Απαγόρευση social media – Εισάγουμε το φιάσκο της Αυστραλίας
του Άρη Χατζηστεφάνου | Εφημερίδα των Συντακτών
Η πρόθεση του Κυριάκου Μητσοτάκη να ανακοινώσει ακόμη και την επόμενη εβδομάδα την απαγόρευση πρόσβασης παιδιών κάτω των 15 ετών στα social media, αγνοεί πλήρως την πρόσφατη εμπειρία της Αυστραλίας, που πρωτοστάτησε στις σχετικές απαγορεύσεις. Μια αυταρχική προσέγγιση, που επιδεινώνει αντί να λύνει υπαρκτά προβλήματα – πάντα προς όφελος των ισχυρών.
Λίγες ημέρες αφότου τέθηκε σε εφαρμογή στην Αυστραλία η απαγόρευση πρόσβασης παιδιών και εφήβων σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η Χάρπερ, μια δεκαπεντάχρονη μαθήτρια, άρχισε να κάνει αναζητήσεις στο TikTok με αυτό που αποκαλεί «λέξεις για μεγάλους», όπως «τράπεζες», «έπιπλα» και… «τζόγος». Καθώς η συγκεκριμένη πλατφόρμα ανέλυε, μεταξύ άλλων, τις αναζητήσεις των χρηστών για να προσδιορίσει την ηλικία τους, η Χάρπερ κατάφερε να ξεγελάσει τον αλγόριθμο. Στην πραγματικότητα βέβαια, δεν χρειαζόταν να μπει σε τόσο κόπο. Με μια απλή εφαρμογή VPN μπορούσε να έχει πρόσβαση σε όλες τις πλατφόρμες μέσω κάποιας άλλης χώρας, ενώ στις πιο δύσκολες περιπτώσεις, απλώς ζητούσε από κάποιον μεγαλύτερο να της ανοίξει τον λογαριασμό σε κάποιο μέσο κοινωνικής δικτύωσης. Η Χάρπερ εξήγησε όλες αυτές τις πρακτικές στο αυστραλιανό δίκτυο ABC, το οποίο έδωσε στο ρεπορτάζ τον τίτλο Epic Fail (παταγώδης αποτυχία).
Για αρκετούς ακαδημαϊκούς στην Αυστραλία και όλο τον κόσμο, το πρόβλημα δεν ήταν ότι απέτυχε η εφαρμογή του νόμου, αλλά τι θα μπορούσε να έχει συμβεί αν πετύχαινε. Τα Ηνωμένα Εθνη προειδοποιούσαν μέσω της UNICEF ότι τέτοιου είδους απαγορεύσεις στα social media ενέχουν σημαντικούς κινδύνους και μπορεί να επιφέρουν ακόμη και τα αντίθετα από τα επιθυμητά αποτελέσματα, καθώς στρέφουν τα παιδιά σε πλατφόρμες με ακόμη λιγότερη επιτήρηση. Σε κάθε περίπτωση, κατέληγε η οργάνωση του ΟΗΕ, οι απαγορεύσεις πλήττουν περισσότερο τις ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού.
Υπαρκτά προβλήματα, προβληματικές λύσεις
Η Αυστραλία, όπως και δεκάδες χώρες, αντιμετωπίζει πράγματι προβλήματα εφηβικής αποξένωσης και του λεγόμενου ψηφιακού μπούλινγκ. Τα social media όμως είναι ο καθρέφτης και όχι η γενεσιουργός αιτία του προβλήματος. Σε μια χώρα, όπου ένα στα πέντε παιδιά ζει κάτω από το όριο της φτώχειας ύστερα από δεκαετίες νεοφιλελεύθερων πολιτικών, η κυβέρνηση βρήκε στο ίντερνετ τον αποδιοπομπαίο τράγο που αναζητούσε.
Σε ό,τι αφορά το ψηφιακό μπούλινγκ, όπως εξηγούσε ο Τάμα Λίβερ, καθηγητής Σπουδών Διαδικτύου στο Πανεπιστήμιο Κάρτιν της Αυστραλίας, τα σχετικά περιστατικά απλώς θα μεταφερθούν σε «κλειστές πλατφόρμες» επικοινωνίας που δεν υπάγονται στις απαγορεύσεις, όπως το WhatsApp, το Messenger ή το Discord, όπου είναι πολύ πιο δύσκολο να εντοπιστούν. Ο ίδιος όμως, εξηγεί ότι ακόμη και ο όρος cyberbullying (διαδικτυακός εκφοβισμός) είναι επικίνδυνα παραπλανητικός, καθώς στρέφει την προσοχή προς τον ψηφιακό κόσμο για ένα πρόβλημα που έχει τις ρίζες του στον πραγματικό κόσμο.
Άλλοι ερευνητές πέρασαν απευθείας στην πολιτική (και οικονομική) ουσία του προβλήματος, εξηγώντας ότι ενώ εκ πρώτης όψεως η απαγόρευση φαίνεται να πλήττει τα συμφέροντα των (ως επί το πλείστoν) αμερικανικών πλατφορμών, στην πραγματικότητα διαιωνίζει την ασυδοσία που επικρατεί στον κλάδο. Οι κυβερνήσεις που θα ακολουθήσουν τα βήματα της Αυστραλίας, αντί να ζητούν διαφάνεια στη λειτουργία των αλγορίθμων, οι οποίοι λειτουργούν με μοναδικό στόχο το κέρδος, προωθούν μέτρα αστυνόμευσης μεταθέτοντας το κόστος επίλυσης του προβλήματος στο κοινωνικό σύνολο και κυρίως στα νέα παιδιά.
Όπως εξηγώ και στο βιβλίο «Προπαγάνδα και Παραπληροφόρηση στο Ιντερνετ», η τάση των τελευταίων χρόνων είναι ότι οι πλατφόρμες όχι μόνο δεν συνεργάζονται με κυβερνήσεις και διεθνείς οργανισμούς, αφού κρατούν τον μηχανισμό λειτουργίας τους σαν επτασφράγιστο μυστικό, αλλά απαγορεύουν όλο και συχνότερα σε επιστήμονες να αντλούν πολύτιμα δεδομένα από τη λειτουργία τους – όπως έκανε το X υπό τη νέα διοίκηση του Ίλον Μασκ. Στον χώρο της επικοινωνίας αυτό σημαίνει ότι οι ερευνητές δεν μπορούν, λόγου χάρη, να προλάβουν τη διάδοση ψευδών ειδήσεων έως ότου αυτές να μετατραπούν σε κυρίαρχες θεωρίες συνωμοσίας. Για τον κόσμο των νέων οι επιπτώσεις μπορεί να είναι πολύ πιο δραματικές.
Αφήνοντας όμως άθικτη την αρχιτεκτονική και τη λειτουργία των αλγορίθμων, οι κυβερνήσεις διαιωνίζουν ένα πρόβλημα, που σε τελική ανάλυση δεν αφορά μόνο τα παιδιά αλλά όλους μας, ενώ αφήνουν άθικτη την κερδοφορία των μεγάλων πλατφορμών.
Και ολίγη παραδοσιακή λογοκρισία
Το γεγονός ότι η πρώτη εφαρμογή της απαγόρευσης έγινε στην Αυστραλία, τη χώρα που εγκατέλειψε τον Τζούλιαν Ασάνζ στους διώκτες του και κατηγορείται όλο και συχνότερα για φίμωση της ελευθεροτυπίας και των whistleblowers, δεν πρέπει να θεωρείται τυχαίο. Για την ακρίβεια η απαγόρευση είναι πέρα και πάνω από όλα, μια επίθεση στην ελευθερία της έκφρασης και της ελεύθερης ενημέρωσης.
Τον Δεκέμβριο του 2024, λίγες ημέρες πριν από την ψήφιση της απαγόρευσης, ο επικεφαλής των υπηρεσιών πληροφοριών της Αυστραλίας, Μάικ Μπέργκες, παρουσίασε έκθεση του κατασκοπευτικού δικτύου Five Eyes (ΗΠΑ, Βρετανία, Αυστραλία. Ν.Ζηλανδία, Καναδά) για τη «ριζοσπαστικοποίηση» και τον «βίαιο εξτρεμισμό» των νέων «ηλικίας και κάτω των 17 ετών». Αν και η έκθεση δεν ανέφερε τα πολιτικά χαρακτηριστικά αυτών των ενεργειών, ο Μπέργκες φρόντισε να τα ξεκαθαρίσει ένα χρόνο αργότερα, όταν μίλησε για «αναρχικό και επαναστατικό εξτρεμισμό… αντι-ισραηλινών ακτιβιστών» που «αυξήθηκε μετά τον Οκτώβριο του 2023» και ο οποίος «επιταχύνεται από την πρόοδο της τεχνολογίας». Οι δηλώσεις γίνονταν καθώς γιγαντωνόταν το μαχητικό κίνημα μαθητών Λυκείου και φοιτητών εναντίον της γενοκτονίας που πραγματοποιούσε το Ισραήλ στη Γάζα.
Το μοτίβο ήταν σχεδόν πανομοιότυπο με αυτό των ΗΠΑ, όπου το ισραηλινό λόμπι με τη στήριξη του Μπάιντεν και του Τραμπ επέβαλε να περάσει ο έλεγχος του αλγόριθμου του TikTok στον φιλο-ισραηλινό βαρόνο των MME, Λάρι Έλισον, όταν συνειδητοποίησε ότι η συγκεκριμένη πλατφόρμα ήταν η βασική πηγή ενημέρωσης των νέων για τα εγκλήματα του IDF στη Γάζα.
Χώρες λοιπόν με αυταρχικές κυβερνήσεις, που διαλύουν το κράτος πρόνοιας και αδιαφορούν για την ευημερία και την ψυχική υγεία των νέων, ενώ παράλληλα αφήνουν τις πλατφόρμες να κερδοσκοπούν με ανεξέλεγκτους αλγόριθμους, χρησιμοποιούν τώρα τα υπαρκτά προβλήματα των social media σαν πρόφαση για την επιβολή μιας νέας λογοκρισίας. Και η Ελλάδα θα είναι σύντομα η επόμενη.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου