Στρατιές Ισραηλινών «μποτ» σε οργανωμένη επιχείρηση για το Ιράν
Αξιοποιώντας την οργή προς το καθεστώς Χαμενεΐ, το Ισραήλ επιχειρεί την παλινόρθωση της μοναρχίας στο Ιράν. Σύμφωνα με στοιχεία του δημοσιοποίησαν οι ισραηλινές εφημερίδες Haaretz και The Marker, το Ισραήλ έχει ενορχηστρώσει τους τελευταίους μήνες ψηφιακές εκστρατείες υπέρ της δυναστείας Παχλαβί.
Ο Ρεζά Παχλαβί είναι γιος του τελευταίου σάχη του Ιράν, ο οποίος είχε επιβληθεί μετά το πραξικόπημα που οργάνωσαν οι μυστικές υπηρεσίες των ΗΠΑ και της Βρετανίας το 1953, ανατρέποντας την προοδευτική κυβέρνηση του Μοχάμαντ Μοσαντέκ. Ο Σάχης ανατράπηκε κατά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979 και αντικαταστάθηκε από το καθεστώς των Αγιατολάχ. Ο Παχλαβί, ο οποίος ζει επί δεκαετίες στο εξωτερικό, παρουσιάζεται συχνά στη Δύση ως η πλέον φιλελεύθερη, δημοκρατική εναλλακτική στο καθεστώς των Αγιατολάχ.
Η επίσημη επίσκεψή του στο Ισραήλ στις αρχές του 2023, με οικοδέσποινα τη Γκίλα Γκαμλιέλ -τότε υπουργό Πληροφοριών και σήμερα υπουργό Επιστημών- αποτέλεσε, σύμφωνα με τη Haaretz, κομβική στιγμή για τη δημόσια εικόνα του. Τα ισραηλινά μέσα ενημέρωσης παρουσίασαν την επίσκεψη ως απόδειξη ότι η αντιπαράθεση Ισραήλ–Ιράν αφορά το καθεστώς του Ιράν και όχι τους λαούς, ενισχύοντας το αφήγημα περί φυσικής συμμαχίας ανάμεσα σε Ισραηλινούς και Ιρανούς πολίτες απέναντι στην Τεχεράνη.
Ωστόσο, αναλυτές και ειδικοί που μιλούν στην Haaretz επισημαίνουν ότι, παρότι ο Παχλαβί διατηρεί υποστηρικτές στη διασπορά, η ιδέα της αποκατάστασης της μοναρχίας δεν αποτελεί σε καμία περίπτωση το κυρίαρχο αίτημα στην ιρανική κοινωνία. Αντίθετα, πολλοί Ιρανοί επιθυμούν μια «κανονική ζωή», με λιγότερη καταστολή, οικονομική σταθερότητα και κοινωνικά δικαιώματα, χωρίς να επιστρέψουν στο παρελθόν του καθεστώτος του σάχη, το οποίο συνδέεται στη συλλογική μνήμη με τη διαφθορά, την πολιτική καταπίεση και βασανιστήρια.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Haaretz και η The Marker με ρεπορτάζ τους τον Οκτώβριο του 2025 αποκάλυψαν τις ψηφιακές επιχειρήσεις του Ισραήλ για τον επηρεασμό της ιρανικής κοινής γνώμης. Οι πηγές των εφημερίδων περιγράφουν ένα πολυεπίπεδο σύστημα, στο οποίο ιδιωτικοί φορείς- ορισμένοι εκ των οποίων λάμβαναν κρατική στήριξη- χρηματοδότησαν εκστρατείες που εξυπηρετούσαν τα γεωπολιτικά συμφέροντα του Ισραήλ.
Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, για την υλοποίηση των εκστρατειών στρατολογήθηκαν ομιλητές της περσικής γλώσσας, οι οποίοι διαχειρίζονταν λογαριασμούς σε πλατφόρμες όπως το Χ (πρώην Twitter), το Instagram και το Telegram. Οι λογαριασμοί αυτοί παρίσταναν Ιρανούς πολίτες, συχνά με λεπτομερή «προσωπικά» προφίλ, ενώ πολλές από τις φωτογραφίες τους είχαν παραχθεί με εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης. Στόχος ήταν να δημιουργηθεί η εντύπωση μιας αυθόρμητης, εσωτερικής ιρανικής δυναμικής υπέρ της ανατροπής του καθεστώτος και υπέρ συγκεκριμένων πολιτικών λύσεων.
Οι πηγές αναφέρουν επίσης εσωτερικές τριβές. Δύο από τα άτομα που μίλησαν στην εφημερίδα δήλωσαν ότι αισθάνθηκαν άβολα όταν τους ζητήθηκε να χρησιμοποιήσουν τα ίδια δίκτυα όχι μόνο για την προώθηση αντικαθεστωτικών μηνυμάτων, αλλά και για την ενίσχυση της δημόσιας εικόνας της Γκίλα Γκαμλιέλ, στενής πολιτικής συμμάχου του Νετανιάχου. Το γεγονός αυτό ενίσχυσε, σύμφωνα με τις πηγές, την αίσθηση ότι οι επιχειρήσεις είχαν και εσωτερική πολιτική διάσταση, πέρα από τον διεθνή τους ρόλο.
Το ρεπορτάζ συνδέει τις νέες αποκαλύψεις με προηγούμενες έρευνες της Haaretz. Ο δημοσιογράφος Μπαρ Πελέγκ, καθώς και ανεξάρτητοι ερευνητές κοινωνικών δικτύων όπως οι Νιτσάν Γιασούρ και Γκιλ Φέλντμαν, είχαν ήδη εντοπίσει εκατοντάδες ύποπτους λογαριασμούς που προωθούσαν φιλοπαχλαβικό περιεχόμενο και χρησιμοποιούσαν hashtags όπως #KingRezaPahlavi. Αν και δεν αποδόθηκαν όλοι οι λογαριασμοί σε μία ενιαία επιχείρηση, η συνολική εικόνα, όπως περιγράφεται στο άρθρο, παραπέμπει σε ευρύ και διαρκές οικοσύστημα ψηφιακής επιρροής.
Καθοριστικό ρόλο στην τεκμηρίωση των ευρημάτων παίζει το Citizen Lab, ερευνητικό κέντρο του Πανεπιστημίου του Τορόντο με διεθνή φήμη στη μελέτη ψηφιακών απειλών, παρακολούθησης και παραπληροφόρησης. Το εργαστήριο εντόπισε ένα δεύτερο, ξεχωριστό αλλά συγγενές δίκτυο άνω των 50 λογαριασμών στα περσικά, τους οποίους χαρακτήρισε με υψηλό βαθμό βεβαιότητας ως μη αυθεντικούς.
Σύμφωνα με το Citizen Lab, οι λογαριασμοί αυτοί δημιουργήθηκαν το 2023, αλλά παρέμειναν ανενεργοί για μήνες, έως ότου ενεργοποιήθηκαν σχεδόν ταυτόχρονα στις αρχές του 2025. Η χρονική αυτή σύμπτωση, σε συνδυασμό με την ένταση της δραστηριότητάς τους κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου, θεωρείται ισχυρή ένδειξη συντονισμένης επιχείρησης. Επιπλέον, οι ερευνητές κατέγραψαν εκτεταμένη χρήση περιεχομένου παραγαγμένου με τεχνητή νοημοσύνη, συμπεριλαμβανομένων βίντεο που παρουσίαζαν τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, με σατιρικό ή προσβλητικό τρόπο, βασισμένο σε γνωστά πολιτισμικά μοτίβα.
Η πιο σοβαρή αποκάλυψη αφορά την υπόθεση της φυλακής Έβιν στην Τεχεράνη. Σύμφωνα με τα ευρήματα του Citizen Lab, λογαριασμοί του δικτύου άρχισαν να δημοσιεύουν αναφορές για «εκρήξεις» στην περιοχή της φυλακής πριν ακόμη υπάρξουν σχετικές ειδήσεις στα ιρανικά μέσα ενημέρωσης. Λίγο αργότερα, διανεμήθηκε βίντεο που υποτίθεται ότι έδειχνε έκρηξη στο σημείο. Το βίντεο αυτό αναπαράχθηκε διεθνώς, προτού αποκαλυφθεί, σε έρευνα των New York Times, ότι δεν ήταν αυθεντικό.
Το Citizen Lab θεωρεί ότι ο χρονικός συγχρονισμός των αναρτήσεων με τις στρατιωτικές επιχειρήσεις των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων καθιστά εξαιρετικά απίθανο το ενδεχόμενο οι λογαριασμοί να δρούσαν χωρίς εκ των προτέρων γνώση των γεγονότων. Με βάση αυτό το στοιχείο, οι ερευνητές αποδίδουν την εκστρατεία είτε απευθείας στο ισραηλινό κράτος, είτε σε εργολάβους που ενεργούσαν για λογαριασμό του.
Το ρεπορτάζ καταγράφει επίσης πώς οι ψηφιακές εκστρατείες επιχείρησαν να «καβαλήσουν» υπαρκτές κοινωνικές εντάσεις στο Ιράν. Λογαριασμοί του δικτύου ενίσχυαν καλέσματα για διαδηλώσεις, οικονομική αναταραχή ή ακόμη και επιθέσεις σε τράπεζες, ενώ παράλληλα υιοθετούσαν πραγματικά συνθήματα και αιτήματα που κυκλοφορούσαν ήδη στην ιρανική κοινωνία. Στόχος, σύμφωνα με το Citizen Lab, ήταν η δημιουργία χάους και η αποσταθεροποίηση του καθεστώτος, εκμεταλλευόμενοι τις υπαρκτές κοινωνικές ρωγμές.
Η Haaretz παραθέτει τις δηλώσεις του επικεφαλής της έρευνας του Citizen Lab, Αλμπέρτο Φιταρέλι, ο οποίος επισημαίνει ότι, ενώ τέτοιες πρακτικές είναι συνηθισμένες σε αυταρχικά καθεστώτα. Η απόδοση ευθυνών ωστόσο, όπως τονίζει, είναι εξαιρετικά δύσκολη χωρίς τη συνεργασία των ίδιων των πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης, οι οποίες έχουν στην κατοχή τους κρίσιμα δεδομένα.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου