Πώς ο Μασκ «σκότωσε» 500.000 παιδιά και προκαλεί ένοπλες συγκρούσεις
Το αιφνίδιο κλείσιμο της αμερικανικής υπηρεσίας ανθρωπιστικής βοήθειας (USAID) από το Υπουργείο Κυβερνητικής Αποδοτικότητας (DOGE) το 2025, συνδέεται με αύξηση των βίαιων συγκρούσεων σε ολόκληρη την Αφρική, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε την Πέμπτη στο περιοδικό Science.
Λίγες μόλις ημέρες μετά την έναρξη της δεύτερης θητείας του Ντόναλντ Τραμπ, η κυβέρνησή του άρχισε να διαλύει με ταχύτατους ρυθμούς την USAID, η οποία μέχρι τότε αποτελούσε τον μεγαλύτερο κρατικό δωρητή ανθρωπιστικής βοήθειας στον κόσμο. Ο Ίλον Μασκ, που ηγήθηκε του Υπουργείου Κυβερνητικής Αποδοτικότητας (DOGE), ανακοίνωσε τον Φεβρουάριο του 2025 ότι η ομάδα του είχε «περάσει την υπηρεσία από τον ξυλοκόφτη».
Σύμφωνα με μοντέλα παρακολούθησης, η κατάρρευση της USAID ενδέχεται να έχει ήδη προκαλέσει 762.000 αποτρέψιμους θανάτους, εκ των οποίων οι 500.000 αφορούν παιδιά, ενώ οι περικοπές θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε περισσότερους από εννέα εκατομμύρια αποτρέψιμους θανάτους έως το 2030, όπως αναφέρει μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Φεβρουάριο του 2026.
Τώρα, μια νέα ερευνητική ομάδα παρουσιάζει «τα πρώτα στοιχεία για τον αντίκτυπο των περικοπών της USAID στη συχνότητα βίαιων επεισοδίων», τα οποία δείχνουν ότι «οι ριζικές περικοπές οδήγησαν σε αύξηση των συγκρούσεων στις περιοχές που λάμβαναν τη μεγαλύτερη αμερικανική βοήθεια».
«Αυτό που διαπιστώνουμε είναι ότι, μετά το κλείσιμο της USAID, υπήρξε ταχεία αύξηση στην πιθανότητα εκδήλωσης βίας, στη σοβαρότητα των συγκρούσεων και στη φονικότητά τους, σε σχεδόν χίλιες διοικητικές περιφέρειες σε ολόκληρη την Αφρική», δήλωσε ο Όστιν Λ. Ράιτ, συν-συγγραφέας της μελέτης, αναπληρωτής καθηγητής και διευθυντής στρατηγικών πρωτοβουλιών στη Σχολή Δημόσιας Πολιτικής Harris του Πανεπιστημίου του Σικάγο, σε τηλεφωνική επικοινωνία με το 404 Media.
Στις περιοχές που λάμβαναν τη μεγαλύτερη στήριξη από την USAID, οι περικοπές συνδέθηκαν με αύξηση κατά 6,5% της πιθανότητας εμφάνισης οποιουδήποτε περιστατικού σύγκρουσης, σε σύγκριση με περιοχές που δεν λάμβαναν καθόλου βοήθεια. Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος αυτής της επίδρασης, η μελέτη αναφέρει:
«Η πιθανότητα διαδηλώσεων και ταραχών αυξήθηκε κατά 10%, ο αριθμός των περιστατικών σύγκρουσης κατά 10,6%, οι μάχες κατά 6,9% και οι θάνατοι που σχετίζονται με μάχες κατά 9,3%. Η ανάλυση επιβεβαίωσε ότι πριν από το κλείσιμο της USAID δεν υπήρχαν προϋπάρχουσες διαφορές στις τάσεις συγκρούσεων μεταξύ περιοχών υψηλής και χαμηλής έκθεσης.
Μεταξύ 2021 και 2024, εκτιμάται ότι η USAID έσωσε 91 εκατομμύρια ζωές, περίπου το ένα τρίτο των οποίων αφορούσε παιδιά κάτω των πέντε ετών. Η υπηρεσία ιδρύθηκε από τον Τζον Φ. Κένεντι το 1961 και, τα χρόνια πριν από το κλείσιμό της από τον Τραμπ, αντιστοιχούσε σε λιγότερο από το 1% των συνολικών ομοσπονδιακών δαπανών των Ηνωμένων Πολιτειών.
Ο αντίκτυπος της ανθρωπιστικής βοήθειας στις κοινωνίες είναι σύνθετος και εξαρτάται από τις εκάστοτε συνθήκες. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η βοήθεια μπορεί να μειώσει τις συγκρούσεις, επειδή περιορίζει τα οικονομικά κίνητρα συμμετοχής στη βία — κάτι που οι ερευνητές αποκαλούν «επίδραση του κόστους ευκαιρίας» (effect of opportunity cost). Από την άλλη, η ίδια η βοήθεια μπορεί να προκαλέσει ανταγωνισμούς γύρω από τη διαχείριση και τη διανομή των πόρων, δημιουργώντας αυτό που είναι γνωστό ως «δυναμική αρπαγής πόρων» (rapacity effect).
Σύμφωνα με τη νέα μελέτη, η κατάρρευση της USAID — πρωτοφανής τόσο ως προς την έκταση όσο και ως προς την ταχύτητά της — δημιούργησε το χειρότερο δυνατό σενάριο.
«Όταν αυτά τα κονδύλια εξαφανίζονται ξαφνικά, προκαλείται σοκ στο opportunity cost και γίνεται ολοένα πιο ελκυστική η συμμετοχή σε αυτό που θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε μη παραγωγικό κομμάτι της οικονομίας — δηλαδή στη βία, στο έγκλημα και σε παρόμοιες δραστηριότητες», δήλωσε ο Ράιτ. «Όμως, επειδή το κλείσιμο έγινε τόσο γρήγορα, δεν πρόλαβε να λειτουργήσει πλήρως το rapacity effect, αφού δεν εξαφανίστηκαν οι γέφυρες, οι δρόμοι ή οι βασικές υποδομές. Τα πράγματα για τα οποία μπορεί να συγκρούονται άτομα ή ομάδες παρέμειναν εκεί».
«Είναι σαν μια ωρολογιακή βόμβα, γιατί αφαιρείς την πλευρά της βοήθειας που μειώνει τις συγκρούσεις, ενώ αφήνεις άθικτη την πλευρά που μπορεί να τις ενισχύσει», πρόσθεσε.
Για να ποσοτικοποιήσουν τον αντίκτυπο των περικοπών στη βία, ο Ράιτ και οι συνεργάτες του ανέλυσαν τη βάση δεδομένων για την επίσημη αναπτυξιακή βοήθεια (GODAD), που καταγράφει γεωεντοπισμένα δεδομένα για τη διανομή ξένης βοήθειας, σε συνδυασμό με το Δεδομένα Τοποθεσίας και Περιστατικών Ένοπλων Συγκρούσεων (ACLED), το οποίο παρακολουθεί περιστατικά βίας και ένοπλων συγκρούσεων.
Η διασταύρωση των δύο βάσεων δεδομένων αποκάλυψε σαφή μοτίβα ανάμεσα στη διανομή βοήθειας και στην αύξηση της βίας μετά τις περικοπές. Καταγράφηκαν σημαντικές αυξήσεις της βίας σε περιοχές που προηγουμένως λάμβαναν μεγάλες ποσότητες βοήθειας, αλλά και σε περιοχές όπου οι πολίτες είχαν μικρότερο έλεγχο απέναντι στην κυβερνητική εξουσία λόγω ασθενέστερων θεσμικών περιορισμών.
Επιπλέον, αυτή η αύξηση της βίας συνεχίστηκε για μήνες και ενδέχεται να παγιωθεί σε περιοχές που παγιδεύονται σε «παγίδες σύγκρουσης», δηλαδή σε αυτοτροφοδοτούμενους κύκλους βίας.
Οι συνέπειες αυτές είναι καταστροφικές για τους ανθρώπους που εξαρτώνταν από την USAID, όπως δείχνουν τόσο οι εκτιμώμενοι αριθμοί θανάτων όσο και ο αυξημένος κίνδυνος συγκρούσεων και κοινωνικής αποσταθεροποίησης. Παράλληλα, δημιουργούν νέες ευπάθειες για τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους συμμάχους τους.
Παρότι η USAID είχε ανθρωπιστική αποστολή, λειτουργούσε επίσης ως εργαλείο ήπιας ισχύος και ως σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης για απειλές δημόσιας υγείας, όπως οι πανδημίες. Η απώλειά της έχει ήδη δημιουργήσει ζητήματα εθνικής ασφάλειας για τις ΗΠΑ, όπως η κατάσχεση εγκαταλελειμμένων προμηθειών της USAID από φιλοϊρανικές δυνάμεις των Χούθι στην Υεμένη.
«Αυτές οι ανασφάλειες δεν μένουν εκεί όπου δημιουργούνται. Εξαπλώνονται», δήλωσε ο Ράιτ. «Και αυτό σημαίνει ότι οι ευπάθειες που δημιουργούνται σήμερα, πιθανότατα θα έχουν μακροπρόθεσμες συνέπειες, παράγοντας ανασφάλεια που τελικά επηρεάζει άμεσα και την ασφάλεια των Αμερικανών πολιτών».
Επιπλέον, η διάλυση της USAID από τον Τραμπ οδήγησε πολλούς ευρωπαϊκούς συμμάχους των Ηνωμένων Πολιτειών να περιορίσουν και αυτοί τη δική τους εξωτερική βοήθεια, επιδεινώνοντας περαιτέρω την κατάσταση. Παρότι άλλοι ανθρωπιστικοί οργανισμοί προσπαθούν να περιορίσουν τις συνέπειες, η απώλεια εμπιστοσύνης που προκάλεσε το κλείσιμο της USAID θεωρείται πιθανότατα μη αναστρέψιμη, με δυσοίωνες μακροπρόθεσμες συνέπειες.
«Ακόμα κι αν επανενεργοποιούσες την USAID και προσποιούσουν ότι δεν είχε κλείσει ποτέ, δεν μπορείς να αναιρέσεις αυτές τις συνέπειες, γιατί έχεις ήδη δείξει κακή πίστη», δήλωσε ο Ράιτ. «Δεν υπάρχει σχεδόν τίποτα πιο καταστροφικό για τη φήμη μιας χώρας από το να κλείνει ξαφνικά έναν τέτοιο οργανισμό και να δείχνει έτσι, πόσο επισφαλείς μπορεί να είναι οι δεσμεύσεις της».
«Από την οπτική της ήπιας ισχύος και της παγκόσμιας επιρροής, οι επιπτώσεις στη φήμη των Ηνωμένων Πολιτειών είναι τεράστιες και θα δημιουργήσουν βαθιά ρήγματα και δυσλειτουργίες», κατέληξε. «Αν κάποιος ήθελε πραγματικά να ξαναστήσει την USAID από την αρχή, το κόστος θα ήταν πολύ μεγαλύτερο από το να επανέφερε απλώς τον ίδιο προϋπολογισμό.»
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου