Τι ρόλο έπαιξαν οι ΗΠΑ στην εξάπλωση του Έμπολα
Ο επικεφαλής του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας δήλωσε την Τρίτη ότι «ανησυχεί έντονα για την έκταση και την ταχύτητα» της επιδημίας Έμπολα στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και την Ουγκάντα, η οποία έχει οδηγήσει σε απότομη αύξηση των θανάτων -τουλάχιστον 130 μέχρι στιγμής- και σε περισσότερα από 500 ύποπτα κρούσματα. Η αντιμετώπιση της επιδημίας περιπλέκεται εξαιτίας ενός σπάνιου στελέχους του ιού, γνωστό ως Bundibugyo, το οποίο συχνά δεν ανιχνεύεται από τα συνήθη επιτόπια διαγνωστικά τεστ και για το οποίο δεν υπάρχουν ούτε εμβόλια ούτε εγκεκριμένες θεραπείες.
Ειδικοί εκτιμούν ότι οι πολιτικές της κυβέρνησης Τραμπ -όπως η αποδυνάμωση της Αμερικανικής Υπηρεσίας Διεθνούς Ανάπτυξης (USAID) και η αποχώρηση των ΗΠΑ από τον ΠΟΥ- έχουν υπονομεύσει περαιτέρω την παγκόσμια υγειονομική ασφάλεια και έχουν επηρεάσει αρνητικά την ανταπόκριση στην επιδημία. Ο γενικός διευθυντής του ΠΟΥ, Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους, προειδοποίησε για νέα κρούσματα σε αστικές περιοχές, λαμβάνοντας υπόψιν αναφορές για περιστατικά στην Καμπάλα, την πρωτεύουσα της Ουγκάντας, καθώς και στη Γκόμα, μια στρατηγικής σημασίας πόλη του Κονγκό στα σύνορα με τη Ρουάντα.
Το The Intercept είχε αναδείξει ήδη από το 2019 τα όρια και τις ανησυχητικές ελλείψεις στη δημόσια υγεία στη Γκόμα, κατά τη διάρκεια προηγούμενης επιδημίας Έμπολα. Τότε, ο Άντονι Φάουτσι -επικεφαλής εκείνη την περίοδο του Εθνικού Ινστιτούτου Αλλεργιών και Λοιμωδών Νοσημάτων των ΗΠΑ- είχε προειδοποιήσει για τους κινδύνους εξάπλωσης του ιού σε αυτό το μεγάλο αστικό κέντρο. «Η Γκόμα είναι μια πόλη εκατομμυρίων κατοίκων και διαθέτει διεθνές αεροδρόμιο, οπότε η κατάσταση προκαλεί τεράστια ανησυχία», είχε δηλώσει. «Αν ο Έμπολα εισχωρήσει και εξαπλωθεί εκεί, αυξάνεται σημαντικά η πιθανότητα να μεταδοθεί πέρα από τη ΛΔ Κονγκό, τόσο σε γειτονικές όσο και σε πιο απομακρυσμένες χώρες».
Οι ειδικοί εκφράζουν έντονη ανησυχία επειδή ο ιός φαίνεται πως κυκλοφορούσε χωρίς να εντοπιστεί επί εβδομάδες -και πιθανότατα επί μήνες- στην επαρχία Ιτούρι, μια απομακρυσμένη περιοχή του ανατολικού Κονγκό που συνορεύει με το Νότιο Σουδάν και την Ουγκάντα. Η περιοχή, που εδώ και χρόνια πλήττεται από συγκρούσεις, φιλοξενεί μεγάλους πληθυσμούς εκτοπισμένων και αποτελεί κόμβο για εποχικούς εργάτες και δίκτυα λαθρεμπορίου. Οι υγειονομικές και ιατρικές υποδομές είναι εξαιρετικά αδύναμες, γεγονός που καθιστά την ιχνηλάτηση επαφών σχεδόν αδύνατη.
«Η επαρχία Ιτούρι είναι εξαιρετικά ασταθής από πλευράς ασφάλειας. Οι συγκρούσεις έχουν ενταθεί από τα τέλη του 2025 και οι μάχες έχουν κλιμακωθεί δραματικά τους τελευταίους δύο μήνες, με αποτέλεσμα θανάτους αμάχων. Περισσότεροι από 100.000 άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί πρόσφατα – και στις επιδημίες Έμπολα γνωρίζουμε πολύ καλά τι σημαίνει ο εκτοπισμός πληθυσμών», δήλωσε ο Τέντρος. «Η περιοχή είναι επίσης μεταλλευτική ζώνη, με έντονη κινητικότητα πληθυσμών, κάτι που αυξάνει τον κίνδυνο περαιτέρω εξάπλωσης».
Μέχρι πρότινος, η USAID στήριζε μη κυβερνητικές οργανώσεις και υγειονομικούς εργαζόμενους σε αγροτικές κοινότητες που βρίσκονταν στην πρώτη γραμμή τέτοιων επιδημιών. «Αυτοί οι άνθρωποι είναι το ανάχωμα ανάμεσα σε εμάς και μια καταστροφή», δήλωσε η Μάργκαρετ Χάρις, πρώην ανώτερη αξιωματούχος του ΠΟΥ και γιατρός που συμμετείχε στην αντιμετώπιση επιδημιών Έμπολα στη Δυτική Αφρική τη δεκαετία του 2010 και αργότερα στο Κονγκό.
Η Χάρις εξήρε τον ρόλο που είχαν διαδραματίσει στο παρελθόν η USAID και γενικότερα οι Ηνωμένες Πολιτείες στην αντιμετώπιση προηγούμενων επιδημιών Έμπολα. Η τρέχουσα κρίση μπορεί να τεθεί υπό έλεγχο, είπε, αλλά απαιτούνται χρηματοδότηση, εκπαίδευση, εξοπλισμός και βασικές προμήθειες -όπως μέσα ατομικής προστασίας, φάρμακα και ενδοφλέβια φάρμακα- για τους τοπικούς υγειονομικούς εργαζόμενους. Η Χάρις, που σήμερα εργάζεται ως ειδική σε θέματα παγκόσμιας υγείας στο Ινστιτούτο Εκπαίδευσης και Έρευνας των Ηνωμένων Εθνών, σημείωσε ότι, παρότι κάποιοι υποστηρίζουν πως κάθε κράτος θα έπρεπε να χρηματοδοτεί μόνο του το σύστημα υγείας του, οι εργαζόμενοι αυτοί προσφέρουν υπηρεσίες που ξεπερνούν τα εθνικά σύνορα. «Προστατεύουν την παγκόσμια υγειονομική ασφάλεια», δήλωσε στο The Intercept. «Και ταυτόχρονα βοηθούν απλούς ανθρώπους που το έχουν ανάγκη».
Αξιωματούχος της αμερικανικής κυβέρνησης, με εμπειρία στη συνεργασία με διεθνείς μη κυβερνητικές οργανώσεις, ο οποίος μίλησε ανώνυμα επειδή δεν είχε εξουσιοδότηση να τοποθετηθεί δημόσια, δήλωσε στο The Intercept ότι «δεν υπάρχει καμία αμφιβολία» πως οι πολιτικές της κυβέρνησης Τραμπ συνέβαλαν στην αποδυνάμωση της διεθνούς αντίδρασης δημόσιας υγείας. Παρόμοια κριτική άσκησε και η βουλευτής Ρόζα ΝτεΛάουρο, κορυφαίο στέλεχος της αρμόδιας υποεπιτροπής της Βουλής των Αντιπροσώπων για θέματα Υγείας και Εργασίας.
«Τα λοιμώδη νοσήματα δεν σταματούν στα πολιτικά σύνορα»
«Η κυβέρνηση Τραμπ έχει αποδομήσει συστηματικά μεγάλο μέρος της παγκόσμιας υγειονομικής μας υποδομής, χωρίς να υπολογίσει τις συνέπειες. Και τώρα βλέπουμε αυτές τις συνέπειες να εκδηλώνονται», δήλωσε η ΝτεΛάουρο στο The Intercept, επισημαίνοντας ότι η κυβέρνηση διέλυσε την USAID, απομάκρυνε τις ΗΠΑ από τον ΠΟΥ και προχώρησε σε μαζικές περικοπές προσωπικού στον τομέα της δημόσιας υγείας.
«Δεν είναι η τελευταία φορά που θα αντιμετωπίσουμε μια θανατηφόρα επιδημία», πρόσθεσε. «Πρέπει να επενδύσουμε στις παγκόσμιες υγειονομικές δομές — όχι μόνο για να είμαστε αξιόπιστοι και αποτελεσματικοί εταίροι, αλλά και για να είμαστε προετοιμασμένοι για την επόμενη κρίση. Στη δημόσια υγεία, η απομόνωση δεν αποτελεί στρατηγική. Τα λοιμώδη νοσήματα δεν σταματούν στα πολιτικά σύνορα».
Τη Δευτέρα, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ανακοίνωσε ότι «στις 15 Μαΐου 2026, μέσα σε 24 ώρες από την επιβεβαίωση των κρουσμάτων, το υπουργείο ενεργοποίησε τους μηχανισμούς του για την αντιμετώπιση επιδημιών και την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας». Ωστόσο, ο ΠΟΥ είχε ήδη εκδώσει προειδοποίηση για μια επιδημία υψηλής θνησιμότητας στην Ιτούρι -που περιλάμβανε και θανάτους υγειονομικών- δέκα ημέρες νωρίτερα. Στις 14 Μαΐου, δείγματα αίματος αναλύθηκαν τελικά στην Κινσάσα, την πρωτεύουσα του Κονγκό, και μία ημέρα αργότερα επιβεβαιώθηκε ότι επρόκειτο για τον ιό Bundibugyo, στέλεχος του Έμπολα.
«Δεν μπορώ να μην αναρωτιέμαι αν, χωρίς τις τόσο δραστικές κινήσεις αποδόμησης της παγκόσμιας υγειονομικής μας υποδομής, θα είχαμε εντοπίσει αυτή την επιδημία νωρίτερα και θα είχαμε περιορίσει την εξάπλωσή της», δήλωσε η ΝτεΛάουρο σε ξεχωριστή ανακοίνωση.
«Είναι ψευδές να υποστηρίζεται ότι η αναδιοργάνωση της USAID επηρέασε αρνητικά την ικανότητά μας να ανταποκριθούμε στον Έμπολα», απάντησε εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ στο The Intercept. «Αντιθέτως, η ενσωμάτωση των λειτουργιών παγκόσμιας υγείας της USAID στο νέο γραφείο GHSD του υπουργείου Εξωτερικών έχει κάνει τις προσπάθειές μας πιο συντονισμένες και αποτελεσματικές. Η χρηματοδότηση και η στήριξη για την αντιμετώπιση του Έμπολα συνεχίζονται σε συνεργασία με συμμάχους και εταίρους».
Όταν ζητήθηκε σχόλιο για την καθυστέρηση ανάμεσα στην πρώτη ειδοποίηση για την επιδημία και την αμερικανική αντίδραση, ο εκπρόσωπος δεν απάντησε σε επανειλημμένα αιτήματα.
Την πρώτη ημέρα της επιστροφής του στην εξουσία πέρυσι, ο Τραμπ ξεκίνησε τη διαδικασία αποχώρησης των ΗΠΑ από τον ΠΟΥ και της διακοπής κάθε χρηματοδότησης προς τον οργανισμό υγείας του ΟΗΕ. «Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας μάς εκμεταλλεύτηκε», είχε δηλώσει τότε. Η αποχώρηση ολοκληρώθηκε τον Ιανουάριο του τρέχοντος έτους.
Ο Τέντρος ανακοίνωσε ότι ο ΠΟΥ έχει ήδη αναπτύξει ομάδες στο πεδίο για να στηρίξουν τις εθνικές αρχές στην αντιμετώπιση της επιδημίας στην Αφρική, σημειώνοντας ότι ο οργανισμός έχει αποστείλει «προσωπικό, προμήθειες, εξοπλισμό και χρηματοδότηση», συμπεριλαμβανομένων εκατομμυρίων δολαρίων από ταμείο έκτακτης ανάγκης.
«Οι επιδημίες Έμπολα και hantavirus των τελευταίων δύο εβδομάδων δείχνουν γιατί οι διεθνείς απειλές απαιτούν διεθνή απάντηση», δήλωσε ο Τέντρος την Τρίτη, αναφερόμενος επίσης στην πρόσφατη έξαρση ενός σπάνιου ιού που μεταδίδεται από τρωκτικά σε κρουαζιερόπλοιο εξερευνητικού τύπου. «Δείχνουν γιατί ο κόσμος χρειάζεται τους διεθνείς υγειονομικούς κανονισμούς και γιατί χρειάζεται τον ΠΟΥ».
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου