Ο πόλεμος των e-mail και των τρακτέρ - Του Έκτορα-Ξαβιέ Δελαστίκ

Ο πόλεμος των e-mail και των τρακτέρ

του Έκτορα-Ξαβιέ Δελαστίκ

Τα τελευταία χρόνια, ο «ηλεκτρονικός πόλεμος» είναι μόνιμη επωδός στα δελτία ειδήσεων. Όμως τους πραγματικά επικίνδυνους χάκερ θα τους βρείτε στις εταιρείες υψηλής τεχνολογίας.

Πώς θα νιώθατε αν ξαφνικά «χάνατε» το e-mail σας;

Ξεκινάμε με μια είδηση η οποία συνδέει άμεσα τη γενοκτονία στη Γάζα με τους τεχνολογικούς κολοσσούς που βρίσκονται στην καθημερινή μας ζωή. Δεν αναφερόμαστε στην καταγεγραμμένη λογοκρισία του Google Maps σε δεδομένα που αφορούν τη Γάζα, αλλά σε μια στον έτερο «καθημερινό ηλεκτρονικό κολοσσό», τη Microsoft. Το Φεβρουάριο του 2025, η κυβέρνηση των Η.Π.Α. στοχοποίησε το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο και συγκεκριμένα τον εισαγγελέα Καρίμ Κχαν (Karim Khan) για την έρευνα που διεξάγεται σε βάρος του Ισραήλ για τη διάπραξη γενοκτονίας. Λίγους μήνες αργότερα, η Microsoft απενεργοποίησε μονομερώς τον ηλεκτρονικό λογαριασμό του εισαγγελέα.

Η υπερασπιστική γραμμή της εταιρείας, όπως αυτή διατυπώθηκε από τον πρόεδρό της, Μπραντ Σμιθ (Brad Smith); «Καμία στιγμή δεν σταμάτησε ή ανέστειλε η Microsoft τις υπηρεσίες της στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο». Εδώ δε μας αφορά η νηπιακή προσπάθεια μετακίνησης της συζήτησης στο πεδίο του «ήταν νόμιμο» (συμμορφωνόταν με την ανακοίνωση της Προεδρίας των Η.Π.Α.), «άρα και ηθικό». Μας αφορά δευτερευόντως το γεγονός ότι η κίνηση αυτή (σε συνδυασμό με άλλα μέτρα όπως το πάγωμα τραπεζικών λογαριασμών) είχε υλική επίδραση όχι μόνον όσον αφορά την έρευνα για το Ισραήλ, αλλά και σε άλλες, όπως π.χ. για τη Σομαλία.

Πρωτίστως όμως μας ενδιαφέρει το ίδιο το γεγονός ότι η Microsoft έδρασε ως υπεργολάβος του Υπουργείου Εξωτερικών των Η.Π.Α., διακόπτοντας βασικές υπηρεσίες προς ένα δημόσιο λειτουργό που το δυσαρέστησε.

Το τρακτέρ σας απορρίπτει συμβατά ανταλλακτικά

Στην Ελλάδα, το ποσοστό του πληθυσμού που απασχολείται σε γεωργία, κτηνοτροφία και δασοκομία είναι σχετικά σταθερό, μεταξύ 10-15% των απασχολούμενων (Έρευνα Εργατικού Δυναμικού: Δ΄ τρίμηνο 2023). Το σύνολο του πληθυσμού όμως έχει απόλυτη ανάγκη την αγροτική παραγωγή («εξαρτημένο από την τροφή» θα το χαρακτήριζε ένα μυαλό της χώρας, πολύ άριστο για ποταπές ασχολίες, όπως η σκέψη). Είναι στιγμή να μιλήσουμε για τα τρακτέρ τους.

Η πρώτη σε πωλήσεις εταιρεία τρακτέρ στη Γαλλία είναι η John Deere, πράγμα καθόλου απροσδόκητο καθώς ελέγχει το 50% του πληθυσμού τρακτέρ στις Η.Π.Α. και είναι από τις σημαντικότερες εταιρείες στον τομέα αυτόν παγκοσμίως. Για την ακρίβεια, το 45% της παγκόσμιας αγοράς ελέγχεται από μόλις τέσσερις εταιρείες: Deere, Kubota, CNH Industrial και AGCO, με τις δύο επόμενες να μοιράζονται μόλις το 5% της αγοράς.

Ας πούμε λοιπόν πως θέλετε να επιδιορθώσετε το τρακτέρ σας, το οποίο αγοράσατε από τη John Deere. Οι ίδιοι οι όροι του συμβολαίου αγοράς απαγορεύουν ρητά τους περισσότερους τύπους επισκευής που δε γίνονται με ανταλλακτικά, τεχνικούς και συνεργεία διαπιστευμένα από την ίδια την εταιρία. Όμως σήμερα δε μιλούμε για την επίδραση που έχει αυτό στην αγορά γεωργικών μηχανημάτων και το κόστος της αγροτικής παραγωγής.

Σήμερα επικεντρωνόμαστε στο γεγονός ότι ο ίδιος ο τρόπος με τον οποίο σχεδιάζονται τα σύγχρονα γεωργικά μηχανήματα τέτοιων εταιριών συμπεριλαμβάνει δικλείδες κατά των επισκευών. Πιο συγκεκριμένα, μπορεί να βρείτε και να εγκαταστήσετε ένα απολύτως συμβατό ανταλλακτικό, αλλά το ίδιο το ηλεκτρονικό σύστημα του γεωργικού μηχανήματος να αρνείται να αναγνωρίσει την ύπαρξή του μέχρι να έρθει ένας τεχνικός της κατασκευάστριας εταιρείας και να «ξεκλειδώσει» τη δυνατότητα του μηχανήματος να συνεργαστεί με το ήδη λειτουργικό ανταλλακτικό.

Απενεργοποιώντας γεωργικά μηχανήματα εξ’ αποστάσεως

Τα καμπανάκια που μπορεί να ηχούν στο μυαλό σας από τη δυστοπική λογοτεχνία και κινηματογράφο ισχύουν επακριβώς. Αυτό το επίπεδο ελέγχου από την κατασκευάστρια εταιρεία στο προϊόν της συμπεριλαμβάνει και τη δυνατότητα να απενεργοποιήσει τελείως ένα γεωργικό μηχάνημα.

Η επιβεβαίωση αυτού του θεωρητικού ενδεχομένου έλαβε χώρα το 2022, στο πλαίσιο του πολέμου δι αντιπροσώπων Η.Π.Α.-Ρωσίας στο έδαφος της Ουκρανίας. Σύμφωνα με ρεπορτάζ του CNN το Μάιο του 2022, γεωργικά μηχανήματα της John Deere εκλάπησαν από αντιπροσωπεία κατά την επέλαση του ρωσικού στρατού και μεταφέρθηκαν στην Τσετσενία. Το λογισμικό της John Deere απενεργοποίησε τα μηχανήματα εξ’ αποστάσεως, ώστε να καταστούν άχρηστοι σωροί από μέταλλο.

Από μόνη της, η ύπαρξη ενός -μεταφορικά μιλώντας- διακόπτη αχρήστευσης γεωργικών μηχανημάτων σημαίνει πως η αγορά μηχανημάτων από τέτοιες εταιρίες θα έπρεπε να αποτελεί αυτόματη απειλή της εθνικής κυριαρχίας οποιουδήποτε κράτους, εκτός από αυτό που ελέγχει την κατασκευή τους. Επιλέξαμε το συγκεκριμένο παράδειγμα και όχι μία τυχαία κλοπή, ακριβώς επειδή η John Deere έδρασε ως υπεργολάβος της αμερικανικής κυβέρνησης σε ένα πολεμικό πεδίο. Πράγμα που σημαίνει πως η διατάραξη της γεωργικής παραγωγής οποιαδήποτε χώρας δεν ταυτίζεται με την αμερικανική εξωτερική πολιτική είναι μια πραγματική διαρκής απειλή.

Πιο αποκαλυπτική ίσως είναι η προέλευση αυτών δικλείδων ασφαλείας – δεν προήλθαν από ανάγκη μείωσης κλοπών, αλλά από ευθεία άσκηση ελέγχου της κατασκευάστριας εταιρείας επί των αγροτών. Ένα πρώτο τέτοιο μέτρο ήταν ότι οι αγρότες για ένα διάστημα είχαν τη δυνατότητα να αποκτήσουν πολλά και σημαντικά στοιχεία για την αγροτική τους παραγωγή από τα «έξυπνα» γεωργικά τους μηχανήματα. Μόνον όμως εάν οι σπόροι που φύτευαν προέρχονταν από τη Μονσάντο, η οποία έκανε συνεργασία επί τούτου με τη John Deere!

Το κύριο μέρος της επιθυμίας της Deere (και σίγουρα όχι μόνο), να «κλειδώνει» τρακτέρ κατά το δοκούν έχει να κάνει με το φετίχ της ιδιοκτησίας. Συγκεκριμένα, έχει κάνει νομικές ενέργειες υποστηρίζοντας πως ναι μεν μπορεί ένας αγρότης να αγοράσει το υλικό μέρος ενός τρακτέρ, αλλά η εταιρία μπορεί να διατηρήσει ιδιοκτησία του προγράμματος με το οποίο αυτό λειτουργεί και νοικιάζει στον αγρότη το δικαίωμα χρήσης του. Ταυτόχρονα, έχει επιβληθεί το δικαίωμα των εταιρειών κατασκευής μιας σειράς ηλεκτρονικών ειδών να κάνουν απολύτως παράνομο το να παρέμβει κανείς στο λογισμικό τους. Το αποτέλεσμα είναι πως στην πραγματικότητα, αγοράζει κανείς μερικούς τόνους άχρηστου μετάλλου, οι οποίοι μπορεί να μετατρέπονται σε χρήσιμο μηχάνημα μόνον εφόσον το επιτρέπει η εταιρία κατασκευής.

Με όσα έχουν ειπωθεί για την πολιτική διάσταση των διεθνών σχέσεων να συνεχίζουν να ισχύουν.

Δυστυχώς, θα πρέπει να κλάψουμε και για τις Πόρσε

Στις αρχές Δεκεμβρίου του 2025, υπήρξαν αναφορές για οχήματα της Πόρσε στη Ρωσία τα οποία σταμάτησαν να λειτουργούν, με τρόπο παρόμοιο με τα τρακτέρ που εξετάσαμε. Ενώ οι πρώτες σκέψεις όλων ήταν για κάποια δοκιμή ηλεκτρονικού πολέμου, η πραγματικότητα μοιάζει να είναι αρκετά πιο πεζή. Το ιμομπιλάιζερ των αυτοκινήτων αυτών απαιτεί συνεχή επικοινωνία με μια σειρά ενδιάμεσων υπηρεσιών και εταιρειών ώστε να παίρνει μια διαρκή επιβεβαίωση πως «όλα πάνε καλά». Η κατασκευάστρια εταιρία διατείνεται πως υπήρξε διακοπή της δορυφορικής επικοινωνίας στην περιοχή της Ρωσίας και λόγω αυτού τα συγκεκριμένα αυτοκίνητα πολυτελείας συμπεριφέρθηκαν σα να υφίστανται κλοπή, σταματώντας να λειτουργούν.

Πρέπει να σημειώσουμε κατ’ αρχάς πως αυτή είναι μια εξήγηση η οποία δεν αποτελεί απάντηση, καθώς μια τέτοια διακοπή επικοινωνίας μπορεί να οφείλεται σε ο,οτιδήποτε, από ένα προγραμματιστικό λάθος σε ανανέωση λογισμικού, ένα λογιστικό λάθος σε κάποιον από τους ενδιάμεσους παρόχους επικοινωνίας, κάποια αλλαγή ρυθμίσεων που επηρέασε την επικοινωνία συστημάτων διαφορετικών επικοινωνιών κ.ο.κ. Πρέπει όμως επίσης να σημειώσουμε πως καμία άλλη αγορά δεν επηρεάστηκε από παρόμοιο πρόβλημα κατά δήλωση της Πόρσε.

Κατακλείδα

Ο κοινός παρονομαστής μεταξύ των ρωσικών Πόρσε, του παγκόσμιου στόλου γεωργικών μηχανημάτων και των υπηρεσιών e-mail έχει δύο βασικούς παράγοντες. Πρώτον, την εξαιρετικά μεγάλη συγκεντροποίηση του κεφαλαίου, με ελάχιστες εταιρείες να μπορούν να ελέγχουν τον τομέα παραγωγής τους, ή και να λειτουργούν ως μονοπώλια/ολιγοπώλια. Δεύτερον, τη χρήση αυτού του ελέγχου ώστε να μπορούν να επιβάλουν μέτρα καθυποταγής των αγοραστών την υπηρεσιών τους στις εταιρικές αποφάσεις.

Αυτά τα δύο από μόνα τους δε θα ήταν πρόβλημα μεγαλύτερο ή μικρότερο από τις πολλές ιστορίες επιχειρηματικής τρέλας που παράγει καθημερινά ο ιδιωτικός τομέας. Το σημαντικό σημείο βρίσκεται στο ότι πλέον μιλάμε για βασικές υποδομές της οικονομίας όπως η αγροτική παραγωγή, και οι μεταφορές, ή για βασικές υποστηρικτικές υπηρεσίες πάνω στις οποίες βασίζονται πολλοί τομείς, όπως είναι οι ηλεκτρονικές υπηρεσίες, ή η ισότιμη πρόσβαση στο διαδίκτυο (net neutrality).

Πράγμα που με τη σειρά του σημαίνει πως το να μην είναι βασικές υποδομές της κοινωνίας έρμαιο διεθνών ανταγωνισμών ή (συχνότερα) εκβιασμών για κερδοφορία, είναι εκ των ων ουκ άνευ η κοινωνικοποίησή τους και η υπαγωγή τους σε δημόσιο έλεγχο, ανεξαρτήτως λιγότερο ή περισσότερο προοδευτικών κοινωνικών απόψεων του καθενός.

Αλλιώς θα συνεχίσει να πιθανό να πάψει να λειτουργεί ο αναπνευστήρας σας στο νοσοκομείο, επειδή η εταιρία δεν έστειλε τεχνικό, κυριολεκτικά για να βάλει απλά έναν κωδικό.

ΠΗΓΗ