της Ηλιάνας Ζερβού

Το νέο πλαίσιο «εξπρές» εξώσεων τέθηκε σε εφαρμογή από 1η Μάη με τα σχετικά δημοσιεύματα να παρουσιάζουν το θέμα κυρίως θετικά, πλαισιώνοντάς το αποκλειστικά υπό το πρίσμα των εκμισθωτών και των δικαστών. Άλλωστε ο Κυριάκος Μητσοτάκης το έχει δηλώσει: «Αυτό που είναι πρόβλημα για τον ενοικιαστή, είναι όφελος για τον ιδιοκτήτη» – και αντίστροφα. Δηλαδή, υπάρχουν αντικρουόμενα συμφέροντα. Το The Press Project ασχολήθηκε με την πλευρά των πιο ευάλωτων, των ενοικιαστών.

Οι αποφάσεις αναγκαστικής εκτέλεσης θα λαμβάνονται πλέον από δικηγόρους και όχι από δικαστές σε διάστημα 20 ημερών. Η ΠΟΜΙΔΑ (Πανελλήνια Ομοσπονδία Ιδιοκτητών Ακινήτων) υποστηρίζει ότι με την καινούργια διαδικασία υπάρχει χρονικό πλαίσιο ενός εξαμήνου. Επίσης, δημοσιογραφικά μέσα αναφέρουν ότι ο ενοικιαστής έχει από το νόμο και χωρίς καμιά ενέργεια ή δαπάνη, τουλάχιστον 6 μήνες στη διάθεσή του για τη μετεγκατάστασή του.

Ωστόσο, δεν διευκρινίζουν από πότε αρχίζει να μετρά το εξάμηνο, καθώς σε αυτό το χρόνο συμπεριλαμβάνουν τους 3 μήνες που απαιτούνται από το εξώδικο που στέλνεται πριν τη λήξη του συμβολαίου (έως και ένα χρόνο), τον ένα μήνα που χρειάζεται για να βγει η έκδοση διαταγής απόδοσης ακινήτου και τους δύο μήνες που έχει ο ενοικιαστής στη διάθεσή του για να οργανώσει τη μετακόμισή του.

Προχωράει επίσης μία «Πλατφόρμα Φερεγγυότητας» που θα πληροφορείται από το σύστημα myProperty και την ΑΑΔΕ (Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων) και άρα ενδεχομένως να δίνει στοιχεία σχετικά με όλα τα χρέη του πιθανού ενοικιαστή και ως προς το Δημόσιο και τις τράπεζες και όχι μόνο από προηγούμενες ενοικιάσεις του, εγείροντας ζητήματα προσωπικών δεδομένων.  

Οι δικηγόροι αναλαμβάνουν τον ρόλο των δικαστών

Ο δικηγόρος και διδάκτωρ Νομικής Δημήτρης Σαραφιανός μας περιγράφει ότι αυτό που αλλάζει είναι ότι οι δικηγόροι αναλαμβάνουν τον ρόλο των δικαστών. Διαταγές εξώσεων ή διαταγές πληρωμής έβγαιναν με βάση έγγραφα που προβλέπει ο νόμος και εξετάζονταν από δικαστές. Τώρα θα υπάρχει μία λίστα δικηγόρων μέσα από την οποία θα επιλέγεται ποιος θα αναλάβει την κάθε υπόθεση. Συγκεκριμένα, ο δικηγόρος του εκμισθωτή θα πηγαίνει στη γραμματεία του Πρωτοδικείου και εκεί θα του λένε «είναι σειρά του κυρίου τάδε δικηγόρου».

Αυτό που διαφοροποιείται είναι ότι δε θα βγάζει τη διαταγή έξωσης ο δικαστής αλλά ένας δικηγόρος και έπειτα θα πηγαίνει στο δικαστήριο μόνο για να μπει η σφραγίδα στην εντολή, στο όνομα του ελληνικού λαού. Ο κ. Σαραφιανός ξεκαθαρίζει ότι «δεν είναι αυτός ο ρόλος των δικηγόρων». Όπως τονίζει, με τον τρόπο αυτό οι δικηγόροι μετατρέπονται σε παράρτημα του δικαστικού μηχανισμού προκειμένου να επιταχυνθεί η διαδικασία. 

Υπογραμμίζει ακόμα, ότι αλλάζει ο χαρακτήρας του δικηγορικού επαγγέλματος, από υπερασπιστικός κρατικοποιείται. Ακόμα, με τη νέα διαδικασία, ιδιωτικοποιείται ο θεσμός της Δικαιοσύνης, καθώς πριν οι αντίστοιχες αποφάσεις έφεραν τα εχέγγυα της δικαστικής εξουσίας και τώρα είναι σα να τις αναλαμβάνει ο οποιοσδήποτε, με την προβλεπόμενη χρηματική πληρωμή.

Το αφήγημα της κυβέρνησης εστιάζει στη σημασία επιτάχυνσης της διαδικασίας και παραβλέπει σκόπιμα ότι διακυβεύεται η εγκυρότητα αυτών των αποφάσεων. Η απόφαση για μία έξωση θα λαμβάνεται άμεσα, χωρίς να υπάρχει καν μία εποπτεία από τον θεσμό της Δικαιοσύνης, και η συζήτηση κινείται ανάλαφρα και ευχάριστα γύρω από την «αποσυμφόρηση» των δικαστών… από τέτοιες τετριμμένες διαδικασίες. Διαδικασίες που αφορούν το αν θα έχουμε σπίτι, υπογραμμίζουμε.   

Εκμισθωτές με υπερεξουσίες

Γιατί «εξπρές» εξώσεις; «Σταματάει να μεσολαβεί το δικαστικό σύστημα προκειμένου να ολοκληρωθεί μια διαταγή πληρωμής ή μια έξωση ή μια διαδικασία αναγκαστικής εκτέλεσης γενικά», τονίζει σε συζήτησή μας ο Αλέξανδρος Ρωμανός Αγγελής, μέλος της Ενωτικής Πρωτοβουλίας κατά των Πλειστηριασμών που παρενέβη εκ μέρους της συλλογικότητας στη σχετική συζήτηση που πραγματοποιήθηκε στη Βουλή. Οι εξώσεις θα γίνονται fast-track, χωρίς καν την παρουσία δικαστή, αλλά μόνο με την υπογραφή δικηγόρου, χωρίς κανένα δημόσιο έλεγχο. 

Όπως εξηγεί στο The Press Project ο Νίκος Βράντσης από την Ένωση Ενοικιαστών/τριών Θεσσαλονίκης, αυτό που γίνεται είναι μία «ιδιωτικοποίηση της διαδικασίας, δηλαδή την μεταφέρουν από το δικαστικό σύστημα σε ιδιώτη δικηγόρο». Ειδικότερα, ένας ιδιοκτήτης εκμισθωτής που εκμισθώνει την κατοικία του θα απευθύνεται μέσω του δικηγόρου του σε έναν ιδιώτη δικηγόρο, ο οποίος θα βγάζει την απόφαση έξωσης σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, εντός εικοσαήμερου. «Μία απόφαση η οποία εννοείται θα είναι επιβαρυντική για εμάς τους ενοικιαστές και θα μας λέει ότι “πρέπει να φύγετε από το σπίτι”» κρίνει ο κ. Βράντσης. «Οι δικηγόροι θα είναι ουσιαστικά οι τραμπούκοι για χάρη των ιδιοκτητών»., εκφράζει την ανησυχία του ο κ. Αγγελής.

Αυτό πότε γίνεται; Είτε όταν ο εκμισθωτής ισχυριστεί ότι δεν υπάρχει καταβολή ενοικίου, είτε όταν λήξει το συμβόλαιο. Το σχέδιο λέει ότι ο εκμισθωτής θα μπορεί να πάει στον ιδιώτη δικηγόρο τρεις μήνες αφότου έχει στείλει το εξώδικο στον ενοικιαστή και μετά από 20 μέρες ο δικηγόρος θα μπορεί να βγάλει την απόφαση έξωσης. «Μετά θα έχουμε δύο μήνες για να φύγουμε από το σπίτι και συνολικά αυτό το υπολογίζουν (οι νομοθέτες) στους έξι μήνες ως διαδικασία. Υποστηρίζουν ότι αυτό είναι ένα εύλογο χρονικό διάστημα ώστε εμείς να βρούμε ένα άλλο σπίτι» συνεχίζει εκφράζοντας την οργή του ο κ. Βράντσης.

«Ουσιαστικά είναι ένα δώρο στους εκμισθωτές για να γίνονται ευκολότερα και ταχύτερα οι εξώσεις των ενοικιαστών. Όσο ζούμε στο ενοίκιο, θα είναι ένα εκβιαστικό δίλημμα και ένα όπλο στη φαρέτρα των εκμισθωτών» επισημαίνει. «Οι ιδιοκτήτες θα έχουν υπερεξουσίες από εδώ και πέρα έναντι των ενοικιαστών. Αυτό είναι το δια ταύτα» συνοψίζει ο κ. Αγγελής.

Στη χώρα με τη μεγαλύτερη στεγαστική επιβάρυνση στην Ε.Ε.

Για να δοθούν όμως υπερεξουσίες στους ιδιοκτήτες χρειάζεται πρώτα να στοχοποιηθούν οι ενοικιαστές κάτω από τον ευφάνταστο και εξοργιστικό τίτλο του «στρατηγικού κακοπληρωτή». Εξοργιστικός γιατί ζούμε σε μία χώρα που ο νεοφιλελευθερισμός και η εμπορευματοποίηση της στέγης έχει οδηγήσει όλο και περισσότερους ανθρώπους στο νοίκι και έχει φτάσει τις τιμές των σπιτιών στα ύψη. Να θυμίσουμε ότι το ποσοστό ιδιοκατοίκησης στη χώρα μας, τις δεκαετίες του 1980 και 1990, ήταν πάνω από 80%. Αυτό το ποσοστό άρχισε να μειώνεται σταδιακά, φτάνοντας το 75% στις αρχές του 2000, και παρότι υπήρξε μια μικρή άνοδος στο 77% στο τέλος της ίδιας δεκαετίας, το 2023 είχε ήδη υποχωρήσει στο 69,6%. Δηλαδή, πλέον πάνω από 3 στους 10 Έλληνες ζουν σε ενοικιαζόμενα σπίτια. Η κατάσταση στην Αθήνα είναι ακόμα χειρότερη, καθώς το ποσοστό ιδιοκατοίκησης είναι χαμηλότερο από τον πανελλαδικό μέσο όρο, κυμαινόμενο γύρω στο 64%-65%. 

Και αυτοί οι άνθρωποι δαπανούν τον μισό τους μισθό στο νοίκι! Σύμφωνα με τη Eurostat, το ποσοστό του πληθυσμού που δαπανά πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός του για έξοδα στέγασης (δείκτης επιβάρυνσης κόστους κατοικίας στην Ελλάδα) ανήλθε σε 28,9% το 2024, με τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό μέσο όρο να εκτιμάται στο 8,2%, κατατάσσοντας την Ελλάδα στην πρώτη θέση ως προς τη στεγαστική επιβάρυνση στην Ε.Ε. Στα μεγάλα αστικά κέντρα αυτό το ποσοστό εκτιμήθηκε στο 29,1%, ενώ στις αγροτικές περιοχές στο 27,7%. Το ποσοστό των ενοικιαστών που εμφανίζονται να καταβάλλουν άνω του 40% του εισοδήματός τους για στέγαση εκτιμάται στο 37,4%. 

Το «μύθευμα του στρατηγικού κακοπληρωτή» – «Αξιοθαύμαστο ότι συνεχίζουμε να πληρώνουμε»

Και μετά, έρχεται η κυβέρνηση να λάβει πολιτικές «επίσπευσης» πάνω στο αφήγημα της απαλλαγής του «άτυχου εκμισθωτή» από τον «στρατηγικό κακοπληρωτή». Ο κ. Αγγελής ξεκαθαρίζει ότι πρόκειται για «επικοινωνιακό τέχνασμα» και διασαφηνίζει ότι «αν σκεφτούμε τον ιδεατό “στρατηγικό κακοπληρωτή” όπως τον εννοούν, θα είναι ένα άτομο το οποίο μπαίνει σε ένα σπίτι, το νοικιάζει, δίνει την εγγύηση, δίνει ένα ενοίκιο μπροστά και μετά σταματάει να πληρώνει». «Βέβαια, θα πρέπει πρώτα να μας δείξουν πόσοι είναι οι “στρατηγικοί κακοπληρωτές”, δηλαδή αυτοί που από άποψη θέλουν να μένουν σε ένα σπίτι και έχουν σκοπό να μην το πληρώσουν» σχολιάζει ακόμα.

Για «μύθευμα» κάνει λόγο ο κ. Βράντσης. «Είναι το δικό τους μύθευμα και βάζουν μέσα σε αυτή την ομπρέλα όλους/ες τους/τις ενοικιαστές/τριες» συνεχίζει και εξηγεί «γιατί το πραγματικό κίνητρο είναι ότι θέλουν να μπορούν να βγάζουν πολύ εύκολα τον κόσμο έξω από τα σπίτια για να έχουν την ευελιξία να ανεβάζουν τα ενοίκια και να ακολουθούν τις τάσεις στην κτηματομεσιτική αγορά». 

Όπως περιγράφει σαρκαστικά, οι εκμισθωτές βλέπουν γύρω στις περιοχή τους πως οι υπόλοιποι ιδιώτες έχουν ανεβάσει το νοίκι για παράδειγμα στα 1000 ευρώ και σκέφτονται «εμένα με αυτό το συμβόλαιο που έχω τώρα ο ενοικιαστής μου πληρώνει μόνο 600 με μισθό 800 ευρώ. Ας του ζητήσω 1000 ευρώ να βρει κι άλλα 200 εκτός από τον μισθό». «Να μεταβιβάζεται κατευθείαν ο μισθός μας στους εκμισθωτές αν είναι να συνεχίσουμε έτσι και να μας δίνουν και κανένα ψίχουλο να μπορούμε να τρώμε» σχολιάζει με έναν γόνιμο ταξικό θυμό.

«Έχει επικρατήσει εντελώς το αφήγημα και της κυβέρνησης και της ΠΟΜΙΔΑ» διαπιστώνει ακόμα με κάποια πικρία. «Οι πιο χυδαίοι υποστηρίζουν πως είναι ένα πάρα πολύ σημαντικό μέτρο και επικαλούνται ένα μύθευμα που έχουν βγάλει από το μυαλό τους ότι όλοι οι ενοικιαστές είμαστε “ζημιάρηδες” και καταστρέφουμε τα σπίτια τους, ή δεν πληρώνουμε, πράγμα που δεν αποδεικνύεται και από στατιστικά δεδομένα της ΑΑΔΕ. Το 0,1% των ενοικιαστών δεν έχουν πληρώσει το νοίκι και αυτό είναι αξιοθαύμαστο δεδομένου του ύψους των ενοικίων που ζητάνε» ειρωνεύεται ελαφρώς αστειευόμενος και συμπληρώνει: «Μέσα σε αυτή τη συνθήκη, το ότι συνεχίζουμε να πληρώνουμε είναι το αξιοθαύμαστο.»

Εύστοχα, ο κ. Αγγελής τονίζει ότι «οι πραγματικοί στρατηγικοί κακοπληρωτές είναι αυτοί οι οποίοι χρωστούν εκατομμύρια στο Δημόσιο. Η Νέα Δημοκρατία χρωστάει 590 εκατομμύρια ευρώ. Το ΠΑΣΟΚ χρωστάει 580 εκατομμύρια. Δεν ξέρω αν εσύ ή εγώ θα μπορούσαμε να χρωστάμε ένα τέτοιο τερατώδες ποσό και να θεωρούμαστε “φερέγγυοι” για να το ρυθμίσουμε. Εμείς θα είμασταν ο ορισμός του “στρατηγικού κακοπληρωτή”».

«Τειρεσίας των ενοικιαστών» το νέο «Μητρώο Φερεγγυότητας»

Επενδύουν μάλιστα τόσο πολύ σε αυτόν τον προσδιορισμό που σύμφωνα με το νέο πλαίσιο, η πολιτεία προχωρά στη δημιουργία του Μητρώου Φερεγγυότητας Ενοικιαστών, μιας ψηφιακής βάσης δεδομένων που θα αντλεί πληροφορίες από το σύστημα myPROPERTY και την ΑΑΔΕ. 

«Ένα σύστημα καταγραφής της φερεγγυότητας, το οποίο δεν αφορά μόνο τους ενοικιαστές, αφορά και τους ιδιοκατοίκους και τον κόσμο, ο οποίος μπορεί να βαρύνεται με δάνειο ή να έχει καθυστερήσει την πληρωμή κάποιων λογαριασμών στους ΟΤΑ (Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης) ή σε εταιρείες ηλεκτρικού ρεύματος κτλ.» εξηγεί ο κ. Βράντσης. Δημιουργούνται εύλογες ανησυχίες επίσης σχετικά με τα στοιχεία που θα καταγράφονται στο «Μητρώο Φρεγγυότητας», καθώς αν λαμβάνει πληροφορίες από την ΑΑΔΕ ο εκμισθωτής θα μπορεί να δει όλα τα χρέη του πολίτη και προς το Δημόσιο και προς τις τράπεζες και όχι μόνο χρέη από ενοίκια.

Για «Τειρεσία των ενοικιαστών» μιλάει χαρακτηριστικά ο κ. Αγγελής. «Θα είναι σα να έχεις bullet points. Σαν αξιολόγηση θα μοιάζει και λίγο με black mirror επεισόδιο, όπου θα σου λένε “α, αυτός είναι φερέγγυος, μπορούμε να του νοικιάσουμε”». Δηλαδή, αν έχουμε διανύσει, για παράδειγμα, μία περίοδο που δεν είχαμε τη δυνατότητα να πληρώσουμε το νοίκι μας, θα θεωρούμαστε εφ’ όρου ζωής «αφερέγγυοι/ες ενοικιαστές/τριες». Πρόκειται, επίσης και βεβαίως, για βασικό αίτημα της ΠΟΜΙΔΑ. 

Ο κ. Βράντσης διασαφηνίζει ότι στην ΠΟΜΙΔΑ «δεν είναι ιδιοκτήτες, είναι εκμισθωτές» και σχολιάζει ενοχλημένος ότι η Ομοσπονδία «δεν είδαμε να βγάζει ποτέ μια ανακοίνωση για τους ανθρώπους που έχουν χρέη, που πληρώνουν στους servicers, που έχουν επιβαρυνθεί τόσο πολύ. Δεν είναι για τους ιδιοκατοίκους, είναι για τους εκμισθωτές». Οι άνθρωποι που εκμισθώνουν και έχουν παθητικά εισοδήματα είναι το 15% του πληθυσμού. Μάλιστα, φαίνεται ότι τα τελευταία χρόνια σκαρφαλώνουν εισοδηματικά στο υψηλότερο τεταρτημόριο του πληθυσμού. Από την άλλη, στον Δήμο Θεσσαλονίκης, οι άνθρωποι που ζουν στο ενοίκιο είναι το 40% του πληθυσμού, και «έχουμε δει τον μισθό μας και τη δύναμή μας να μειώνεται» αναφέρει με αγωνία ο κ. Βράντσης. 

Επομένως, η κυβέρνηση πολύ σκόπιμα απευθύνεται στο ισχυρό οργανωμένο κομμάτι, στον σταθερό της συνομιλητή και νομοθετεί κάνοντας του τα χατίρια. 

Το «Μητρώο Φερεγγυότητας» είναι ενδεικτικό του βαθμού εμπορευματοποίησης που έχει επέλθει το αγαθό της στέγης. «Η δυνατότητα σου να πληρώνεις ένα άλφα ή βήτα ενοίκιο έχει γίνει τροχοπέδη στη ζωή σου και αυτός είναι ακριβώς ο λόγος που λέμε ότι έχει εμπορευματοποιηθεί η στέγη» σημειώνει ο κ. Αγγελής. «Οι ενοικιαστές αυξάνονται, οι ιδιοκτήτες που μένουν στα σπίτια τους μειώνονται» λέει ο κ. Αγγελής και προσθέτει: «Ουσιαστικά αυτό σε ένα βάθος χρόνου ευνοεί όσους αρπάζουν σπίτια μέσω πλειστηριασμών που είναι μεγάλες εταιρίες και επενδυτικά γραφεία». 

15 μέρες για να ακουστεί η φωνή του ενοικιαστή 

Ο κ. Βράντσης μας ενημερώνει ότι στην Ένωση Ενοικιαστών/τριών Θεσσαλονίκης λαμβάνουν ήδη καταγγελίες για εξώδικα που αποστέλνονται σε ενοικιαστές/τριες, οι οποίοι μπορεί να ανήκουν ακόμα και σε ευάλωτες κοινωνικές ομάδες: «Στέλνουν εξώδικα από τώρα γιατί την έχουν ψυλλιαστεί. Πολλά από τα δικά μας μέλη έχουν λάβει εξώδικα για να φύγουν το επόμενο διάστημα, έχουν παιδιά, έχουν προβλήματα υγείας». Ακόμα, μας πληροφορεί ότι υπάρχει περίπτωση συμπολίτη μας που έχει λάβει εξώδικο ένα χρόνο πριν τη λήξη του συμβολαίου. «Επομένως το τρίμηνο το ξεχνάμε. Δεν υπάρχει τρίμηνο. Με το που λήξει η σύμβαση σε 20 μέρες βγαίνει η απόφαση» επισημαίνει.

Ρωτάμε τον κ. Βράντση «πότε ακούγεται η φωνή του ενοικιαστή σε όλη αυτή τη διαδικασία;». «Αφού ληφθεί η απόφαση έξωσης, έχουμε 15 μέρες για να θέσουμε το δικό μας επιχείρημα στο τραπέζι. Αυτό μας δίνει τη δυνατότητα να το κάνουμε αν και το τοπίο εξακολουθεί να είναι θολό» μας απαντά. Δηλαδή, θεωρητικά αν υπάρχει εύλογη αιτία, μπορεί να γίνει διακοπή της απόφασης απόδοσης μισθίου, αλλά δεν προσδιορίζεται τι συγκροτεί εύλογη αιτία. Οι άνθρωποι που καλούνται να αφήσουν το σπίτι τους από τη μια στιγμή στην άλλη, έχουν διαλέξει έναν χώρο που να ανταποκρίνεται στις ιδιαίτερες ανάγκες τους, στον χαρακτήρα του νοικοκυριού τους και των προσωπικών τους ζητημάτων.

«Πως θα κρίνει ο δικηγόρος την “εύλογη αιτία” για να κρατήσουν το σπίτι τους, δεδομένου αυτού του θολού τοπίου;» διερωτάται.

Η πλειοψηφία του κόσμου δεν θα αποκτήσει δικό της σπίτι

«Για αυτό είναι σημαντικό ο κόσμος που βρίσκεται στο ενοίκιο να αρχίσει να οργανώνεται στα σωματεία, ώστε και η δική μας φωνή να μην μπορεί να αποσιωπηθεί όπως γίνεται τώρα και να δυναμώνουμε πραγματικά. Τώρα, δυναμώνουμε με ρυθμούς δυσανάλογους σε σχέση με το ζήτημα και το πόσο σημαντικό και σοβαρό είναι το πρόβλημα» διαπιστώνει ο κ. Βράντσης με μια μετριοπαθή αισιοδοξία. 

Εξηγεί ότι ποτέ δεν υπήρχε οργάνωση γύρω από το ζήτημα της στέγασης στη χώρα μας και είναι κάτι πρωτόγνωρο το ζήτημα του ενοικίου, καθώς πάντα θεωρείται περιθωριακό και μεταβατικό κομμάτι στη ζωή ενός ανθρώπου προς την πορεία του προς την ιδιοκατοίκηση, πράγμα που δυστυχώς έχει ανατραπεί. 

«Δεν υπάρχει περίπτωση η πλειοψηφία του κόσμου να αποκτήσουμε δικό μας σπίτι» λέει βλέποντας την κατάσταση ρεαλιστικά. Στο ενοίκιο θα είμαστε λοιπόν και γι’ αυτό αξίζει να παλέψουμε κατά του νέου πλαισίου για τις εξώσεις. 

ΠΗΓΗ