στην πράξη, οι πάροχοι δεν τις σαρώνουν ούτως ή άλλως. Επιπλέον, ενώ η πλειοψηφία των ψηφισάντων Ευρωβουλευτών (322 προς 255) ήθελε να περιορίσει τη σάρωση ιδιωτικών επικοινωνιών αυστηρά σε υπόπτους που είχαν εντοπιστεί από τη δικαστική αρχή, αυτή η τροπολογία επίσης δεν συγκέντρωσε την απόλυτη πλειοψηφία.
Ο πρώην Ευρωβουλευτής και ακτιβιστής των ψηφιακών δικαιωμάτων, Πάτρικ Μπράιερ, σχολίασε αμέσως μετά την ψηφοφορία: «Το γεγονός ότι το Chat Control προχωρά παρά τη θέληση της πλειοψηφίας των ψηφισάντων Ευρωβουλευτών είναι φάρσα και βλάπτει τη δημοκρατία. Τα παιδιά μας είναι οι πραγματικοί χαμένοι σε αυτή την αντιδημοκρατική διαδικασία. Η έγκριση ενός γνήσιου, μόνιμου κανονισμού για την προστασία των παιδιών τίθεται πλέον σε σοβαρό κίνδυνο. Το Συμβούλιο δεν θα συμφωνήσει ποτέ σε μια αναγκαία αλλαγή παραδείγματος, εφόσον μπορεί απλώς να προσκολλάται στην παλιά προσέγγιση της σάρωσης χωρίς υποψία, κατά βούληση της βιομηχανίας τεχνολογίας».
Παρά τη νομοθετική ήττα, ο Μπράιερ παρέμεινε αισιόδοξος για τις επερχόμενες διαπραγματεύσεις: «Η σημερινή ψηφοφορία για τον προσωρινό κανονισμό ήταν ένα πισωγύρισμα, αλλά η πολιτική μάχη για το μόνιμο ‘Chat Control 2.0’ μόλις αρχίζει. Η αντίσταση που είδαμε σήμερα στο Κοινοβούλιο ήταν τόσο ισχυρή που η εξεύρεση πλειοψηφίας για μόνιμη μαζική σάρωση χωρίς υποψία σε μελλοντικές διαπραγματεύσεις είναι ουτοπία».
Τι αλλάζει με την επιστροφή του Chat Control 1.0
Η επαναφορά του προσωρινού κανονισμού έως το 2028 έχει συγκεκριμένες συνέπειες:
Επιτρέπεται και πάλι η σάρωση ιδιωτικών μηνυμάτων χωρίς ένταλμα ή προηγούμενη υποψία. Αυτό αφορά άμεσα μηνύματα σε πλατφόρμες όπως Instagram, Discord, Snapchat, Skype και Xbox, καθώς και emails μέσω Google Gmail και Apple iCloud.
Παραμένει αμετάβλητη η δυνατότητα σάρωσης δημόσιων αναρτήσεων και αρχείων αποθηκευμένων σε cloud, η οποία υπήρχε ανέκαθεν. Οι ιδιωτικές επικοινωνίες μπορούν πάντα να αναφέρονται από τους χρήστες ή να παρακολουθούνται από τις αρχές μέσω στοχευμένων, δικαστικά διατασσόμενων υποκλοπών.
Δεν σαρώνονται οι από άκρο-σε-άκρο κρυπτογραφημένες συνομιλίες, όπως αυτές στο WhatsApp, οι οποίες ανέκαθεν εξαιρούνταν από αυτές τις σαρώσεις. Επιπλέον, οι Ευρωπαίοι πάροχοι υπηρεσιών ανταλλαγής μηνυμάτων και email δεν έχουν εφαρμόσει ποτέ μέτρα ελέγχου συνομιλιών.
Γιατί ο νόμος δεν είναι αποτελεσματικός: Τα στοιχεία
Παρά τη ρητορική περί προστασίας των παιδιών που χρησιμοποιείται για να δικαιολογήσει το Chat Control, τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι η μαζική σάρωση ιδιωτικών επικοινωνιών αποτελεί ένα αναποτελεσματικό εργαλείο που δεν συμβάλλει ουσιαστικά στη διάσωση παιδιών από κακοποίηση.
Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παραδέχεται ότι δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι η σάρωση ιδιωτικών επικοινωνιών χωρίς υποψία οδήγησε σε αύξηση των ποινικών καταδικών ή των διασωθέντων παιδιών. Η συζήτηση για αποτροπή ενός «κενού προστασίας» είναι επομένως παραπλανητική, καθώς τα πιο αποτελεσματικά εργαλεία επιβολής του νόμου — οι δικαστικά διατασσόμενες υποκλοπές, οι αναφορές χρηστών και η σάρωση δημόσιων πλατφορμών και αποθήκευσης cloud — παραμένουν άθικτα. Η μόνη πρακτική που απαγορεύτηκε προσωρινά από τον Απρίλιο ήταν η αδιάκριτη, χωρίς ένταλμα έρευνα σε ιδιωτικά, μη κρυπτογραφημένα μηνύματα ανθρώπων από μια χούφτα αμερικανικών πλατφορμών.
Η αναξιοπιστία των αλγορίθμων αποτελεί ένα διαρκές πρόβλημα. Το λογισμικό PhotoDNA, το βιομηχανικό πρότυπο που χρησιμοποιείται από τις εταιρείες τεχνολογίας, παρουσιάζει ποσοστά σφαλμάτων που κυμαίνονται από 13% έως 20%, σύμφωνα με την ίδια την έκθεση αξιολόγησης της Επιτροπής. Όπως προειδοποίησαν κορυφαίοι ερευνητές πληροφορικής από τα πανεπιστήμια του Aarhus, του Leuven και του ETH Ζυρίχης σε ανοιχτή επιστολή τον Νοέμβριο του 2025, «τα ψευδώς θετικά φαίνονται αναπόφευκτα». Από τα δισεκατομμύρια μηνυμάτων που σαρώθηκαν, μόνο το 0,0000027% ήταν πράγματι παράνομο υλικό.
Οι δράστες άλλωστε, μπορούν να αποφύγουν τη σάρωση μεταπηδώντας σε κρυπτογραφημένες εφαρμογές όπου ο έλεγχος είναι αδύνατος. Λόγω της αυξανόμενης χρήσης της από άκρο-σε-άκρο κρυπτογράφησης, ο αριθμός των συνομιλιών που αναφέρονται στην αστυνομία μειώθηκε κατά 50% από το 2022. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η μαζική σάρωση ιδιωτικών συνομιλιών αντιστοιχούσε μόνο στο 36% όλων των αναφορών κακοποίησης το 2024, ενώ η πλειοψηφία προερχόταν από δημόσιες αναρτήσεις και αποθήκευσης σε cloud.
Επιπλέον, ο καταιγισμός «ψευδών συναγερμών» κατακλύζει τις αστυνομικές αρχές και δεσμεύει πολύτιμους πόρους. Σύμφωνα με τη Γερμανική Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Εγκληματολογίας (BKA), σχεδόν το 48% των αναφορών που παράγονται από το Chat Control είναι ποινικά άσχετες. Επιπλέον, το 40% των ερευνών που ανοίγονται αφορούν υπόπτους που είναι και οι ίδιοι ανήλικοι, συχνά σε περιπτώσεις συναινετικής ανταλλαγής μηνυμάτων χωρίς εγκληματική πρόθεση. Η Ομοσπονδία Γερμανών Ανακριτών (BDK) προειδοποιεί ότι αυτή η μαζική επιτήρηση παράγει «έναν καταιγισμό υποδείξεων… συχνά χωρίς να παρέχει κανένα ερευνητικό προβάδισμα».
Ο Μπράιερ απορρίπτει θεμελιωδώς την προσέγγιση της μαζικής επιτήρησης: «Το να προσπαθείς να προστατέψεις τα παιδιά με μαζική επιτήρηση χωρίς υποψία είναι σαν να σφουγγαρίζεις μανιωδώς το πάτωμα, ενώ η βρύση είναι ακόμα ανοιχτή».
Ο ίδιος ο Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων (EDPS) τονίζει ότι οποιαδήποτε λύση που χρησιμοποιείται για την ανίχνευση παράνομου περιεχομένου πρέπει να είναι στοχευμένη και όχι αδιάκριτη. Η νομική υπηρεσία του Συμβουλίου είχε ήδη προειδοποιήσει το 2023 ότι το καθεστώς εντολών ανίχνευσης του προτεινόμενου μόνιμου κανονισμού «θέτει σε κίνδυνο την ουσία των δικαιωμάτων στην ιδιωτική ζωή και την προστασία δεδομένων που κατοχυρώνονται στα Άρθρα 7 και 8 του Χάρτη».
Ποια λόμπι πιέζουν για το νόμο
Πίσω από την προσπάθεια επαναφοράς του Chat Control βρίσκεται ένα δίκτυο συμφερόντων που περιλαμβάνει αμερικανικές εταιρείες τεχνολογίας, ομάδες λόμπι που χρηματοδοτούνται εκτός ΕΕ, αλλά και κυβερνήσεις κρατών-μελών.
Η βιομηχανία τεχνολογίας έχει σημαντικό συμφέρον στη διατήρηση της μαζικής σάρωσης. Όπως αποκαλύπτει ο Αλεξάντερ Χανφ, επιζών σεξουαλικής κακοποίησης και υπέρμαχος της ιδιωτικότητας: «Το Chat Control δεν δημιουργήθηκε για να προστατεύσει τα παιδιά. Αφορούσε εταιρείες Big Tech όπως η Meta ή η Google που ήθελαν πρόσβαση στα δεδομένα μας για κερδοσκοπία, και κράτη που προσπαθούσαν να επεκτείνουν τη μαζική επιτήρηση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει σπαταλήσει πέντε χρόνια και εκατομμύρια ευρώ σε αλγόριθμους που δεν μπορούν να προστατεύσουν τα παιδιά και δεν προορίζονταν ποτέ για αυτό. Αυτά τα χρήματα θα έπρεπε να είχαν διατεθεί σε πραγματική αστυνόμευση, αιτιώδη έρευνα και υποστήριξη για τους επιζώντες».
Η Thorn, αμερικανική ΜΚΟ ιδρυμένη από τους Άστον Κούτσερ και Ντέμι Μουρ, κερδίζει εκατομμύρια πουλώντας λογισμικό σάρωσης σε δημόσιες αρχές, επενδύει εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ ετησίως σε άσκηση πίεσης (lobbying) στην ΕΕ. Η συμμαχία ECLAG, που ηγείται της εκστρατείας υπέρ του Chat Control, υποστηρίζεται από αμερικανικούς τεχνολογικούς κολοσσούς και το Ίδρυμα Oak. Ερευνητική έκθεση του Balkan Insight αποκάλυψε το δίκτυο χρηματοδότησης και επιρροής που κινητοποιείται για τη διατήρηση του καθεστώτος μαζικής παρακολούθησης.
Όπως τονίζει το Κόμμα Πειρατών Ελλάδας «αυτός ο έλεγχος θα πραγματοποιείται από αυτοματοποιημένα συστήματα παρακολούθησης, εξελιγμένα κυρίως από αμερικανικές κι ισραηλινές εταιρείες όπως οι διαβόητες Palantir και NSO, που ήδη προμηθεύουν διάφορες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις».
Ο ρόλος των κρατών-μελών είναι καθοριστικός. Όπως επισημαίνει ο Μπράιερ: «Όσο οι κυβερνήσεις της ΕΕ μπορούν να χρησιμοποιούν κενά στις διαδικασίες για να παρατείνουν συνεχώς την “εθελοντική”, αδιάκριτη μαζική σάρωση, δεν έχουν κανένα κίνητρο να ασχοληθούν με τη στοχευμένη, νομικά ορθή και σαφώς πιο αποτελεσματική στρατηγική προστασίας των παιδιών».
Οι φωνές των επιζώντων, αντίθετα με την εντύπωση που καλλιεργείται, τάσσονται κατά της μαζικής επιτήρησης. Ο Χανφ τονίζει: «Ως επιζών, βασίστηκα σε εμπιστευτικές επικοινωνίες για να πω την ιστορία μου και να βρω δικαιοσύνη για 28 μαθητές — συμπεριλαμβανομένου και εμού — με αποτέλεσμα την καταδίκη πολλών δραστών. Εμείς οι επιζώντες χρειαζόμαστε ιδιωτικότητα, γιατί χωρίς αυτήν χάνουμε τη φωνή μας».
Η εναλλακτική λύση: Ασφάλεια εκ Σχεδιασμού
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, σε αντίθεση με το Συμβούλιο, υπερασπίζεται μια διαφορετική προσέγγιση, που υποστηρίζεται από οργανώσεις πολιτικών δικαιωμάτων, δίκτυα επιζώντων και εμπειρογνώμονες ασφάλειας. Αντί για αδιάκριτη μαζική σάρωση, η λύση βρίσκεται στην «Ασφάλεια εκ Σχεδιασμού»: αυστηρές προεπιλεγμένες ρυθμίσεις, που καθιστούν τη διαδικτυακή αποπλάνηση ανηλίκων (cyber grooming) τεχνικά δυσκολότερη εξαρχής, στοχευμένη τηλεπικοινωνιακή επιτήρηση βάσει δικαστικού εντάλματος, και προληπτική αναζήτηση από ένα νέο Ευρωπαϊκό Κέντρο με άμεσες υποχρεώσεις αφαίρεσης παράνομου υλικού από το ανοιχτό διαδίκτυο και το darknet.
Οι επικριτές προειδοποιούν ότι η παράταση του στάτους κβο εμποδίζει τη μετάβαση στο νέο σύστημα του σχεδιαζόμενου μόνιμου κανονισμού. Όπως τονίζει ο Μπράιερ, «η έγκριση ενός γνήσιου, μόνιμου κανονισμού για την προστασία των παιδιών τίθεται πλέον σε σοβαρό κίνδυνο» εξαιτίας της επαναφοράς της προσωρινής λύσης.
Ο προσωρινός κανονισμός που επαναφέρθηκε στις 9 Ιουλίου 2026 θα παραμείνει σε ισχύ έως το 2028, ή έως ότου επιτευχθεί συμφωνία για μόνιμο κανονισμό.
Η μόνιμη νομοθεσία έχει σταματήσει επειδή τα κράτη μέλη της ΕΕ επιμένουν να διατηρούν την ξεπερασμένη προσέγγιση της εθελοντικής, χωρίς υποψία σάρωσης ιδιωτικών επικοινωνιών. Οι επικριτές προειδοποιούν ότι η επανειλημμένη παράταση των προσωρινών κανόνων αφαιρεί την πολιτική πίεση που απαιτείται για την επίτευξη μιας βιώσιμης, μόνιμης συμφωνίας. Οι διαπραγματεύσεις ωστόσο, θα ξαναρχίσουν τον Σεπτέμβριο.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου