Οταν η ισχύς καταργεί τον νόμο
Υπάρχουν γεγονότα που δεν επιδέχονται «ίσες αποστάσεις». Οσα συνέβησαν τις ημέρες αυτές στη Βενεζουέλα ανήκουν σε αυτήν την κατηγορία, καθώς σε ένα ανεξάρτητο και διεθνώς αναγνωρισμένο κράτος μια ξένη δύναμη εισέβαλε στρατιωτικά, ανέτρεψε de facto τη συνταγματική τάξη και απήγαγε τον νόμιμο πρόεδρο της χώρας, επικαλούμενη ως πρόσχημα την καταπολέμηση του εμπορίου ναρκωτικών.
Το πρόσχημα είναι παλιό. Το έργο γνωστό. Και το αποτέλεσμα πάντοτε το ίδιο. Η πραγματικότητα πίσω από τέτοιες επιχειρήσεις σπάνια κρύβεται: έλεγχος, επιβολή, οικειοποίηση πλουτοπαραγωγικών πηγών. Στην περίπτωση της Βενεζουέλας, το διακύβευμα είναι προφανές. Το πετρέλαιο. Ενα από τα μεγαλύτερα ενεργειακά πλούτη του πλανήτη, που εδώ και δεκαετίες μετατρέπει τη χώρα σε στόχο μόνιμων πιέσεων, κυρώσεων, αποσταθεροποιητικών ενεργειών και -όταν όλα τα άλλα αποτυγχάνουν- ωμής βίας. Ειδικότερα, η απαγωγή του προέδρου αποτελεί ακραία επίδειξη ισχύος. Και ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάστηκε στον κόσμο δεν αφήνει περιθώρια αμφιβολίας για τις προθέσεις των δραστών: δεμένος με χειροπέδες, σχεδόν ξυπόλητος, να εξέρχεται από αεροσκάφος σαν αιχμάλωτος πολέμου. Οχι για λόγους ασφάλειας, αλλά για λόγους παραδειγματισμού. Για να ταπεινωθεί δημόσια. Για να σταλεί μήνυμα.
Η εικόνα αυτή δεν ανήκει στον 21ο αιώνα. Δεν ανήκει σε κράτη που επικαλούνται τον πολιτισμό, τα ανθρώπινα δικαιώματα και το κράτος δικαίου. Ανήκει σε πρακτικές που θυμίζουν αποικιοκρατικές εκστρατείες, στρατιωτικές δικτατορίες και «έκτακτες επιχειρήσεις», οι οποίες πάντα βαφτίζονταν αναγκαίες εκ των υστέρων. Και γίνεται παραπάνω από προφανές πως με τη συγκεκριμένη ενέργεια δεν παραβιάστηκε απλά το διεθνές δίκαιο. Καταργήθηκε. Η έννοια της εθνικής κυριαρχίας μετατράπηκε σε κενό γράμμα. Η αρχή της μη επέμβασης πετάχτηκε στον κάλαθο των αχρήστων. Και η ανθρώπινη αξιοπρέπεια χρησιμοποιήθηκε ως επικοινωνιακό εργαλείο εξευτελισμού.
Αλλωστε, η ιστορία της Λατινικής Αμερικής είναι γεμάτη από τέτοια ή παρεμφερή παραδείγματα. Η Γουατεμάλα (1954), η Χιλή (1973), ο Παναμάς (1989). Και εκτός ηπείρου, το Ιράκ (2003). Πάντα η ίδια συνταγή: πρώτα η δαιμονοποίηση, μετά οι κυρώσεις, έπειτα η «αναγκαστική» επέμβαση. Κάθε φορά, το λεξιλόγιο είναι το ίδιο: «απειλή», «παρανομία», «διεθνής ασφάλεια». Και κάθε φορά, το διεθνές δίκαιο προσαρμόζεται εκ των υστέρων για να δικαιολογήσει το τετελεσμένο. Σαν να πρόκειται όχι για κανόνες, αλλά για ενοχλητικά εμπόδια που παραμερίζονται όταν δεν εξυπηρετούν τα συμφέροντα των ισχυρών. Και στο τέλος χάος, αίμα και μια χώρα βαθύτατα τραυματισμένη. Οι υπεύθυνοι, ασφαλείς και ατιμώρητοι. Η ιστορία επαναλαμβάνεται με μικρές παραλλαγές και το ίδιο αποτέλεσμα: αποσταθεροποίηση, ανθρώπινος πόνος και μακροχρόνιες συνέπειες που ποτέ δεν βαραίνουν εκείνους που έδωσαν τις εντολές.
Αν όμως τα παραπάνω γεγονότα προκαλούν οργή, η διεθνής αντίδραση προκαλεί τρόμο. Ή, μάλλον, η απουσία της. Κράτη που δεν χάνουν ευκαιρία να δώσουν μαθήματα δημοκρατίας και δικαιωμάτων, σήμερα σιωπούν. Και η Ευρωπαϊκή Ενωση, η οποία διακηρύσσει ότι αποτελεί ένωση αξιών, αποδεικνύεται ένωση φόβου και υπολογισμών. Οι αρχές της εφαρμόζονται επιλεκτικά. Οταν δεν συμφέρουν, εξαφανίζονται. Φυσικά η σιωπή της δεν είναι αθώα. Είναι πολιτική στάση. Και στέλνει ένα επικίνδυνο μήνυμα: την αποδοχή τού ότι ο ισχυρός μπορεί. Οτι ο νόμος είναι εργαλείο και όχι κανόνας. Οτι αν διαθέτεις στρατιωτική και οικονομική υπεροχή, μπορείς να εισβάλλεις, να απάγεις, να εξευτελίζεις και να βαφτίζεις την πράξη σου «διεθνή δικαιοσύνη».
Ο θυμός που γεννούν τα γεγονότα συνοδεύεται από κάτι βαθύτερο: τον φόβο. Γιατί αν αυτό γίνει αποδεκτό ως κανονικότητα, τότε καμία χώρα δεν είναι ασφαλής. Ούτε μικρή, ούτε μεγάλη. Ούτε πλούσια, ούτε φτωχή. Σήμερα είναι η Βενεζουέλα. Αύριο μπορεί να είναι οποιαδήποτε χώρα δεν συμμορφώνεται πλήρως. Κατά συνέπεια, η σιωπή δεν είναι επιλογή. Είναι παραίτηση. Και η παραίτηση αυτή ανοίγει τον δρόμο σε έναν κόσμο όπου ο νόμος αντικαθίσταται από τη βία και η δημοκρατία από τον εκβιασμό. Αν δεν υπάρξει ξεκάθαρη καταδίκη, αν δεν τεθεί όριο τώρα, τότε το ερώτημα δεν είναι ποιος θα είναι ο επόμενος στόχος. Είναι το πότε.
Και για να μην ξεχνιόμαστε: πάνω απ’ όλα αυτά πλανιέται η σκιά ενός προέδρου που κυβερνά τις Ηνωμένες Πολιτείες όχι ως θεσμικός ηγέτης, αλλά ως γκάνγκστερ της παγκόσμιας σκηνής. Ενας άνθρωπος που περιφρονεί ανοιχτά το διεθνές δίκαιο, ακυρώνει κανόνες και όρια και μετατρέπει την ισχύ σε μοναδικό επιχείρημα. Μπροστά του ωχριούν ακόμα και οι πιο σκοτεινές μορφές της σύγχρονης Ιστορίας, όχι από σύγκριση αριθμών ή εγκλημάτων, αλλά γιατί επανανομιμοποιεί τη βαρβαρότητα ως πολιτική επιλογή.
Αν αυτός ο δρόμος δεν ανακοπεί, η ανθρωπότητα δεν οδεύει απλώς προς επικίνδυνες περιπέτειες - οδεύει συνειδητά προς την καταστροφή.
*Ομότιμη καθηγήτρια, Πανεπιστήμιο Αιγαίου
ΟΗΕ: «Η επέμβαση των ΗΠΑ στην Βενεζουέλα συνιστά παραβίαση του διεθνούς δικαίου»
Η διεθνής κοινότητα πρέπει να κάνει σαφές ότι η επέμβαση των ΗΠΑ στην Βενεζουέλα συνιστά παραβίαση του διεθνούς δικαίου που καθιστά τον κόσμο λιγότερο ασφαλή, ανακοίνωσε το Γραφείο του Ύπατου Αρμοστή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου των Ηνωμένων Εθνών.
«Είναι σαφές ότι η επιχείρηση υπονόμευσε την θεμελιώδη αρχή του διεθνούς δικαίου που ορίζει ότι τα κράτη δεν πρέπει να απειλούν με την χρήση βίας ή να προχωρούν στην χρήση βίας κατά της εδαφικής ακεραιότητας ή πολιτικής ανεξαρτησίας οποιουδήποτε κράτους», δήλωσε στους δημοσιογράφους η επικεφαλής της υπηρεσίας Τύπου του Γραφείου, Ραβίνα Σαμντασάνι. «Η διεθνής κοινότητα πρέπει να ενωθεί σε μία φωνή για να επιμείνει σχετικά με αυτό».
«Μακριά από το να συνιστά νίκη για τα ανθρώπινα δικαιώματα, η στρατιωτική επέμβαση προσβάλλει την δομή της διεθνούς ασφάλειας και κάνει κάθε χώρα λιγότερο ασφαλή», πρόσθεσε. «Στέλνει ένα μήνυμα ότι ο ισχυρός μπορεί να κάνει ό,τι του αρέσει».
Το μέλλον της Βενεζουέλας πρέπει να οριστεί από τον λαό της και μόνο, είπε, προσθέτοντας ότι η αποσταθεροποίηση και η περαιτέρω στρατιωτικοποίηση θα έχει ως μοναδικό αποτέλεσμα την επιδείνωση της κατάστασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Πηγή: ΑΠΕ / AFP / Reuters
Και η Ένωση Διοικητικών Δικαστών χαρακτηρίζει ως
«μια ακόμη ωμή πράξη παραβίασης του Διεθνούς Δικαίου» την επέμβαση των
ΗΠΑ στη Βενεζουέλα
Η Ένωση Διοικητικών Δικαστών εκφράζει τη βαθιά ανησυχία της για την τέλεση μιας ακόμη ωμής πράξης παραβίασης του Διεθνούς Δικαίου.
Η στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ στο έδαφος της Βενεζουέλας, η σύλληψη/απαγωγή του Προέδρου της και της συζύγου του και η εξαγγελία εγκατάστασης αμερικάνικης διοίκησης στη χώρα, συνιστά εξέλιξη που αποδεικνύει για μια ακόμη φορά ότι το διεθνές δίκαιο προσεγγίζεται στη βάση της οικονομίας και ότι οι θεμελιώδεις αρχές του σβήνονται και ξαναγράφονται στην πράξη ανάλογα με τις επιδιώξεις των οικονομικά ισχυρών.
Τέτοιου είδους ενέργειες αποτελούν πρόσφορο έδαφος για την ακολουθία σειράς παραβιάσεων του διεθνούς δικαίου σε βάρος των λαών.
Σε μια εποχή που η ειρήνη αναδεικνύεται στο μεγάλο διακύβευμα της ανθρωπότητας, τα θεμελιώδη δικαιώματα της αυτοδιάθεσης των λαών και της εδαφικής κυριαρχίας των κρατών, όπως κατοχυρώνονται στα άρθρα 1 και 2 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, καθώς και σε άλλα διεθνή κείμενα, πρέπει να παραμείνουν αδιαπραγμάτευτα.
Οι διεθνείς και κρατικοί θεσμοί που έχουν αρμοδιότητα σχετικά με την τήρηση του δικαίου, οφείλουν να μην παραγνωρίζουν την ως άνω αναγκαιότητα και να αντιδρούν με αποφασιστικότητα σε καταφανείς περιπτώσεις παραβίασης του διεθνούς δικαίου.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου