 |
| (AP Photo/Vahid Salemi) |
«Ένας λαός που παλεύει για την πατρίδα του είναι αήττητος»: Ο Δ. Καλτσώνης, καθηγητής Παντείου στο Documento
Εξηγεί τους λόγους για τους οποίους δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι οι ΗΠΑ «θα βγουν νικήτριες» από τον πόλεμο.
Εναν μήνα έχει κλείσει ο πόλεμος στον Περσικό και ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει εγκλωβιστεί στα Στενά του Ορμούζ θυσιάζοντας συμμάχους, ενώ ανέμενε περίπατο μέχρι την Τεχεράνη πιστεύοντας ότι ο πληθυσμός της χώρας θα στρεφόταν εναντίον της κυβέρνησής του μόλις εξόντωνε τη φυσική ηγεσία της. Δημοσιεύματα και πολιτικοί στις ΗΠΑ τον κατακρίνουν ότι πίστεψε τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου και τη Μοσάντ. Γιατί δεν εμπιστεύτηκε τις αμερικανικές υπηρεσίες και ξεκίνησε πόλεμο σε ένα έδαφος που δεν έχει επιλέξει; Ρωτήσαμε τον Δημήτρη Καλτσώνη, καθηγητή Θεωρίας Κράτους και Δικαίου στο Πάντειο, καθώς έχει γράψει το βιβλίο «Η τέχνη του πολέμου για την εξουσία», ο οποίος εκτιμά: «Δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι οι ΗΠΑ θα βγουν νικήτριες». Στηρίζει την εκτίμησή του, αντλώντας ιστορικά παραδείγματα, με το ότι «ο λαϊκός ασύμμετρος πόλεμος, η λαϊκή ομοψυχία, η εφευρετικότητα, η αντοχή έχουν κατανικήσει τους πλέον ισχυρούς και τεχνολογικά προηγμένους στρατούς». Ενώ όλοι απευχόμαστε την πολεμική αναμέτρηση, σημειώνει ότι, όταν έρθει η στιγμή να αμυνθεί, «ένας λαός που παλεύει για το δίκιο του, για την πατρίδα του είναι σε τελική ανάλυση αήττητος, ακόμη κι αν ο αγώνας του χρειαστεί να περάσει από πολλές και μακροχρόνιες διακυμάνσεις και βαριές θυσίες».
Στο βιβλίο σας για την τέχνη του πολέμου αναφέρεστε στον κομβικό ρόλο των πληροφοριών και την κατανόηση του αντιπάλου. Γιατί ο πρόεδρος μιας υπερδύναμης, η οποία διαθέτει θεσμική μνήμη για πλήθος συγκρούσεων, επέδειξε αλαζονεία και απαξίωσε τις υπηρεσίες πληροφοριών;
Η βαθιά κατανόηση τόσο των φίλιων δυνάμεων όσο και των αντιπάλων είναι αποφασιστικής σημασίας σε κάθε πολιτική ή στρατιωτική σύγκρουση. Δεν αρκεί απλώς η καλή πληροφόρηση για τα όπλα, την οικονομία, τις υποδομές, τη γεωγραφία. Χρειάζεται κάτι ουσιαστικότερο: η κατανόηση των κοινωνικοπολιτικών διεργασιών τόσο στη χώρα σου όσο και στην αντίπαλη χώρα.
Η θεσμική μνήμη προφανώς υπάρχει στις ΗΠΑ, αλλά ταυτόχρονα κάθε κυβέρνηση και τα εκάστοτε ηγετικά πρόσωπα έχουν τα δικά τους ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Οι συνθήκες επίσης κάθε φορά είναι διαφορετικές, ακόμη και όταν οι βασικές συντεταγμένες τους δεν έχουν μεταβληθεί. Η κυβέρνηση Τραμπ επιδεικνύει υπέρμετρη αλαζονεία και βαναυσότητα, αλλά στην πραγματικότητα τρέχει να προλάβει τις εξελίξεις. Προσπαθεί αγωνιωδώς να προλάβει την εκτίναξη της κινεζικής ισχύος και γι’ αυτό χρησιμοποιεί τη στρατιωτική υπεροπλία της, για όσο καιρό τη διαθέτει, προκειμένου να ανακτήσει «έδαφος» και να στριμώξει οικονομικά στρατιωτικά, πολιτικά την Κίνα. Στην προσπάθειά της αυτή δεν υπολογίζει όμως τον παράγοντα «αντίσταση των λαών», ο οποίος έρχεται ολοένα πιο δυναμικά στο προσκήνιο. Η αντίσταση του ιρανικού λαού, του λαού του Λιβάνου αλλά και τα αντιπολεμικά κινήματα σε όλες τις χώρες, που σιγά σιγά ενισχύονται, θα αποτελέσουν καθοριστικούς παράγοντες.
Η Β. Κορέα απέκτησε αποτρεπτική ισχύ με βαλλιστικούς πυραύλους και διαπραγματεύτηκε με τον Τραμπ στην προηγούμενη θητεία του. Το ίδιο δεν επιδιώκει το Ιράν με το πυρηνικό του πρόγραμμα;
Κάθε χώρα έχει το δικαίωμα να λαμβάνει όλα τα αναγκαία μέτρα για την άμυνά της. Το ζήτημα του πυρηνικού αφοπλισμού αφορά όλες τις χώρες και πρωτίστως τις μεγάλες δυνάμεις και τις ΗΠΑ. Εξάλλου, γιατί το Ισραήλ μπορεί να έχει ενώ το Ιράν όχι; Η αξίωση των ΗΠΑ να καθορίσουν το πυραυλικό οπλοστάσιο του Ιράν είναι παράλογη και αντίθετη στο διεθνές δίκαιο.
Αναφέρεστε στο βιβλίο σας στον Κάστρο που δήλωνε ότι η χώρα διαθέτει έναν στρατό τακτικό κι έναν αντάρτικο. Αυτό το δόγμα ακολουθεί και το Ιράν. Μπορεί να επιτύχει;
Το αμυντικό δόγμα της Κούβας βασίζεται στον παλλαϊκό πόλεμο. Αν υπάρξει εισβολή, ακόμη κι αν ο εισβολέας καταφέρει να επιβληθεί, θα τον αναμένει ένας λαϊκός αγώνας σε κάθε γωνιά, γεγονός που θα σήμαινε πολύ μεγάλες ανθρώπινες απώλειες για τον εισβολέα. Αυτό το ξέρουν πολύ καλά οι ΗΠΑ, το βίωσαν κατά την προσπάθεια εισβολής τους στον Κόλπο των Χοίρων το 1961 και γι’ αυτό αποφεύγουν να αναμετρηθούν στρατιωτικά με την Κούβα. Επιλέγουν να τη στραγγαλίσουν οικονομικά, επιβάλλοντας όχι μόνο τα γνωστά εδώ και δεκαετίες μέτρα οικονομικού αποκλεισμού αλλά έναν καθολικό ναυτικό αποκλεισμό. Η Κούβα είναι το σύγχρονο Μεσολόγγι. Παρ’ όλα αυτά ο λαός της Κούβας αντέχει και στη συντριπτική του πλειοψηφία αντιστέκεται σθεναρά στην ιμπεριαλιστική επιθετικότητα.
Η κατάσταση στο Ιράν είναι κάπως διαφορετική. Το Ιράν είναι πιο αναπτυγμένη χώρα, έχει πολύ μεγαλύτερες βιομηχανικές και αμυντικές δυνατότητες από την Κούβα, απέχει γεωγραφικά από τις ΗΠΑ, βρίσκεται εγγύτερα στη Ρωσία και την Κίνα. Χρησιμοποιεί μεθόδους ασύμμετρου πολέμου βασιζόμενο σε έναν τύπο βληματοκεντρικού πολέμου, με διασπορά των όπλων του, ευκινησία και σχετική αποκέντρωση αποφάσεων. Ανακτά βαθμιαία την πρωτοβουλία επιδεικνύοντας ενεργητικότητα, αντοχή και ευλυγισία. Προκαλεί οικονομική, πολιτική και ηθική φθορά στον αντίπαλό του. Ωστόσο η εσωτερική κατάσταση διαφέρει από αυτή της Κούβας καθώς το ιρανικό καθεστώς αντιμετώπιζε (τουλάχιστον πριν από τον πόλεμο, γιατί τώρα λογικά επικρατεί κάποια εθνική σύμπνοια) εσωτερική αμφισβήτηση από σημαντικό μέρος της κοινωνίας.
Η Ιστορία έχει δείξει επανειλημμένα ότι ο λαϊκός ασύμμετρος πόλεμος, η λαϊκή ομοψυχία, η εφευρετικότητα, η αντοχή έχουν κατανικήσει τους πλέον ισχυρούς και τεχνολογικά προηγμένους στρατούς. Στο βιβλίο μου «Η τέχνη του πολέμου για την εξουσία» αναφέρομαι διεξοδικά στο θέμα, με πολλά ιστορικά παραδείγματα.
Το εμπάργκο στην Κούβα μπορεί να διώξει τους Κουβανούς από τη χώρα; Αντίστοιχα οι βομβαρδισμοί στο Ιράν;
Οι πόλεμοι, κι εδώ περιλαμβάνονται και οι οικονομικοί πόλεμοι όπως αυτός εναντίον της Κούβας, έχουν αναπόφευκτη συνέπεια τη δημιουργία κυμάτων εκατομμυρίων ξεριζωμένων και ταλαιπωρημένων ανθρώπων. Ας μην προκαταλαμβάνουμε όμως το αποτέλεσμα των πολέμων των ΗΠΑ ενάντια στο Ιράν και στην Κούβα. Δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι οι ΗΠΑ θα βγουν νικήτριες.
Θα αναλάβει πρωτοβουλίες η Κίνα με δεδομένο ότι έχει υποδειχτεί εδώ και χρόνια από Αμερικανούς πολιτικούς ως πρωτεύων στόχος ή θα ακολουθήσει το δόγμα του Σουν Τζου περιμένοντας το ρεύμα του ποταμού να εκβράσει το πτώμα του εχθρού;
Πολύ ορθά το θέτετε. Με μια πρώτη ματιά, μάλλον επιφανειακή, η Κίνα βρίσκεται ενώπιον ενός διλήμματος. Οι ΗΠΑ με την επιθετικότητά τους στη Βενεζουέλα, στο Ιράν και αλλού επιχειρούν να περικυκλώσουν οικονομικά και στρατιωτικά την Κίνα. Αν δεν αντιδράσει, θα βρεθεί σε μια εξαιρετικά δυσχερή θέση. Αν αντιδράσει άμεσα, κινδυνεύει να εμπλακεί σε μια σύγκρουση με τις ΗΠΑ, προτού ακόμη καταφέρει να αποκτήσει μια στρατιωτική ισορροπία. Αλλά η Κίνα δεν πέφτει στην παγίδα, η πολιτική της χαρακτηρίζεται από στρατηγική υπομονή. Κινείται διακριτικά, όπως για παράδειγμα με τη διακριτική ενίσχυση της Ρωσίας, και παράλληλα χτυπάει τις ΗΠΑ στο αδύναμο σημείο τους, στην οικονομία. Η Κίνα περιμένει να πέσει η παγκόσμια ηγεμονία στα χέρια της σαν ώριμο φρούτο.
Τα Δαρδανέλια έχουν δείξει ότι οι αυτοκρατορίες μπορεί να υποστούν συντριπτική ήττα αν επιλέξουν λάθος πεδίο μάχης. Τα Στενά του Ορμούζ είναι ένα ιστορικό ανάλογο;
Στην πολιτική όσο και στον πόλεμο έχει μεγάλη σημασία να επιλέξει κανείς τη θεματική, τον τόπο και τον χρόνο της αντιπαράθεσης έτσι ώστε να πολλαπλασιάζουν, αν είναι δυνατό, τις πιθανότητες επικράτησης. Τα Στενά του Ορμούζ, όπως γενικότερα τα στενά, παρέχουν πλεονέκτημα στο αδύναμο μέρος, ειδικά αν χρησιμοποιεί μη συμβατικές μεθόδους ασύμμετρου πολέμου. Ας σκεφτούμε και ένα δικό μας ιστορικό παράδειγμα: τη μάχη στα Δερβενάκια. Ο περιορισμένος χώρος καθιστά δυσκίνητες τις ισχυρές δυνάμεις και τις μεγάλες εξοπλιστικές πλατφόρμες, όπως για παράδειγμα τα αεροπλανοφόρα. Σε τέτοιες συνθήκες το περιθώριο ελιγμών είναι ακόμη πιο περιορισμένο.
Ποιος ο ρόλος της ψυχολογίας και της ηγεσίας στον πόλεμο; Το Ιράν ή η Κούβα χρειάζονται «ηγέτη» ή εμψυχωτή;
Ο ψυχολογικός και ηθικός παράγοντας στους πολέμους είναι καθοριστικός. Γι’ αυτό ο Τραμπ απειλεί, εκφοβίζει, προσπαθεί να δημιουργεί σύγχυση. Αλλά ένας λαός που παλεύει για το δίκιο του, για την πατρίδα του είναι σε τελική ανάλυση αήττητος, ακόμη κι αν ο αγώνας του χρειαστεί να περάσει από πολλές και μακροχρόνιες διακυμάνσεις και βαριές θυσίες. Από την ελληνική εμπειρία, το 1821 αλλά και η αντίσταση 1941-1944 το αποδεικνύουν περίτρανα. Οποια ηγεσία υπηρετεί και βρίσκεται σε στενή επαφή με τον λαό αποδεικνύεται ακατανίκητη. Αν υπάρχουν ρωγμές ανάμεσά τους, τότε ενδέχεται από εκεί να διεισδύσει ο εχθρός.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου