Τίνος είναι βρε γυναίκα τα ρομπότ; - Του Έκτορα-Ξαβιέ Δελαστίκ

Τίνος είναι βρε γυναίκα τα ρομπότ;

του Έκτορα-Ξαβιέ Δελαστίκ

Επανεξετάζουμε τα στρατιωτικά drones στο χθες και σήμερα. Μιλούμε για τη μακρά συζήτηση της ηθικής του πολέμου και τις πρόσφατες προβοκάτσιες που γίνονται με αυτά.

Οι επιθέσεις με drones δεν είναι μόνο το αγαπημένο χόμπι του πρώτου κατόχου Νόμπελ Ειρήνης (Ομπάμα) που βομβάρδισε ένα δεύτερο κάτοχο Νόμπελ Ειρήνης (τους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα). Όπως θα δούμε, είναι μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για αναθεώρηση του διεθνούς δικαίου προς το χειρότερο. Είναι και μια εξαιρετική ευκαιρία για φθηνή πρόκληση φόβου στους πολίτες, ώστε να δεχτούν την εμπλοκή τους σε πολεμικές επιχειρήσεις. Κυρίως όμως, για να δεχτούν να πεινάσουν για χάρη κάθε αυτοκινητοβιομηχανίας, που προτιμά να γίνει οπλοβιομηχανία με ασφαλή κρατικά συμβόλαια χωρίς περιορισμούς, αντί… να κάνει τη δουλειά της.

Η ιστορία των drones

Το πρώτο χτύπημα drone με τη σύγχρονη έννοια φαίνεται να έλαβε χώρα το 2002: πρόκειται για τη δολοφονία τεσσάρων ατόμων, για τα οποία υπήρχαν υποψίες πως σχετίζονταν με την αλ-Κάιντα, με πύραυλο ο οποίος εκτοξεύτηκε από ένα αμερικανικό μη επανδρωμένο αεροσκάφος Predator. Το γεγονός ότι η πρώτη αυτή επίσημη χρήση έγινε στο πλαίσιο του αμερικανικού πολέμου για τον έλεγχο των ενεργειακών πηγών της Μέσης Ανατολής (ή του «πολέμου ενάντια στην τρομοκρατία», όπως τον περιέγραφαν οι ίδιοι), δεν είναι τυχαίο. Στα χαρτιά, η χρήση drones επιτρέπει στοχευμένα χτυπήματα ακριβείας, χωρίς κίνδυνο για τους στρατιώτες του επιτιθέμενου, πράγμα εξαιρετικά ελκυστικό για μια εκστρατεία υποδούλωσης πετρελαιοπαραγωγικών χωρών από μια δύναμη στην άλλη άκρη της Γης.

Η βαθύτερη ουσία όμως, βρίσκεται στην αμφισβήτηση του διεθνούς δικαίου που χρειάστηκε για τη χρήση τους. Στο άρθρο της Drones and the International Rule of Law, η νομικός και δημοσιογράφος Ρόζα Μπρουκς εξηγεί τον τρόπο με τον οποίο βασικές πλευρές του διεθνούς δικαίου άλλαξαν ή ξεχειλώθηκαν με πρωτοβουλία των Ηνωμένων Πολιτειών και με συναίνεση του Παγκόσμιου Βορρά. Άλλωστε, αν πλέον μια πλούσια χώρα έχει τη δυνατότητα για δολοφονίες και καταστροφές με «άρωμα πολέμου» χωρίς να χρειάζεται να εμπλακεί πραγματικά σε πόλεμο και να θέσει στρατιώτες σε κίνδυνο, είναι δύσκολο να δεχθεί περιορισμούς προς όφελος της διεθνούς ειρήνης.

Ένα πρώτο σημαντικό σημείο ήταν η ερμηνεία του Καταστατικού Χάρτη του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, η οποία επιτρέπει κατ’ εξαίρεση τη χρήση διακρατικής βίας (α) εφ’ όσον αναγνωριστεί απειλή κατά της ειρήνης ή καταστρατήγηση της ειρήνης ή συμβούν εχθροπραξίες ή (β) για λόγους αυτοάμυνας. Οι Η.Π.Α. απαίτησαν να αναγνωριστεί ως «αυτοάμυνα» η επέμβασή τους στο Αφγανιστάν. Ακόμα, επαναόρισαν την έννοια της «άμεσης απειλής» και έτσι «δεν απαιτείται οι Ηνωμένες Πολιτείες να έχουν καθαρές αποδείξεις πως μια συγκεκριμένη επίθεση σε προσωπικό και συμφέροντα των ΗΠΑ θα λάβει χώρα στο άμεσο μέλλον». Αν αυτό ακούγεται σαν λευκή επιταγή για χτυπήματα χωρίς να χρειάζεται να αποδειχθεί ο λόγος για τον οποίο γίνονται, είναι επειδή ακριβώς αυτό είναι.

Ακόμα πιο σημαντικό είναι το γεγονός ότι, όπως θα δούμε και παρακάτω, η συστηματική χρήση drones για χτυπήματα τα οποία περιγράφονται ως «πόλεμος κατά της τρομοκρατίας» στα δελτία ειδήσεων και ως «μεμονωμένες ενέργειες αυτοάμυνας» στα δικαστήρια θολώνει την ίδια την έννοια του πολέμου. Αυτό σημαίνει πως μπορεί να γίνεται επίκληση στο «δίκαιο του πολέμου» κατά το δοκούν, με τον ίδιο τρόπο που αυτή τη στιγμή η κυβέρνηση των Η.Π.Α. περιγράφει τις επιχειρήσεις ως πόλεμο… εκτός από όταν ελέγχεται νομικά για το τί ακριβώς κάνει στο Ιράν.

Μια σημαντική επίσης κατάληξη αυτών των αλλαγών είναι πως υπάρχει άκρα μυστικότητα για τον τρόπο με τον οποίο αποφασίζονται οι στόχοι και τα κριτήρια με τα οποία επιλέγεται να γίνει ο βομβαρδισμός. Πράγμα το οποίο όπως είδαμε πρόσφατα προκαλεί θηριωδίες για τις οποίες κανείς δε χρειάζεται να πάρει την πραγματική ευθύνη.

Take it with a drone of salt

Έχοντας πει όλα τα παραπάνω, υπάρχει μια συγκεκριμένη κατηγορία περιστατικών με drones στην οποία θέλουμε να σταθούμε, η οποία ορίζεται από τα εξής χαρακτηριστικά. Πρώτον, καμμία πρωτύτερη πολεμική κλιμάκωση και ταυτόχρονα καμμία επόμενη σχετική πολεμική ενέργεια. Δεύτερον, εξαιρετικά σταθερή προβολή στα Μ.Μ.Ε. εκ μέρους φορέων που έχουν σαφές συμφέρον από την προβολή του γεγονότος. Φυσικά θα ήταν ανεύθυνο να ονομάσουμε ελαφρά τη καρδία κάθε μεμονωμένη ενέργεια. Αυτά τα δύο χαρακτηριστικά όμως πρέπει να δρουν ως καμπανάκι το οποίο να καλεί σε πολύ προσεκτική εξέταση του περιστατικού και κυρίως σε πολύ προσεκτική εξέταση των κινήσεων των ωφελουμένων.

Ο λόγος για τον οποίο εξετάζουμε την παλιά καλή τακτική των προβοκατόρικων κινήσεων στο επίπεδο των drones είναι απλός. Κατ’ αρχάς, επισήμως μεγάλες δυνάμεις αντιγράφουν σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό τα συστήματα αντιπάλων τους, όπως π.χ. κάνουν επισήμως οι ΗΠΑ με τα ιρανικά drones Shahed. Κατά δεύτερον, ένα τέτοιο μηχάνημα είναι ασύγκριτα απλούστερο από ένα αεροσκάφος, έναν πύραυλο ή μια βόμβα. Μπορεί ως εκ τούτου, αν καταρριφθεί σε αρκετά καλή κατάσταση, να επισκευαστεί με παρόμοια υλικά και εξαρτήματα και να αποτελέσει μια εξαιρετικά πειστική αντιγραφή για ψευδή χτυπήματα. Ο ουκρανικός στρατός έχει ανακοινώσει δημοσίως πως προβαίνει σε ανάλογες επιδιορθώσεις μερών ρωσικών drones ώστε να χρησιμοποιήσει τις μηχανές στα δικά του.

Τέλος, το γεγονός ακριβώς πως πρόκειται για μη επανδρωμένα και σχετικά φθηνά μηχανήματα σημαίνει πως απαιτείται και κατάρριψη, και ενδελεχής τεχνική εξέταση και δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων για να πιστοποιηθεί το αν όντως ανήκουν πραγματικά στη μία ή την άλλη χώρα.

Το drone που… δεν ήρθε από το Ιράν

Αυτά ακριβώς τα στοιχεία είναι που δίνουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον στο χτύπημα με drone που έλαβε χώρα στη βρετανική βάση στην Κύπρο στις 2 Μαρτίου 2026. Τα πρώτα δημοσιεύματα μίλησαν για ιρανικό drone σε όλους τους πιθανούς τόνους. Τα ελληνικά δημοσιεύματα συνεχίζουν να έχουν αυτή τη διατύπωση μέχρι και την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές, όπως και τα ισραηλινά. Σε αυτό το πλαίσιο ξεκίνησε και η εμπλοκή της Ελλάδας στην περιφέρεια της επίθεσης Η.Π.Α. και Ισραήλ εναντίον του Ιράν, με το ρόλο του «τοπικού προστάτη» που επιφύλασσε πάντα η Μ. Βρετανία στις χώρες με νοοτροπία αποικίας.

Ίσως έχει σημασία να δούμε τί έχουν να πουν και οι… βρεττανοί. Δηλώσεις εκπροσώπου του βρεττανικού Υπουργείου Αμύνης περιγράφουν ένα «drone παρόμοιο με Shahed» (Shahed-like drone) το οποίο δεν εκτοξεύτηκε από το Ιράν. Πιο πρόσφατες εκτιμήσεις από κυβερνητικούς κύκλους που δημοσιεύει η Deutsche Welle μιλούν για πιθανότητα να προήλθε από τα εδάφη του Λιβάνου και να εκτοξεύθηκε από τη Χεζμπολάχ. Τρεις εβδομάδες αργότερα υπάρχουν μόνον υποψίες, χωρίς καμία ανάληψη ευθύνης και με την πιστοποίηση της πραγματικής πατρότητας του drone πρακτικά αδύνατη. Ως εκ τούτου, πρέπει να εξεταστεί προσεκτικά η επιμονή της ελληνικής και της ισραηλινής κυβέρνησης για εμπλοκή των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων, ακόμα και περιφερειακά, η οποία βασίζεται σχεδόν εξ’ ολοκλήρου σε αυτό το περιστατικό. Μην ξεχνούμε επίσης πως η Israel Hayom, η οποία βρίσκεται στο άμεσο περιβάλλον του Νετανιάχου είχε φιλοξενήσει πριν ένα χρόνο ακριβώς, ανάλυση με την οποία μελετούσε και ουσιαστικά ζητούσε ελληνοτουρκική σύρραξη με συμβολή του Ισραήλ και αφορμή τη Βόρεια Κύπρο.

Ανάλογα «ορφανό» χτύπημα έγινε στο Αζερμπαϊτζάν τρεις ημέρες αργότερα, στις 5 Μαρτίου, με στόχο ένα αεροδρόμιο και ένα σχολείο. Υπενθυμίζεται η περιπλοκότητα σχέσεων του τριγώνου, με το Αζερμπαϊτζάν να έχει στενές σχέσεις με το Ισραήλ και να βασίζεται στην εισαγωγή οπλισμού από αυτό, ενώ ταυτόχρονα περισσότεροι Αζέροι διαμένουν στο πληττόμενο Ιράν, παρά στο ίδιο το Αζερμπαϊτζάν.

Όσον αφορά τη θέση του Ιράν, έχει καταγγείλει από τα μέσα Μαρτίου την ύπαρξη ύποπτων χτυπημάτων με drones σε γειτονικές χώρες, σημειώνοντας πως οι επιθέσεις που κάνει συνοδεύονται από σαφή ανάληψη ευθύνης. Φυσικά δε μπορούμε να βασιστούμε μόνο στις διαψεύσεις του Ιρανού Πρέσβη στην Κύπρο, καθώς η διασταύρωση πολέμου και διπλωματίας μπορεί να οδηγήσει σε προειδοποιητικά χτυπήματα χωρίς ανάληψη ευθύνης. Είναι όμως ενδεχόμενο που πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπ’ όψιν από τη στιγμή που υπάρχει τόσο η τεχνική δυνατότητα όσο και το συμφέρον προβοκατόρικων χτυπημάτων. Ειδικά από τη στιγμή που εμπλέκεται το βαθύ κράτος του Ισραήλ, το οποίο έχει δώσει τέτοια δείγματα γραφής και οι Η.Π.Α., οι οποίες έχουν δώσει… βιβλιογραφία επί του ζητήματος.

Για τους αναγνώστες που έχουν αμφιβολίες για την εγκράτεια του ελληνικού κράτους, θυμίζουμε πως στις 14 Μαρτίου, ελληνόκτητο τάνκερ (τί πιο σύνηθες) με ελληνική σημαία (αυτό όντως δεν είναι σύνηθες) χτυπήθηκε από drone στη Μαύρη Θάλασσα. Ο Υπουργός Ναυτιλίας Β. Κικίλιας συνέδεσε το βομβαρδισμό του άμεσα με το γεγονός ότι οι Η.Π.Α. χαλάρωσαν τους περιορισμούς στο ρωσικό πετρέλαιο. Εμμέσως πλην σαφώς υπονόησε πως ο πιθανότερος δράστης ήταν η Ουκρανία. Όλως περιέργως, αυτή η περίπτωση ούτε περιγράφηκε ως πολεμική ενέργεια, ούτε εκτοξεύτηκε ο Δένδιας να στείλει πλοία και στρατό στην περιοχή για να προστατέψει το «ιερό» ελληνικό εφοπλιστικό κεφάλαιο από την Ουκρανία.

Γερμανία: drones και επανεξοπλισμός

Από το Σεπτέμβριο έως το Δεκέμβριο του 2025, ένα μηχανικό φάντασμα πλανήθηκε πάνω από τα πολιτικά αεροδρόμια της Ευρώπης: το φάντασμα αρκετών αγνώστου προελεύσεως drones. Με τα πρώτα περιστατικά στις 22 Σεπτεμβρίου πάνω από τα αεροδρόμια της Κοπεγχάγης και του Όσλο, ξεκίνησε ένα μπαράζ αρθρογραφίας για το ζήτημα, με την Πολωνία να ανακοινώνει πως ερευνά την πιθανότητα ανάμειξης της Ρωσίας. Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς ήταν πιο σαφής από τις πρώτες κιόλας ημέρες: «Η υπόθεσή μας είναι πως η Ρωσία βρίσκεται πίσω από τις περισσότερες εξ’ αυτών των πτήσεων».

Μια μικρή, περίεργη λεπτομέρεια παραμένει. Η δήλωση του Μερτς έγινε λίγες ημέρες μετά από έρευνα των βελγικών αρχών για ανάλογη πτήση πάνω από στρατιωτικό αεροδρόμιο. Εκείνα τα drones κατευθύνθηκαν προς τη Γερμανία, ενώ μάλιστα τα παρατήρησαν λίγο αργότερα αστυνομικοί πάνω από την πόλη Düren. Η οποία φαίνεται να έχει… ύποπτα μεγάλο πρόβλημα με το ζήτημα αυτό, καθώς ο επικεφαλής της Ομοσπονδιακής Αστυνομίας δήλωσε πως είχαν αναγνωριστεί πάνω από 1.000 «ύποπτες» τέτοιες πτήσεις το 2025. Η προέλευση αυτών των πτήσεων δε μπορεί εύκολα να επιβεβαιωθεί, ενώ έχει μάλιστα επιχειρηθεί σχετική προσπάθεια (μάλλον ρωσικής) προπαγάνδας με τη χρήση αντιγράφου του site του περιοδικού Stern, η οποία έχει αναπαραχθεί εκ παραδρομής και από ελληνικά μέσα ενημέρωσης.

Αυτό το οποίο μπορεί πάντα να επιβεβαιωθεί είναι η αξιοποίηση των γεγονότων αυτών από τη Γερμανική κυβέρνηση, η οποία αξιοποιεί τα γεγονότα για να στήσει εκ νέου μια βαθιά μιλιταριστική καθημερινότητα. Ανεξαρτήτως της προέλευσης των drones πάνω από τη Γερμανία, το γεγονός ότι επιχειρείται στρατολόγηση ανηλίκων κάτω των 18 ετών και διαφήμιση του γερμανικού στρατού σε σχολικές τάξεις έως και 13 ετών (!) παραμένει απαράδεκτο γεγονός και ανατριχιαστική αναβίωση του παρελθόντος. Το κλίμα τρομοκράτησης του λαού δημιουργείται βάσει επί της ουσίας ασαφών απειλών, αλλά με σαφείς επιπτώσεις. Περσινό άρθρο των Financial Times περιγράφει το «κράτος πρόνοιας» της Ευρώπης ως προϊόν συγκυριών του περασμένου αιώνα, το οποίο πρέπει να περισταλεί. Τον Αύγουστο, ο Φρίντριχ Μερτς περιέγραψε το κράτος πρόνοιας ως μη βιώσιμο οικονομικά, ενώ ταυτόχρονα έκανε σαφές πως δε θα επιτρέψει αύξηση της φορολογίας των μεσαίων επιχειρήσεων.

Κατακλείδα

Εάν επιχειρήσουμε να εξάγουμε ένα συμπέρασμα από τα παραπάνω, αυτό πρέπει να είναι πως τα high-tech όπλα φέρνουν στην επιφάνεια τη συλλογική επιθυμία των κυβερνήσεων να δημιουργούν «γκρίζες» ζώνες για τους εαυτούς τους και πολύ ξεκάθαρες ζώνες για τους αντιπάλους τους. Είτε αυτοί είναι πολίτες είτε είναι κράτη, οι δικές τους ευθύνες και τιμωρίες θα είναι πάντα ξεκάθαρες και άμεσες, αν είναι δυνατόν με το πάτημα ενός κουμπιού.

Εάν επιχειρήσουμε να εξάγουμε ένα δεύτερο συμπέρασμα, αυτό είναι η βαθιά απάτη της σύγχρονης εκδοχής του επιχειρήματος ότι η καινοτομία έρχεται μέσα από τον πόλεμο. Οποιοσδήποτε τομέας θα καινοτομούσε με αυτούς τους πόρους και την ελευθερία κινήσεων, όπως άλλωστε έγινε με τα δημόσια προγράμματα αεροδιαστημικής στα πλαίσια του ψυχρού πολέμου και όπως γίνεται με τα δημόσια προγράμματα ιατρικής έρευνας σε καιρό σχετικής ειρήνης. Αν είναι μια πραγματική καινοτομία που πάντα προέρχεται μέσα από την πολεμική διαδικασία, αυτή είναι όπως είδαμε η επαναδιαπραγμάτευση των όρων εξουσίας της εκάστοτε άρχουσας τάξης ενάντια στους πολίτες της.

ΠΗΓΗ