Η εργαλειοποίηση των Χριστιανών της Νιγηρίας από την κυβέρνηση Τραμπ
Διονύσιος Σκλήρης
Οι αμερικανικοί βομβαρδισμοί στη Νιγηρία αποτελούν σύμπτωμα του έντονου ανταγωνισμού μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας στην Αφρική, καθώς πρόκειται για μια χώρα πλούσια σε πετρέλαιο, φυσικό αέριο (2,7% των παγκόσμιων αποθεμάτων), χρυσό, λίθιο και άλλα ορυκτά, που είναι μάλιστα σημαντικά για την κατασκευή μπαταριών και ηλεκτρικών οχημάτων.
Οι σχετικές με το λίθιο κινεζικές επενδύσεις ανέρχονται σε 1,3 δισεκατομμύρια δολάρια και εντάσσονται στην πρωτοβουλία «Belt and Road», αντίπαλο δέος της οποίας είναι η αμερικανική «Prosper Africa». Σε αυτό το συγκείμενο, περιστατικά όπως η απαγωγή 25 μαθητριών Λυκείου τυγχάνουν εργαλειοποίησης από την κυβέρνηση Τραμπ, για να στηθεί το αφήγημα περί διώξεως των Χριστιανών, η οποία θα δικαιολογούσε επεμβάσεις. Όμως οι αρχές της Νιγηρίας επιμένουν ότι αυτού του είδους η τρομοκρατία στρέφεται εναντίον όλων των πολιτών της Νιγηρίας, όπως φάνηκε από την επίθεση αυτοκτονίας σε τζαμί στη βορειανατολική Νιγηρία, η οποία συνέπεσε με τους αμερικανικούς βομβαρδισμούς, όταν τουλάχιστον δώδεκα πύραυλοι Tomahawk εξαπολύθηκαν από πλοίο του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ που βρισκόταν στον κόλπο της Γουινέας εναντίον της πολιτείας Σοκότο στη βορειοδυτική Νιγηρία, όπου βρίσκονται τα στρατόπεδα του «Ισλαμικού Κράτους».
Η Νιγηρία είναι άλλωστε μια αποικιοκρατική κατασκευή χωρίς εθνική συνοχή, που περιλαμβάνει ένα μουσουλμανικό βόρειο τμήμα (53% του πληθυσμού), ένα χριστιανικό νότιο (45% του πληθυσμού) και μια ενδιάμεση περιοχή παραδοσιακής θρησκευτικότητας (αν και υπάρχουν, ασφαλώς, αλληλοδιεισδύσεις μεταξύ των γεωγραφικών περιοχών). Οι τζιχαντιστές εκμεταλλεύονται οι ίδιοι τις εξορύξεις χρυσού, για να στηρίξουν τη δράση τους, με τον τελικό αποδέκτη να είναι συχνά τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ενώ ο ανταγωνισμός για τους φυσικούς πόρους επηρεάζει τις σχέσεις των φυλών Ίγκμπο, Γιορούμπα και Φουλάνι. Κατά βάθος, δεν πρόκειται για διώξεις χριστιανών ή άλλων θρησκευτικών ομάδων, αλλά για ανταγωνισμούς για το νερό, τη γη και τους φυσικούς πόρους, οι οποίοι παρουσιάζονται ως θρησκευτικές αντεκδικήσεις, αν και το θρησκευτικό στοιχείο προσδίδει οπωσδήποτε ένα παραπάνω κίνητρο φανατισμού.
Το κλειδί για να κατανοήσουμε τις πρόσφατες αμερικανικές παρεμβάσεις τόσο στη Νιγηρία όσο και στη Βενεζουέλα είναι αφενός ο εμπορικός ανταγωνισμός με την Κίνα, η οποία απείλησε ότι θα σταματήσει τις εξαγωγές κρίσιμων για τις ΗΠΑ ορυκτών και αφετέρου ο επαπειλούμενος πόλεμος με το Ιράν. Αν οι ΗΠΑ κατόρθωναν να ελέγξουν τη Βενεζουέλα και, πράγμα οπωσδήποτε δυσκολότερο, τη Νιγηρία, θα λύνονταν τα χέρια τους για μια επέμβαση στο Ιράν, η οποία πλέον θα είχε μικρότερο αντίκτυπο στις παγκόσμιες τιμές πετρελαίου. Η επιθετικότητα σε Βενεζουέλα, Νιγηρία και Ιράν αποτελεί ένα ενιαίο σχέδιο που αφορά σε πετρελαιοπαραγωγούς χώρες. Η Βενεζουέλα προτάχθηκε ως ο αδύναμος κρίκος με πρόσχημα τα ναρκωτικά, ενώ θα ακολουθήσουν ως δικαιολογίες ο χριστιανισμός στη Νιγηρία, αλλά και ο φιλελευθερισμός στο Ιράν. Κάπως έτσι φτάσαμε ο γερουσιαστής Τεντ Κρουζ να καταθέτει νομοσχέδιο για τη «Λογοδοσία της Νιγηρίας για τη Θρησκευτική Ελευθερία», απευθυνόμενος κυρίως στους Ευαγγελικούς και Πεντηκοστιανούς που αποτελούν προνομιακό κοινό του τραμπισμού. Η ίδια η Νιγηρία παρέχει εγγυήσεις θρησκευτικής ανεκτικότητας στο σύνταγμά της, όμως το κράτος δεν διαθέτει το μονοπώλιο της βίας σε μια εξαιρετικά ετερόκλητη χώρα με σύνορα που επέβαλε αυθαιρέτως η αγγλική αποικιοκρατία. Χαρακτηριστική είναι η τραγική πρόσφατη σφαγή 37 ατόμων στο χωριό Kasuwan-Daji στη Βόρεια Νιγηρία, σε μια περιοχή όπου οι συμμορίες μοιράζονται τις περιοχές, ενώ απουσιάζει η κεντρική εξουσία.
Τα κινήματα «αφύπνισης» στη Νιγηρία
Η Νιγηρία βρίσκεται στο επίκεντρο της «χριστιανικής αφύπνισης» στην Αφρική με την πιο επιτυχημένη ομολογία να είναι ο Πεντηκοστιανισμός και το κίνημα των «born again». Χαρακτηριζόμενες από συναισθηματική λατρεία και επίκληση στην άμεση εμπειρία του Αγίου Πνεύματος, οι Πεντηκοστιανές και χαρισματικές εκκλησίες έχουν επεκταθεί εκρηκτικά σε όλη την Αφρική, αλλά και τη Λατινική Αμερική και μέρη της Ασίας. Ο Πεντηκοστιανισμός απευθύνεται σε πληθυσμούς που αντιμετωπίζουν ανασφάλεια και περιθωριοποίηση. Υπόσχεται θεραπεία σε περιβάλλοντα όπου η υγειονομική περίθαλψη είναι ανεπαρκής, ευημερία όπου τα οικονομικά συστήματα δημιουργούν αποκλεισμούς. Σε αντίθεση με τις παραδοσιακές εκκλησίες, οι Πεντηκοστιανές συχνά δίνουν έμφαση στον προσωπικό μετασχηματισμό και την επιχειρηματική πειθαρχία, ευθυγραμμιζόμενες με το πνεύμα του νεοφιλελευθερισμού. Ωστόσο, αυτή η ενδυνάμωση είναι αμφίσημη. Η Πεντηκοστιανή θεολογία μπορεί να ενθαρρύνει την ατομική ευθύνη, αλλά υποβαθμίζει από την άλλη τη δομική και θεσμική αδικία. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ενισχύει τους συντηρητικούς ρόλους των φύλων και την πολιτική συμμόρφωση στην εξουσία. Ταυτόχρονα, οι Πεντηκοστιανές εκκλησίες έχουν γίνει ισχυροί πολιτικοί παράγοντες, κινητοποιώντας τους ψηφοφόρους και διαμορφώνοντας τον δημόσιο λόγο.
Οι Πεντηκοστιανοί δημιουργούν «μεγα-εκκλησίες» και «στρατόπεδα της απολύτρωσης», που συνδυάζονται με μίντια, σχολεία, πανεπιστήμια και νοσοκομεία. Διαδίδεται έτσι ένας προτεσταντικός φονταμενταλισμός των λευκών που βασίζεται στο «ευαγγέλιο της ευημερίας», δηλαδή στην επαγγελία ότι χριστιανός είναι αυτός που επιτυγχάνει στην επαγγελματική του πορεία, καθώς και στη φιλοδοξία να καταστεί η Νιγηρία των 200 εκατομμυρίων κατοίκων μία «χριστιανική δημοκρατία». Ο χριστιανισμός θεωρείται, εξάλλου, ως ένα αντίδοτο στη μαγεία. Ανάλογο φαινόμενο είναι πάντως και η διάδοση του μουσουλμανικού σαλαφισμού, ο οποίος αποτελεί επίσης ένα αντίστοιχο χαρισματικό θρησκευτικό κίνημα εντός του Ισλάμ, όπως και ο πεντηκοστιανισμός εντός του Χριστιανισμού, απευθυνόμενος πλέον στις μορφωμένες μεσαίες τάξεις. Αμφότερα τα κινήματα συνάδουν με την ιδιωτικοποίηση και με ένα είδος θρησκευτικής αυτοβελτίωσης, που έρχεται σε αντίθεση με τα στρατιωτικά στοιχεία του νιγηριανού καθεστώτος.
Οι πολιτικοί πλέον εργαλειοποιούν τα θρησκευτικά χαρισματικά κινήματα, προκειμένου να αγρεύσουν ψήφους, αλλά και να δαιμονοποιήσουν πολιτικούς αντιπάλους, χρησιμοποιώντας θρησκευτικό λεξιλόγιο. Στην επαρχία του Σοκότο, υπάρχουν, άλλωστε, ακόμη οι αναμνήσεις από το χαλιφάτο του Σοκότο τον 19ο αιώνα, το οποίο στηριζόταν στη δουλεία, για να εγκαθιδρύσει την ευημερία του. Ο σαλαφισμός και ο πεντηκοστιανισμός αποτελούν έτσι δύο αλληλοτροφοδοτούμενα φονταμενταλιστικά κινήματα που επικαιροποιούν τον θρησκευτικό λόγο με νεωτερικό τρόπο (έμφαση στο άτομο και στην επιτυχία του) και συνθέτουν ένα εκρηκτικό μείγμα προς εργαλειοποίηση από δυνάμεις που εποφθαλμιούν τον ορυκτό πλούτο της Νιγηρίας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου