Έγγραφα που εξασφάλισε το Solomon και δημοσιεύονται ολόκληρα για πρώτη φορά, δείχνουν ότι οι ευρωπαϊκές αρχές έχουν ζητήσει επανειλημμένα από την Ελλάδα να προχωρήσει σε εμβολιασμό για τη διαχείριση της ευλογιάς των αιγοπροβάτων.

Τα έγγραφα αποκτήθηκαν από το Solomon με αίτημα πρόσβασης στη δημόσια πληροφορία (FOI) και αφορούν την χρονική περίοδο μεταξύ Μαΐου και Οκτωβρίου 2025.

Τα έγγραφα που δημοσιεύουμε, και τα οποία μπορείτε να βρείτε ολόκληρα εδώ, είναι (με χρονολογική σειρά):

  • Επιστολή της Κομισιόν προς το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων στις 23 Μαΐου του 2025 με τίτλο «Η κατάσταση της ευλογιάς των αιγοπροβάτων (SGP) στην Ελλάδα».
  • Απαντητική επιστολή του επιτρόπου Υγείας και Καλής Μεταχείρισης των Ζώων, Όλιβερ Βάρχελι, στον υπουργό Ανάπτυξης και Τροφίμων με τίτλο «Απάντηση στον Υπουργό Τσιάρα». Απεστάλη 2 Σεπτεμβρίου του 2025.
  • Τα πρακτικά κλειστής συνάντησης μεταξύ του επιτρόπου Βάρχελι και του έλληνα υπουργού στις 23 Σεπτεμβρίου 2025 – αποσπάσματα των οποίων το Solomon δημοσίευσε τον Νοέμβριο του 2025.
  • Eπιστολή του επιτρόπου προς στον υπουργό Κώστα Τσιάρα, με τίτλο «Επιστολή στο ελληνικό Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων», με ημερομηνία 6 Οκτωβρίου του 2025. (Πρόκειται για την επιστολή που έγινε γνωστή στα ΜΜΕ προ ημερών, και για την οποία κατατέθηκε από την βουλευτή του ΠΑΣΟΚ Ευαγγελία Λιακούλη επίκαιρη ερώτηση προς την ηγεσία του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης).

Στα έγγραφα που δημοσιεύουμε σήμερα διαφαίνεται η κλιμακούμενη δυσφορία των Βρυξελλών όσον αφορά τη διαχείριση της επιδημίας στην Ελλάδα. Συγκεκριμένα:

  • Εκφράζεται επανειλημμένα η ανησυχία της Κομισιόν για την πορεία της νόσου και υπογραμμίζεται η ανάγκη για άμεσο εμβολιασμό. 
  • Η Κομισιόν κάνει λόγο για «αποσπασματικές και ελλιπείς» πληροφορίες από την πλευρά της Ελλάδας σε σχέση με την προέλευση των κρουσμάτων.
  • Γίνεται αναφορά για πλημμελή εφαρμογή ακόμη και των μέτρων που η κυβέρνηση έχει επιλέξει για τη διαχείριση της νόσου (όπως για παράδειγμα υποστελέχωση των κτηνιατρικών υπηρεσιών και καθυστερήσεις στην ανίχνευση της νόσου).
  • Αναφέρονται λεπτομερώς τα διαθέσιμα εμβόλια, και η Κομισιόν διαβεβαιώνει την Ελλάδα για την αποτελεσματικότητα και την άμεση διαθεσιμότητά τους. Οι Βρυξέλλες προειδοποιούν την Ελλάδα ότι αν δεν προχωρήσει επειγόντως σε εμβολιασμό και αν δεν τεθεί άμεσα υπό έλεγχο η επιδημία, είναι πιθανό να τεθούν εμπορικοί περιορισμοί, μεταξύ άλλων, και στα ελληνικά γαλακτοκομικά προϊόντα.

Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, έχει αμφισβητήσει επανειλημμένα τη δημοσιογραφική έρευνα του Solomon, ενώ πρόσφατα διαβεβαίωσε ότι η Ελλάδα «ακολούθησε πλήρως τις ευρωπαϊκές οδηγίες». «Θα ήταν παράλογο να πιστέψει κανείς ότι δόθηκε μια οδηγία στη χώρα και δεν την ακολούθησε», είπε.

Τα έγγραφα που δημοσιεύουμε σήμερα, ωστόσο, σκιαγραφούν μια διαφορετική πραγματικότητα: παρά τις ισχυρές συστάσεις και τις διαβεβαιώσεις της Κομισιόν για την άμεση διαθεσιμότητα, αποτελεσματικότητα και ασφάλεια του εμβολίου, η κυβέρνηση, μέχρι και μία μέρα πριν από τη δημοσίευση της παρούσας έρευνας, παρέμενε αντίθετη στον εμβολιασμό, υποστηρίζοντας ότι ο επίτροπος Βάρχελι δεν τον έχει προτείνει ως μέτρο.

Μάιος 2025: «απογοητευτική» διαχείριση

Μεταξύ 13 και 16 Μαΐου, εμπειρογνώμονες της κτηνιατρικής ομάδας έκτακτης ανάγκης της ΕΕ (EU-VET) επισκέφθηκε την Ελλάδα μετά από ένα νέο κύμα κρουσμάτων ευλογιάς. 

Κατά τη διάρκεια της αποστολής στη Βόρεια Ελλάδα, η ομάδα συναντήθηκε με εθνικές και τοπικές αρχές προκειμένου να αξιολογήσει εάν τα υφιστάμενα μέτρα λειτουργούν.

Οι εμπειρογνώμονες κατέληξαν στο ότι το νέο κύμα κρουσμάτων φαίνεται να οφείλεται σε μετακινήσεις ζώων κατά τη διάρκεια του Πάσχα και προειδοποίησαν ότι τα εφαρμοζόμενα μέτρα είναι ανεπαρκή για να περιορίσουν την εξάπλωση της νόσου.

Μία από τις βασικές τους συστάσεις τότε ήταν ο εμβολιασμός σε περιοχές υψηλού κινδύνου, καθώς και η αυστηρότερη εφαρμογή των μέτρων που βρίσκονταν σε ισχύ. 

Οι ευρωπαίοι αξιωματούχοι ενημέρωσαν επίσης την Ελλάδα ότι υπάρχουν διαθέσιμα εμβόλια μέσω της τράπεζας εμβολίων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα οποία διατίθενται δωρεάν. Στο μεταξύ, η Κομισιόν δεσμεύτηκε ότι θα παράσχει επιστημονική και οικονομική υποστήριξη.

Κάποιες μέρες αργότερα, οι ανησυχίες αυτές αποτυπώθηκαν και γραπτώς.

Σε επιστολή της προς το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων της Ελλάδας, η Κομισιόν τόνιζε ότι η κατάσταση παραμένει ανησυχητική.

«Παρά τις δεσμεύσεις για λήψη ισχυρών μέτρων», έγραφε η Επιτροπή, «παρακολουθούμε τις τελευταίες εβδομάδες επανεμφάνιση κρουσμάτων σε αρκετές περιοχές από τις οποίες η ασθένεια είχε (υποθετικά) εξαλειφθεί».

Η Κομισιόν επισήμανε, ακόμη, ότι οι πληροφορίες που παρείχαν οι ελληνικές αρχές σχετικά με την προέλευση των νέων κρουσμάτων ήταν «αποσπασματικές και ελλιπείς, ενώ χαρακτήρισε την κατάσταση στην Ελλάδα «βαθιά απογοητευτική».

Η Επιτροπή πρόσθεσε, επίσης, ότι η Ελλάδα δεν έχει καταρτίσει ποτέ ένα συνοπτικό σχέδιο δράσης, που να είναι ικανό να σταματήσει την εξάπλωση της νόσου και να αποτρέψει την επανεμφάνισή της.

Τέλος, η Κομισιόν ζήτησε από τις ελληνικές αρχές να υποβάλουν επειγόντως – έως τις 2 Ιουνίου 2025 – ένα «συνοπτικό και αξιόπιστο βραχυπρόθεσμο και μεσοπρόθεσμο σχέδιο δράσης» που θα περιλαμβάνει επιπλέον μέτρα για τη διαχείριση της νόσου. Στο έγγραφο αναφέρεται ρητά ότι αυτό το πακέτο μέτρων θα πρέπει να προβλέπει οπωσδήποτε την πραγματοποίηση κλινικών ελέγχων πριν την μετακίνηση κάποιου ζώου – και να παραθέτει ένα εμβολιαστικό πρόγραμμα.

Το Solomon απηύθυνε ερώτημα στο υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων σχετικά με το αν είχε κατατεθεί ένα τέτοιο σχέδιο, χωρίς όμως να λάβει απάντηση μέχρι τη στιγμή της δημοσίευσης. Παράλληλα, ζητήθηκε σχόλιο και από την Κομισιόν, η οποία ωστόσο δεν έδωσε σαφή απάντηση.

Στο μεταξύ, κατά τη διάρκεια των καλοκαιρινών μηνών, η νόσος συνεχίστηκε να εξαπλώνεται ραγδαία. Μέσα σε ένα διάστημα λίγων μηνών, η ευλογιά εξαπλώθηκε σε επτά νέες περιφερειακές ενότητες.

Σεπτέμβριος 2025: οι προειδοποιήσεις εντείνονται

Στις 2 Σεπτεμβρίου του 2025, ο επίτροπος Υγείας και Καλής Μεταχείρισης των Ζώων της Ευρωπαϊκής Ένωσης Όλιβερ Βάρχελι, εξέφρασε στον υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Κώστα Τσιάρα την «αυξανόμενη ανησυχία του» για την «έλλειψη προόδου» ως προς τη διαχείριση της νόσου.

Παρά τις επανειλημμένες εκκλήσεις του για άμεση δράση και την παροχή τεχνικής υποστήριξης από την Κομισιόν, όπως αναφέρεται στην επιστολή, η νόσος συνεχίστηκε να εξαπλώνεται με γοργούς ρυθμούς.

«Τα μέτρα που έχουν εφαρμοστεί μέχρι σήμερα έχουν αποτύχει να περιορίσουν τη νόσο και στερούνται ενός στρατηγικού και αξιόπιστου μακροπρόθεσμου οράματος που χρειάζεται για την εξάλειψή της», έγραφε ο επίτροπος.

«Πρέπει να εκφράσω την έντονη απογοήτευσή μου, καθώς τα νέα μέτρα εξακολουθούν να μην λαμβάνουν υπόψη κανένα σενάριο για εμβολιασμό», συνέχισε.

«Η Κομισιόν καλεί τις ελληνικές αρχές να αναθεωρήσουν επειγόντως την εθνική στρατηγική γύρω από τον έλεγχο της ευλογιάς (SGP) και να συμπεριλάβει τον εμβολιασμό».

Κάποιες μέρες αργότερα, το ζήτημα αποτέλεσε αντικείμενο συζήτησης σε κλειστή συνεδρίαση στις Βρυξέλλες μεταξύ του έλληνα υπουργού αγροτικής ανάπτυξης και τροφίμων και του επιτρόπου Βάρχελι.

Σύμφωνα με έγγραφα που είδε το Solomon και δημοσίευσε τον Νοέμβριο, ο εμβολιασμός ήταν το βασικό θέμα συζήτησης. 

Αξιωματούχοι της Κομισιόν επανέλαβαν ότι ειδικοί της EU-VET είχαν επανειλημμένα συστήσει εμβολιασμό ως μέρος της εθνικής απόκρισης στη νόσο. Οι ελληνικές αρχές, σύμφωνα με τα έγγραφα, αρνήθηκαν κατηγορηματικά να υιοθετήσουν το μέτρο.

Οκτώβριος 2025: εμβολιασμός «το μόνο πρόσθετο μέτρο» για περιορισμό των κρουσμάτων

Στις 6 Οκτωβρίου, η στάση της Επιτροπής σκλήρυνε ακόμη περισσότερο.

Σε άλλη επιστολή προς τον υπουργό Τσιάρα, ο επίτροπος Βάρχελι σημείωσε ότι τα μέτρα που έχει λάβει η Ελλάδα για πάνω από ένα χρόνο δεν έχουν σταθεί ικανά να περιορίσουν την εξάπλωση της νόσου, επισημαίνοντας συστημικές αδυναμίες — από τον περιορισμένο αριθμό επίσημων κτηνιάτρων και τα κενά στη βιοασφάλεια, μέχρι την καθυστερημένη ανίχνευση, την πιθανή υποκαταγραφή ύποπτων κρουσμάτων και τη συνεχιζόμενη, ταχεία εξάπλωση του ιού σε νέες περιοχές.

«Τα μέτρα που έχουν εφαρμοστεί από την Ελλάδα εδώ και πάνω από έναν χρόνο δεν επαρκούν για να σταματήσει η εξάπλωση της νόσου – ούτε για να μειωθεί ο αριθμός των ζώων που πρέπει να θανατωθούν», έγραφε ο Βάρχελι.

«Ο εμβολιασμός είναι το μόνο πρόσθετο μέτρο που μπορεί να σταματήσει την εμφάνιση νέων κρουσμάτων SGP, να περιορίσει την περαιτέρω εξάπλωση στην υπόλοιπη Ελλάδα και να μειώσει τον αριθμό των ζώων που θανατώνονται», ανέφερε η επιστολή.

Η Κομισιόν ανέφερε ότι τα επιστημονικά δεδομένα, η κτηνιατρική τεχνογνωσία και η εμπειρία από το παρελθόν συνηγορούν υπέρ μιας άμεσης στροφής προς τον εμβολιασμό.

Ο εμβολιασμός πράγματι συνεπάγεται εμπορικές επιπτώσεις. Ενεργοποιεί αυτόματα προσωρινούς περιορισμούς στη διακίνηση ζώντων ζώων και ζωικών προϊόντων, όπως το γάλα και το κρέας, από τη ζώνη εμβολιασμού. Παράλληλα, αναστέλλει το καθεστώς της περιοχής ως «απαλλαγμένης από νόσους», το οποίο επιτρέπει τη συνέχιση των εξαγωγών κτηνοτροφικών προϊόντων.

Ωστόσο, στην επιστολή του Οκτωβρίου, η Κομισιόν προειδοποίησε ότι η ίδια η επιδείνωση της επιδημίας —και όχι ο εμβολιασμός— ήταν αυτή που ήδη οδηγούσε στην επιβολή εμπορικών περιορισμών.

Συγκεκριμένα, η επιστολή αναφέρει ότι αν η χώρα δεν προχωρήσει σε άμεσο εμβολιασμό και η επιδημιολογική κατάσταση δεν βελτιωθεί δραστικά, η Επιτροπή θα επεκτείνει τους εμπορικούς περιορισμούς και σε γαλακτοκομικά προϊόντα, ακατέργαστο μαλλί και δέρμα.

Η Κομισιόν ανέφερε στο Solomon ότι τα μέτρα της προς την Ελλάδα έχουν παραταθεί έως τον Ιούνιο του 2026, χωρίς όμως να παράσχει περαιτέρω λεπτομέρειες.

Διαθέσιμα εμβόλια

Η επιστολή του Οκτωβρίου ανέφερε επίσης λεπτομερώς τα διαθέσιμα εμβόλια από την τράπεζα εμβολίων της ΕΕ.

Σύμφωνα με την Κομισιόν, στις αρχές Οκτωβρίου η τράπεζα είχε ήδη σε φυσικό απόθεμα περισσότερες από 300.000 δόσεις του εμβολίου Jovivac5 -εμβόλιο που παρασκευάζεται από την εταιρεία Jovac- ενώ, σύμφωνα με την επιστολή, 1.7 εκατ. επιπλέον δόσεις βρίσκονταν ήδη σε διαδικασία παραγγελίας. Πρόκειται για στοιχεία που είχαν ήδη δημοσιευθεί τον Νοέμβριο.

Την ίδια ώρα βρισκόταν σε εξέλιξη διαγωνιστική διαδικασία για την προμήθεια τεσσάρων εκατομμυρίων επιπλέον δόσεων εμβολίων με βάση το στέλεχος Bakırköy, με σκοπό να προσφέρει μια εναλλακτική επιλογή.

Η αποστολή των εμβολίων, σύμφωνα με τον επίτροπο, θα ήταν δωρεάν και θα μπορούσαν να αποσταλούν στην Ελλάδα εντός λίγων εργάσιμων ημερών από τη στιγμή της επίσημης υποβολής του αιτήματος. Η Κομισιόν συμπλήρωσε ότι βρίσκεται σε ετοιμότητα για να παρέχει οικονομική και τεχνική υποστήριξη για να διευκολύνει την εφαρμογή του εμβολιαστικού προγράμματος.

Η Ελλάδα δεν υπέβαλε αίτημα.

Ιανουάριος 2026: Τι υποστηρίζει η κυβέρνηση

Τον Ιανουάριο του 2026, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος αμφισβήτησε δημόσια την έρευνα του Solomon, επιμένοντας ότι η κυβέρνηση «ακολούθησε πιστά τις ευρωπαϊκές οδηγίες, οι οποίες είναι αποτέλεσμα όλων των εισηγήσεων που κατέληξαν σε συγκεκριμένες αποφάσεις».

Λίγες μέρες αργότερα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιβεβαίωσε ότι η Ελλάδα δεν είχε ακόμη ζητήσει εμβόλια.

Σε γραπτή απάντηση προς τον Solomon στις 13 Ιανουαρίου 2026, εκπρόσωπος της Επιτροπής δήλωσε ότι η τελευταία παραμένει σε στενή επαφή με τις ελληνικές αρχές «τόσο σε τεχνικό όσο και σε πολιτικό επίπεδο» και ότι η Επιτροπή είναι διαθέσιμη να παρέχει επιστημονική και τεχνική υποστήριξη για την επιδημία.

«Η Επιτροπή εξακολουθεί να συνιστά τον εμβολιασμό για την καταπολέμηση της ευλογιάς στην Ελλάδα ως μέρος της εθνικής απόκρισης της χώρας, μαζί με τα υπόλοιπα μέτρα για τη διαχείρισης της νόσου», δήλωσε ο εκπρόσωπος.

«Ωστόσο», πρόσθεσε η δήλωση, «η Επιτροπή δεν υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να προχωρήσουν σε εμβολιασμό».

Εκπρόσωπος της Κομισιόν επιβεβαίωσε ότι, μέχρι και τις 21 Ιανουαρίου, η Ελλάδα δεν είχε ζητήσει δόσεις εμβολίου.

Όταν ζητήσαμε από την Επιτροπή να σχολιάσει τις δηλώσεις του κυβερνητικού εκπροσώπου, η Επιτροπή αρνήθηκε, λέγοντας ότι «δεν θα σχολιάσει σχόλια ή ισχυρισμούς για τους οποίους δεν έχει γνώση ή πληροφορίες».

ΠΗΓΗ