(ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ/EUROKINISSI)

Συνήγορος του Πολίτη (Έκθεση 2025): Τα ίδια προβλήματα στο σχολείο κάθε χρόνο χωρίς ουσιαστική αντιμετώπιση

Χρήστος Πιλάλης

 

Σε μια περίοδο που η κυβερνητική πολιτική προβάλλεται ως «μεταρρυθμιστική», η Έκθεση δείχνει τι πραγματικά συμβαίνει στο δημόσιο σχολείο.

Τα προβλήματα είναι γνωστά, καταγεγραμμένα και επαναλαμβανόμενα. Η  "Ετήσια Έκθεση 2025" του Συνηγόρου του Πολίτη που δημοσιεύθηκε πριν λίγες ημέρες (Συνήγορος του Πολίτη) , στο μέρος που αφορά την εκπαίδευση, επιβεβαιώνει αυτό που ήδη γνωρίζουμε: η κυβερνητική εκπαιδευτική πολιτική δεν τα λύνει, αλλά τα αφήνει να διαιωνίζονται.

Σε μια περίοδο που η κυβερνητική πολιτική προβάλλεται ως «μεταρρυθμιστική», η Έκθεση δείχνει τι πραγματικά συμβαίνει στο δημόσιο σχολείο.

Η εικόνα είναι καθαρή: μεγάλες ελλείψεις στη στελέχωση, δυσλειτουργίες στο ολοήμερο πρόγραμμα, προβλήματα στη μεταφορά μαθητών και μαθητριών, σοβαρές ανεπάρκειες στην ειδική αγωγή. Και το πιο αποκαλυπτικό: οι ίδιες διαπιστώσεις επανέρχονται για μια ακόμη φορά στην Έκθεση του Συνηγόρου του Πολίτη για το 2025, όπως και στις προηγούμενες ετήσιες Εκθέσεις.

Η Έκθεση του 2025, μάλιστα, καταγράφει με μεγαλύτερη λεπτομέρεια επιμέρους πλευρές αυτών των προβλημάτων: από τις επιπτώσεις της υποχρηματοδότησης στη στελέχωση, μέχρι τον περιορισμό της πρόσβασης στο ολοήμερο πρόγραμμα, τις δυσλειτουργίες στη μεταφορά μαθητών και μαθητριών και τις σοβαρές ελλείψεις στην ειδική αγωγή και τις υποδομές.

Φυσικά τίποτα από αυτά δεν είναι καινούργιο.

Είναι προβλήματα που επηρεάζουν άμεσα τη λειτουργία της σχολικής τάξης και την καθημερινότητα χιλιάδων μαθητών και εκπαιδευτικών. Δεν είναι τεχνικές δυσλειτουργίες, αλλά οι συνθήκες μέσα στις οποίες λειτουργεί —ή δεν λειτουργεί— η δημόσια εκπαίδευση.

Αν δει κανείς τις διαδοχικές ετήσιες εκθέσεις του Συνηγόρου του Πολίτη από το 2021 έως το 2025, που κυκλοφορούν περίπου την ίδια εποχή κάθε χρόνο, το μοτίβο είναι ξεκάθαρο: τα ίδια προβλήματα παραμένουν και δεν αντιμετωπίζονται. Το 2021 καταγράφονται ζητήματα υποστήριξης μαθητών με αναπηρία, μεταφοράς μαθητών και βασικών λειτουργικών αναγκών. Το 2022 τα ίδια ζητήματα περιγράφονται - και ορθά - ως ανισότητες και αποκλεισμοί μαθητών και μαθητριών από την εκπαιδευτική διαδικασία. Το 2023 η μεταφορά μαθητών αναδεικνύεται ως σταθερό πρόβλημα που επηρεάζει τη φοίτηση, ιδίως των πιο ευάλωτων μαθητών. Το 2024 προστίθενται ως μείζον πρόβλημα οι συγχωνεύσεις τμημάτων και η αύξηση του αριθμού μαθητών ανά τάξη. Και το 2025 επανερχόμαστε στις ίδιες διαπιστώσεις: ελλείψεις, αστοχίες, ανεπάρκειες.

Καμία ουσιαστική τομή. Καμία αλλαγή κατεύθυνσης. Το ίδιο μοτίβο, κάθε χρόνο.

Και εδώ βρίσκεται η ουσία του ζητήματος: η παιδαγωγική λειτουργία του σχολείου.

Η έλλειψη εκπαιδευτικών διαλύει τη συνέχεια της διδασκαλίας, ακυρώνει τη σταθερότητα της τάξης, υπονομεύει τη σχέση εμπιστοσύνης που χρειάζεται το παιδί για να μάθει. Η αποδυνάμωση του ολοήμερου σχολείου πλήττει έναν θεσμό που μόνο με επαρκή στελέχωση, γενναία υποστήριξη και κατάλληλες υποδομές, θα μπορούσε να λειτουργεί ως πυλώνας μορφωτικής και κοινωνικής στήριξης. Η ανεπαρκής ειδική αγωγή σημαίνει στην πράξη αποκλεισμό χιλιάδων παιδιών από την εκπαιδευτική διαδικασία και ακυρώνει την αρχή της ισότιμης εκπαίδευσης. Και η μεταφορά μαθητών δεν είναι λεπτομέρεια, αλλά σε πολλές περιπτώσεις, η ίδια η προϋπόθεση φοίτησης.

Αυτές οι συνθήκες δεν λειτουργούν απλώς σωρευτικά. Δημιουργούν μεγάλες ανισότητες, επιβαρύνουν περισσότερο τα παιδιά που έχουν μεγαλύτερες ανάγκες και περιορίζουν τη δυνατότητα του σχολείου να στηρίζει ισότιμα όλα τα παιδιά.

Όταν αυτά τα προβλήματα μένουν άλυτα, το σχολείο δεν δυσκολεύεται απλώς να λειτουργήσει. Δεν μπορεί να εκπληρώσει το βασικό του ρόλο.

Γιατί η εκπαίδευση δεν είναι μια απλή υπηρεσία, αλλά θεμελιώδες κοινωνικό δικαίωμα. Και όταν παρέχεται με μεγάλες ελλείψεις και ανισότητες, αυτές δεν είναι μια παρενέργεια, αλλά το αποτέλεσμα συγκεκριμένων πολιτικών επιλογών.

Υπάρχει, όμως, και μια δεύτερη, κρίσιμη θεσμική διάσταση. Οι τεκμηριωμένες επισημάνσεις του Συνηγόρου του Πολίτη δεν είναι απλές παρατηρήσεις, αλλά θεσμικές παρεμβάσεις προς την κυβέρνηση. Η κυβέρνηση οφείλει να απαντά, να αιτιολογεί και να προχωρά σε ουσιαστικές διορθωτικές παρεμβάσεις.

Όταν, παρά τις επισημάνσεις του Συνηγόρου του Πολίτη και τις επανειλημμένες παρεμβάσεις της εκπαιδευτικής κοινότητας και της ευρύτερης κοινωνίας, τα ίδια προβλήματα παραμένουν άλυτα, δεν πρόκειται για άγνοια ούτε για αδυναμία της κυβερνητικής εκπαιδευτικής πολιτικής. Πρόκειται για συνειδητή επιλογή της κυβέρνησης, μια επιλογή που βαθαίνει τις ανισότητες σε βάρος των πιο ευάλωτων μαθητών/μαθητριών και υπονομεύει τον παιδαγωγικό ρόλο του δημόσιου σχολείου.

ΠΗΓΗ