Παιχνίδια τρόμου με τις συντάξεις
Κατάρρευση του ασφαλιστικού και νέες περικοπές προβλέπει ο Στουρνάρας, την ώρα που η Κεραμέως παρουσιάζει υπεραπόδοση εσόδων του ΕΦΚΑ με φόντο την αποτυχία με τα επαγγελματικά ταμεία.
Ανέλαβε ο Γιάννης Στουρνάρας, γνωστός για τον διαλυτικό βίο του στην οικονομική πολιτική των κυβερνήσεων ΠΑΣΟΚ – ΝΔ, τον ρόλο του λαγού για την επέκταση της επαγγελματικής ασφάλισης σε βάρος της κοινωνικής; Είναι προάγγελος μiας νέας καρατόμησης των συνταξιοδοτικών παροχών των απόμαχων της ζωής και της εργασίας; Οι ερωτήσεις είναι σαφώς ρητορικές. Αλλωστε από το 1996, απ’ όποια θέση και αν υπηρέτησε ο Γ. Στουρνάρας τον δημόσιο βίο, επιφύλασσε για τον εαυτό του τον ρόλο του κατεδαφιστή των κοινωνικών υποδομών επ’ ωφελεία ιδιωτικών συμφερόντων. Τώρα από το βήμα του 7ου Συνεδρίου Επαγγελματικής Ασφάλισης και με τον ρόλο του ανανεωμένο, μετά την ανανέωση για τρίτη φορά της θητείας του στη θέση του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος, ήρθε να τρομοκρατήσει εκμεταλλευόμενος τον θεσμικό του ρόλο, εξαπατώντας όλους όσοι τον άκουσαν για το μέλλον του συνταξιοδοτικού μας συστήματος κοινωνικής ασφάλισης.
Οπως ανέφερε ο «λαγός» της κυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη, που θέλει να εκμηδενίσει τις συντάξεις ώστε να επωφεληθούν τράπεζες και ασφαλιστικές εταιρείες, «οι δημόσιες συντάξεις, από μόνες τους, δύσκολα θα μπορούν στο μέλλον να εξασφαλίσουν επαρκή ποσοστά αναπλήρωσης για τους εργαζομένους». Ωστόσο η θέση αυτή εμφανίζει τρία βασικά προβλήματα:
Παρουσιάζει το δημογραφικό ως φυσικό και αναπόφευκτο περιορισμό, υποβαθμίζοντας τον ρόλο της απασχόλησης, της παραγωγικότητας και των μισθών.
Μεταφέρει τον συνταξιοδοτικό κίνδυνο από το κράτος και τον εργοδότη στον εργαζόμενο.
Αγνοεί ότι η ενίσχυση του ΕΦΚΑ τα τελευταία χρόνια προέρχεται ακριβώς από την αύξηση της απασχόλησης και της εισπραξιμότητας των εισφορών, όπως παραδέχεται η ίδια η υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης.
Οι αριθμοί της υπουργού
Εδώ εισέρχεται η Νίκη Κεραμέως. Σε πρόσφατη συνέντευξή της, την ίδια περίοδο που ο Γ. Στουρνάρας προς εξυπηρέτηση συμφερόντων προέβαινε σε διασπορά ψευδών ειδήσεων τρομοκρατώντας για σμίκρυνση των συντάξεων, δήλωνε ότι εν έτει 2026 προκύπτουν 600.000 περισσότεροι εργαζόμενοι σε σχέση με το 2019, ενώ εργάζονται 283.000 συνταξιούχοι και για το 2025 προκύπτει υπεραπόδοση εσόδων ΕΦΚΑ άνω των 800 εκατ. ευρώ αλλά και σημαντική αύξηση ασφαλιστικών εισφορών λόγω της ψηφιακής κάρτας.
Ας μην ξεχνάμε τον επονομαζόμενο και «Προκρούστη των εργασιακών και ασφαλιστικών δικαιωμάτων» Γιάννη Βρούτση που το 2020 ως υπουργός Εργασίας, όταν παρουσίαζε ως δική του έμπνευση την αντιγραφή του νόμου Κατρούγκαλου με τον νόμο 4670/2020, ανέφερε ότι το σύστημα είναι θωρακισμένο μέχρι το 2070, κραδαίνοντας μάλιστα τη σχετική αναλογιστική μελέτη, η οποία έδειχνε ότι τα μέτρα εξασφάλιζαν δημοσιονομική ισορροπία σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα 50 ετών.
Αν όλα αυτά που υποστηρίζει η αρμόδια υπουργός ισχύουν, τότε ο κεντρικός ισχυρισμός Στουρνάρα εμπίπτει στην ποινική έννοια της διασποράς ψευδών ειδήσεων, καθώς δημόσια και με τον θεσμικό ρόλο του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος διασπείρει στοιχεία που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα με πρόδηλο σκοπό να προκαλέσει φόβο σε αόριστο αριθμό ανθρώπων ώστε να τους εξαναγκάσει σε πράξεις (να πληρώνουν και τα επαγγελματικά ταμεία, δηλαδή). Αναμφίβολα δε τούτο δημιουργεί κίνδυνο πρόκλησης ζημίας στην εθνική οικονομία διά της απαξίωσης του ΕΦΚΑ. Στην πραγματικότητα οι ισχυρισμοί Στουρνάρα αποτελούν ευθεία πολιτική αιχμή κατά της κυβερνητικής ρητορείας, η οποία επί χρόνια επιχειρεί να πείσει την κοινή γνώμη ότι το δημόσιο ασφαλιστικό σύστημα (ο πρώτος πυλώνας) είναι απόλυτα βιώσιμο, θωρακισμένο και επαρκές. Οταν ο κεντρικός τραπεζίτης παραδέχεται δημόσια ότι ο πρώτος πυλώνας αδυνατεί να εκπληρώσει τον βασικό του σκοπό –δηλαδή την εξασφάλιση αξιοπρεπούς διαβίωσης στους απόμαχους της εργασίας– μετακυλίει de facto την ευθύνη στους ίδιους τους εργαζόμενους και στον ιδιωτικό/συμπληρωματικό τομέα.
Αποτυχημένο σύστημα
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος (ΤτΕ) για το τέλος του 2025, στην ελληνική αγορά λειτουργούσαν μόλις 27 ταμεία επαγγελματικής ασφάλισης (ΤΕΑ) προαιρετικής ασφάλισης (αν και το συνολικό σύστημα αριθμεί περί τα 33 ταμεία μαζί με τα υποχρεωτικά), με τον αριθμό των μελών να περιορίζεται στις 222.000 (όταν οι συνταξιούχοι ανέρχονται σε 2,5 εκατομμύρια και οι ασφαλισμένοι σε 2,86 εκατομμύρια). Ακόμη πιο απογοητευτική είναι η εικόνα των κεφαλαίων: το συνολικό ενεργητικό των προαιρετικών ΤΕΑ διαμορφώθηκε στα 621 εκατ. ευρώ, ενώ οι τεχνικές προβλέψεις άγγιξαν τα 550 εκατ. ευρώ. Αν και παρατηρείται μια ονομαστική αύξηση της τάξης του 20% σε σχέση με το 2024, τα μεγέθη αυτά παραμένουν σταγόνα στον ωκεανό.
Οπως επισήμανε ο Γ. Στουρνάρας, τα περιουσιακά στοιχεία των ΤΕΑ στην Ελλάδα αντιπροσωπεύουν ποσοστό μικρότερο του 1% του εγχώριου ΑΕΠ, την ώρα που στις αναπτυγμένες χώρες του ΟΟΣΑ με ώριμα συστήματα επαγγελματικής ασφάλισης το αντίστοιχο ποσοστό υπερβαίνει το 100% ή και το 150% του ΑΕΠ.
Επικοινωνιακή άμυνα
Στον αντίποδα της ρεαλιστικής και μάλλον ζοφερής ανάλυσης του Γ. Στουρνάρα για την επαγγελματική ασφάλιση, η υπουργός Εργασίας Ν. Κεραμέως επιχείρησε να εμφανίσει μια εικόνα «εθνικής στρατηγικής» και «μεταρρυθμιστικής επιτυχίας». Στη δική της παρέμβαση στο ίδιο συνέδριο η Ν. Κεραμέως μίλησε για τη δυναμική των συνολικά 33 ΤΕΑ, κάνοντας λόγο για «υπερδιπλασιασμό του συνολικού ενεργητικού τους», το οποίο, αν συνυπολογιστούν και τα υποχρεωτικής ασφάλισης σχήματα, αγγίζει τα 2,464 δισ. ευρώ (με άλλες εκτιμήσεις της αγοράς για το πρώτο τρίμηνο του 2026 να το ανεβάζουν στα 2,85-2,86 δισ. ευρώ).
Η Ν. Κεραμέως παρουσίασε ως «μονόδρομο» την ενίσχυση της κεφαλαιοποιητικής διάστασης του ασφαλιστικού συστήματος (αναφερόμενη και στο ΤΕΚΑ), υπό το πρίσμα των έντονων δημογραφικών προκλήσεων. Υποσχέθηκε μάλιστα ένα νέο νομοσχέδιο που θα εισαχθεί σύντομα στο υπουργικό συμβούλιο, το οποίο θα προβλέπει τη δημιουργία «ανοιχτών» ΤΕΑ (πολυεργοδοτικών ταμείων-ομπρέλα υπό την εποπτεία της ΤτΕ), μεγαλύτερη ευελιξία, πλήρη φορητότητα των δικαιωμάτων και σύνδεση των παροχών με την ηλικία και όχι μόνο με τα έτη ασφάλισης.
Πλαίσιο αντικίνητρο
Η κυβέρνηση μέσω του νόμου 5078/2023 μετέφερε μεν την εποπτεία των ΤΕΑ στην ΤτΕ, αλλά ταυτόχρονα επέβαλε ένα αυστηρό φορολογικό πλαίσιο στις παροχές των ταμείων, το οποίο φρενάρει την ανάπτυξη του θεσμού. Η προσπάθεια της Ν. Κεραμέως να μεταθέσει το βάρος της αποτυχίας στην «έλλειψη ασφαλιστικής και επενδυτικής κουλτούρας» των Ελλήνων πολιτών αποτελεί μια κλασική επικοινωνιακή τακτική αποποίησης ευθυνών.
Η αγορά δεν στερείται «κουλτούρας»· στερείται διαθέσιμου εισοδήματος και σταθερού ελκυστικού θεσμικού πλαισίου. Οταν ο μέσος μισθός στην Ελλάδα υπολείπεται δραματικά του ευρωπαϊκού μέσου όρου και η ακρίβεια ροκάνισε την αγοραστική δύναμη, η προτροπή για «μακροπρόθεσμη ιδιωτική αποταμίευση» μέσω επαγγελματικών ταμείων ακούγεται στα αυτιά της κοινωνίας ως πολιτικός εμπαιγμός.
Το χάσμα των αριθμών
Η σύγκριση των οικονομικών δεδομένων αποκαλύπτει το μέγεθος της κυβερνητικής αδράνειας. Παρά τις εξαγγελίες για «δεύτερη σύνταξη σε όλους», τα 33 ΤΕΑ καλύπτουν σήμερα περίπου 222.000 εργαζόμενους (σύμφωνα με στοιχεία της αγοράς), αριθμός που αντιστοιχεί σε μόλις 4,85% του οικονομικά ενεργού πληθυσμού και στο 5,97% των απασχολουμένων. Το γεγονός ότι το 95% των εργαζομένων στη χώρα βρίσκεται εντελώς εκτός αυτού του πυλώνα ασφάλισης αποτελεί παταγώδη αποτυχία της πολιτικής ηγεσίας, η οποία τώρα τρέχει να νομοθετήσει «ανοιχτά» πολυεργοδοτικά σχήματα, έχοντας χάσει πολύτιμο χρόνο.
Επιπλέον, η διάρθρωση των επενδύσεων των ΤΕΑ δείχνει ότι, παρά τη θεσμική θωράκισή τους, στερούνται της απαραίτητης κλίμακας για να λειτουργήσουν ως ισχυροί θεσμικοί επενδυτές που θα χρηματοδοτήσουν την εθνική οικονομία. Στο τέλος του 2025 οι τοποθετήσεις σε μερίδια αμοιβαίων κεφαλαίων ανήλθαν στο 35,7% του συνόλου του ενεργητικού, ενώ η αξία των τοποθετήσεων σε μετοχές διαμορφώθηκε στα 467 εκατ. ευρώ.
Οι αντιφάσεις
Η δημόσια διαφωνία –έστω και σε επίπεδο ύφους και έμφασης– μεταξύ Γ. Στουρνάρα και Ν. Κεραμέως φέρνει την κυβέρνηση αντιμέτωπη με τις αντιφάσεις της. Από τη μία πλευρά ο διοικητής της ΤτΕ, που θέλει να λειτουργήσει ως λαγός της κυβέρνησης Μητσοτάκη και των συμφερόντων που τη στηρίζουν για την άλωση των χρημάτων των ασφαλισμένων, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τη μελλοντική κατάρρευση των ποσοστών αναπλήρωσης των δημόσιων συντάξεων, παραδεχόμενος εμμέσως πλην σαφώς ότι το κράτος αδυνατεί να εγγυηθεί το μέλλον των ασφαλισμένων.
Από την άλλη πλευρά, η υπουργός Εργασίας επιδίδεται σε μια προσπάθεια ωραιοποίησης της κατάστασης, παρουσιάζοντας μια εικονική πραγματικότητα «εθνικής στρατηγικής», την ίδια ώρα που το φορολογικό και θεσμικό πλαίσιο που η ίδια η κυβέρνησή της ψήφισε κρατά τον θεσμό των επαγγελματικών ταμείων εγκλωβισμένο στο περιθώριο.
Διαχρονικά υπέρ ιδιωτών ο Στουρνάρας
Η δημόσια διαδρομή του Γ. Στουρνάρα, από οικονομικός σύμβουλος κυβερνήσεων έως διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, συνοδεύτηκε από μια σταθερή ιδεολογική γραμμή: τη συρρίκνωση του κοινωνικού κράτους και τη μεταφορά κρίσιμων τομέων όπως η ασφάλιση και η υγεία στα νύχια ιδιωτικών συμφερόντων. Κατά την περίοδο 1996-2000 ως μέλος του οικονομικού επιτελείου των κυβερνήσεων του «εκσυγχρονισμού» υποστήριξε πολιτικές δημοσιονομικής προσαρμογής και περιορισμού των ασφαλιστικών ελλειμμάτων στο πλαίσιο της ένταξης της χώρας στην ΟΝΕ. Πρώτη φορά το ασφαλιστικό σύστημα αντιμετωπίστηκε κυρίως ως δημοσιονομικό πρόβλημα και όχι ως κοινωνικό δικαίωμα.
Από το 2000 έως το 2004, ως πρόεδρος της Εμπορικής Τράπεζας και αντιπρόεδρος της Ενωσης Ελληνικών Τραπεζών, η δημόσια παρουσία του ταυτίστηκε ακόμη περισσότερο με τις επιδιώξεις του τραπεζικού συστήματος. Την περίοδο 2009-12, ως γενικός διευθυντής του ΙΟΒΕ, προώθησε μεταρρυθμίσεις που συνδέθηκαν με τη μείωση του κόστους εργασίας και τον περιορισμό των κοινωνικών δαπανών. Σύμφωνα με συνδικαλιστικές οργανώσεις οι θέσεις αυτές προετοίμασαν το έδαφος για τις σκληρές μνημονιακές παρεμβάσεις που ακολούθησαν.
Ως υπουργός Οικονομικών (2012-14) ο Γ. Στουρνάρας συνέδεσε το όνομά του με το πακέτο μέτρων ύψους 11,5 δισ. ευρώ, το οποίο περιλάμβανε περικοπές συντάξεων, ασφαλιστικών παροχών, εφάπαξ και περιορισμούς στο ΕΚΑΣ. Από το 2014 έως σήμερα, παραμένοντας για τρίτη συνεχόμενη θητεία στη διοίκηση της Τράπεζας της Ελλάδος, συνεχίζει να υποστηρίζει τη δημοσιονομική πειθαρχία, τα υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα και την ανάπτυξη κεφαλαιοποιητικών μορφών ασφάλισης. Οι επικριτές του θεωρούν ότι λειτουργεί διαχρονικά ως πολιτικός και οικονομικός εκφραστής ιδιωτικών συμφερόντων, προωθώντας ένα μοντέλο όπου το κοινωνικό κράτος υποχωρεί και ο ιδιωτικός τομέας αποκτά ολοένα μεγαλύτερο χώρο στην ασφάλιση και την υγεία εις βάρος της κοινωνίας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου