Ωρα... μπαζώματος για τις περιοχές Νatura
Άρης Χατζηγεωργίου
Πέρασαν 7 χρόνια με την κυβέρνηση να διατυμπανίζει ότι με την πολεοδομική της πολιτική βοηθάει τις επενδύσεις στα ακίνητα και, ταυτόχρονα, με την περιβαλλοντική ενισχύει την «πράσινη ανάπτυξη». Τελικά απεδείχθη ότι οι πολιτικές της συγκρούστηκαν μετωπικά και ήρθε η ώρα του... μπαζώματος στις περιοχές «Natura 2000».
Με την απόφασή του να καταθέσει σε διαβούλευση νομοσχέδιο που προβλέπει πολεοδόμηση σε περιοχές αυξημένης προστασίας, το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) παραδέχεται ουσιαστικά το αδιέξοδο που έχει δημιουργηθεί, καθώς:
● Από το 2020, η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι όλα τα μεγάλα πολεοδομικά προβλήματα της χώρας, όπως η εκτός σχεδίου δόμηση και τα αυθαίρετα, θα λυθούν με τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια (ΤΠΣ) και τα Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια (ΕΠΣ).
Οι μελέτες αυτές εκπονούνται με χρηματοδότηση περίπου μισού δισεκατομμυρίου ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης και χρονοδιάγραμμα που στενεύει ασφυκτικά.
Καταδίκες
● Από πολύ παλιότερα εκκρεμούν επίσης οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες (ΕΠΜ) για τις προστατευόμενες περιοχές Natura 2000. Οι μελέτες αυτές έπρεπε να έχουν ολοκληρωθεί από το έτος 2021, ενώ η Ελλάδα έχει ήδη καταδικαστεί από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για ελλιπή προστασία των περιοχών Natura και βρίσκεται αντιμέτωπη με νέες καταδίκες και πρόστιμα.
● Το πρόβλημα είναι ότι αυτές οι 23 ΕΠΜ που θα έπρεπε να καθορίσουν αναλυτικά το καθεστώς προστασίας σε 450 περιοχές έρχονται ευθέως αντιμέτωπες τόσο με τα επενδυτικά σχέδια στο real estate και τις οικιστικές ανάγκες που δημιουργεί η ανάγκη επέκτασης των μικρότερων πόλεων στην περιφέρεια της χώρας όσο και με την ανάπτυξη δημόσιων υποδομών και δικτύων.
● Οι κανόνες που θεσπίστηκαν την εποχή που ανέλαβε ο Κυρ. Μητσοτάκης το 2019, προβάλλοντας το πλέον «πράσινο» προφίλ του (μέχρι που ανακοίνωσε το πρόωρο σβήσιμο των λιγνιτικών μονάδων της ΔΕΗ), απεδείχθη ότι δημιούργησαν εμπόδια για την ολοκλήρωση των ΕΠΜ που εκκρεμούν.
● Φτάσαμε, έτσι, στο έτος 2026, με το υπουργείο Περιβάλλοντος να καταθέτει σε διαβούλευση νομοσχέδιο που «χαλαρώνει» την προστασία, κρύβοντας μέσα του την πολεοδόμηση των περιοχών αυξημένης προστασίας, και την επόμενη μέρα, δηλαδή χθες, να εκδίδει non-paper προσπαθώντας να δικαιολογήσει αυτή τη ρύθμιση.
«Εξορθολογισμός»
● Οπως γράφαμε και στο χθεσινό ρεπορτάζ της «Εφ.Συν.» (σ.σ. παρατίθεται ολόκληρο παρακάτω), η διάταξη αυτή στο άρθρο 98 του νομοσχεδίου έχει τίτλο «Εξορθολογισμός επιτρεπόμενων χρήσεων σε προστατευόμενες περιοχές» και τροποποιεί το άρθρο 19 του νόμου 1650 που ψηφίστηκε το 1986 και έβαζε τους πρώτους κανόνες για τις περιοχές προστασίας.
● Συγκεκριμένα, ανοίγει «παράθυρο» πολεοδόμησης σε μία από τις τέσσερις ζώνες προστασίας που έχουν θεσμοθετηθεί στις περιοχές Natura. Πρόκειται για τις Ζώνες Βιώσιμης Διαχείρισης Φυσικών Πόρων, όπου πλέον θεσπίζεται να συνυπάρχουν ανθρωπογενείς δραστηριότητες και να επιτρέπεται ο καθορισμός περιοχής προς πολεοδόμηση. Η πολεοδόμηση θα μπορεί να καταλαμβάνει έως και το 20% της προστατευόμενης περιοχής αφού προηγηθεί τεκμηρίωση της αναγκαιότητας επέκτασης του σχεδίου πόλης που βρίσκεται στα όρια της περιοχής Natura.
Αντιδράσεις
Ενδεικτική των αντιδράσεων που ήδη δημιουργούνται είναι η ανάγκη του υπουργείου Περιβάλλοντος να εκδώσει χθες non-paper και να παραθέσει τα επιχειρήματα που υποτίθεται πως δικαιολογούν τη διάταξη στο νομοσχέδιο. Το υπουργείο υποστηρίζει, μεταξύ άλλων, ότι «με τη διάταξη αυτή το ΥΠΕΝ επιχειρεί να οργανώσει ορθολογικά τον χώρο και να εξαλείψει την άναρχη εκτός σχεδίου δόμηση που οδηγεί σε σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στο αστικό και εξω-αστικό τοπίο, καθώς και στο φυσικό περιβάλλον». «Προβλήματα που δεν μπορούν διαρκώς να κρύβονται κάτω από το χαλί, με αποτέλεσμα χιλιάδες πολίτες σε χωριά και πόλεις της Ελλάδας, πόλεις όπως τα Γιάννενα, το Ναύπλιο, η Καστοριά κ.λπ. να παραμένουν όμηροι και να διαιωνίζεται η αυθαιρεσία στον πολεοδομικό σχεδιασμό των περιοχών», συνεχίζει το κείμενο, αναφέροντας ότι «σε περιοχή Natura ανήκει το 28% του χερσαίου τμήματος της χώρας (...), αρκετές πόλεις, ολόκληρα νησιά και πάνω από 1.000 οικισμοί».
Προστίθεται ακόμη ότι η διάταξη δεν αφορά δάση, αρχαιολογικούς χώρους, οικοτόπους προτεραιότητας και αναφέρεται «ως δυνατότητα περιορισμένης επέκτασης με σχεδιασμό σε περιοχές με αυξητικές πληθυσμιακές πιέσεις που έχουν εξαντλήσει τις δυνατότητες περαιτέρω ανάπτυξης εντός του σχεδίου πόλης» και εφόσον εφαρμόζονται σωρευτικά διάφορες προϋποθέσεις.
Πάντως, η διάταξη για την πολεοδόμηση σε περιοχές Natura δημιουργεί ήδη αντιδράσεις, ενώ η ρύθμιση που φέρνει, εφόσον ψηφιστεί, μένει ανοιχτή και για δικαστικές προσφυγές κατά αποφάσεων εφαρμογής της. Θα επαναληφθεί άραγε το ίδιο σκηνικό με τον Νέο Οικοδομικό Κανονισμό και τα αυξημένα ύψη των κτιρίων, που μέχρι να ακυρωθούν ολοκληρωτικά από το Συμβούλιο της Επικρατείας συνέχιζαν να προβάλλονται από την κυβέρνηση ως λύση ισορροπίας ανάμεσα στην οικιστική πίεση και την προστασία του περιβάλλοντος;
 |
| ΒΑΪΟΣ ΧΑΣΙΑΛΗΣ/EUROKINISSI |
Και με τις ΑΠΕ και με τις Natura
Με δεδομένες τις τεράστιες εκκρεμότητες που συνεχίζουν να υπάρχουν για την οριστική κύρωση των Δασικών Χαρτών σε όλη την Ελλάδα, η κυβέρνηση διά του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας «κλείνει το μάτι» σε ιδιοκτήτες ακινήτων που μπορεί να έχουν δασικό χαρακτήρα και τους καλεί να προχωρήσουν σε πώληση ή αξιοποίησή τους, μέσω διάταξης σε νομοσχέδιο που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση.
Το νομοσχέδιο, που αποτελείται από 110 άρθρα, ασχολείται με πλήθος διευθετήσεων αρχικά σε ενεργειακά θέματα, καθώς εκκρεμεί η ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής οδηγίας 2023/2413 και άλλων αποφάσεων για την προώθηση της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές (ΑΠΕ). Στο πλαίσιο αυτό, καθορίζονται Περιοχές Επιτάχυνσης, στις οποίες οι διαδικασίες αδειοδότησης για εγκατάσταση ΑΠΕ κάθε μορφής (π.χ. φωτοβολταϊκά, ανεμογεννήτριες) θα γίνονται γρηγορότερα.
Εξαιρούνται;
Ενα μεγάλο ερώτημα για τις Περιοχές Επιτάχυνσης αφορά την προστασία του περιβάλλοντος και ειδικά των περιοχών που είναι ενταγμένες στο Δίκτυο «Natura 2000». Γι’ αυτές, το νομοσχέδιο ορίζει αρχικά πως εξαιρούνται. Ομως σε άλλο σημείο φαίνεται να αφήνει κάποιο «παράθυρο» καθώς αναφέρει ότι «με απόφαση του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, κατόπιν εισήγησης της Γενικής Γραμματείας Χωρικού Σχεδιασμού και Αστικού Περιβάλλοντος, η οποία προηγουμένως έχει εκπονήσει Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, ορίζονται οι Περιοχές Επιτάχυνσης για σταθμούς Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ), εφόσον δεν επέρχονται σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις σε προστατευόμενες περιοχές του Δικτύου «Natura 2000».
Αντιθέτως, στο μέρος του νομοσχεδίου που ασχολείται με τις «Δασικές Ρυθμίσεις», οι προθέσεις του νομοθέτη είναι σαφώς πιο ξεκάθαρες: «Σκοπός του παρόντος Μέρους είναι: α) η διευκόλυνση των συναλλαγών των πολιτών για ακίνητα σε περιπτώσεις εκκρεμούς αναμόρφωσης του δασικού χάρτη», αναφέρεται χαρακτηριστικά. Υπενθυμίζεται ότι η διαδικασία οριστικής κύρωσης των Δασικών Χαρτών παραμένει «κολλημένη» καθώς περίπου 470.000 αιτήματα αναμόρφωσης και αντιρρήσεις δεν έχουν εξεταστεί. Αυτό σημαίνει πως δεν υπάρχει μια οριστική απόφαση που να λέει εάν μια έκταση είναι δασική ή δεν είναι. Κατά συνέπεια, ο ιδιοκτήτης της όχι μόνο δεν ξέρει αν μπορεί να την αξιοποιήσει, αλλά κινδυνεύει να τη χάσει καθώς οι δασικές εκτάσεις διεκδικούνται αυτοδικαίως από το Δημόσιο με βάση παλαιότερους νόμους.
Δασικές εκτάσεις
Βέβαια, η παρούσα κυβέρνηση έχει πολλές φορές διακηρύξει σε όλους τους τόνους ότι το Δημόσιο δεν πρόκειται να διεκδικήσει την κυριότητα δασικών εκτάσεων. Τυπικά, όμως, για να συμβεί αυτό πρέπει να υπάρχει μια οριστική απόφαση αποχαρακτηρισμού.
Στο νομοσχέδιο που κατατέθηκε προς διαβούλευση, πάντως, περιλαμβάνεται το άρθρο 95 με τίτλο «Προσάρτηση αποφάσεων Επιτροπών Εξετάσεων Αντιρρήσεων και αποφάσεων έγκρισης αναμόρφωσης χάρτη σε συμβόλαια». Το άρθρο αυτό τροποποιεί τον νόμο 3889 του 2010 και εξηγεί ουσιαστικά πώς μπορεί κάποιος να προχωρήσει σε πώληση ενός ακινήτου ενώ εκκρεμεί ο χαρακτηρισμός του ως δασικού ή μη. Για παράδειγμα, αναφέρει ότι ο ιδιοκτήτης του ακινήτου δεν χρειάζεται να περιμένει την έκδοση του ΦΕΚ με τον κυρωμένο δασικό χάρτη, αλλά μπορεί να προχωρήσει στην έκδοση συμβολαίου, προσαρτώντας εκεί αντίγραφο της απόφασης της Επιτροπής Εξέτασης Αντιρρήσεων μαζί με τοπογραφικό διάγραμμα και υπεύθυνη δήλωση του συντάκτη του ότι πρόκειται για το ίδιο ακίνητο.
Νομικοί κύκλοι εκτιμούν ότι η συγκεκριμένη διαδικασία δεν διασφαλίζει πλήρως την εγκυρότητα της πράξης αγοραπωλησίας και κυρίως τον αγοραστή ο οποίος αναλαμβάνει το ρίσκο να βρεθεί με ένα ακίνητο που θα υπάγεται σε αυστηρούς περιορισμούς.
Αυτό έχει αποδειχθεί σε πολλές περιπτώσεις καθώς μια κυβέρνηση μπορεί να νομοθετεί, αλλά οι νόμοι και ο τρόπος εφαρμογής τους κρίνεται στα δικαστήρια και ενίοτε ακυρώνονται.
Τέτοιο παράδειγμα αποτελεί και η περίπτωση του Σαρακήνικου στη Μήλο όπου ιδιοκτήτης έκτασης έλαβε άδεια να κτίσει ξενοδοχείο σε περιοχή που βρισκόταν σε ασαφές καθεστώς προστασίας. Δεν ήταν δηλαδή σε δίκτυο Natura, αλλά είχε χαρακτηριστεί Καταφύγιο Αγριας Ζωής. Η άδεια, που τελικώς ακυρώθηκε, οδήγησε και σε απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας η οποία επέβαλε στην πολιτεία να ξεκαθαρίσει την ασάφεια – κάτι που επιχειρείται μέσω του άρθρου 98 του ίδιου νομοσχεδίου.
Στο άρθρο αυτό επεκτείνεται το καθεστώς του δικτύου Natura 2000 σε άλλες κατηγορίας προστασίας, όπως τα Εθνικά Πάρκα, τα Καταφύγια Αγριας Ζωής, τα Προστατευόμενα Τοπία, οι Προστατευόμενοι Φυσικοί Σχηματισμοί, οι Ζώνες Απόλυτης Προστασίας της Φύσης, οι Ζώνες Προστασίας της Φύσης, οι Ζώνες Διατήρησης Οικοτόπων και Ειδών και οι Ζώνες Βιώσιμης Διαχείρισης Φυσικών Πόρων.
Δόμηση
Προφανώς, στην πράξη θα φανεί αν το καθεστώς προστασίας αυτών των περιοχών θα έχει πραγματικό περιεχόμενο αφού τα «παράθυρα» δεν λείπουν ποτέ. Για παράδειγμα, αναφέρεται ότι σε «Ζώνη βιώσιμης διαχείρισης φυσικών πόρων» και σε τμήματά της που «είναι όμορα με περιοχές εντός σχεδίου πόλεως ή εντός ορίων οικισμού, επιτρέπεται ο καθορισμός με Τοπικό ή Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο οικιστικής περιοχής προς πολεοδόμηση». Δηλαδή να επιτραπεί η δόμηση.
Επιστρέφοντας στις «Δασικές Ρυθμίσεις», το νομοσχέδιο περιλαμβάνει και μια σειρά από παρατάσεις προθεσμιών έως τις 31 Δεκεμβρίου του 2027 για εγκαταστάσεις που βρίσκονται παρανόμως μέσα σε δάση ή δασικές εκτάσεις και θα έπρεπε να έχουν απομακρυνθεί εάν τηρούνταν οι νόμοι. Στις εγκαταστάσεις περιλαμβάνονται κτηνοτροφεία, πτηνοτροφεία, μελισσοκομεία, εκτροφεία θηραμάτων, υδατοκαλλιέργειες, εκτροφεία γουνοφόρων ή άλλες συναφείς κτηνοτροφικές μονάδες, αλλά και «ιεροί ναοί και βοηθητικοί χώροι αυτών, μετόχια, ησυχαστήρια, ιερές μονές και βοηθητικοί χώροι αυτών, παρεκκλήσια, ιερά προσκυνήματα που εγκαταστάθηκαν μέχρι την έναρξη ισχύος του παρόντος νόμου χωρίς άδεια της δασικής υπηρεσίας σε δάση, δασικές εκτάσεις και δημόσιες εκτάσεις». Επίσης, περιλαμβάνονται χιονοδρομικά κέντρα, κατασκηνώσεις και ορειβατικά καταφύγια.
Αλλη διάταξη όχι μόνο ορίζει ως «νομίμως υφιστάμενα» τα κοιμητήρια που βρίσκονται σε δασικές εκτάσεις, αλλά επιτρέπει και την επέκτασή τους «εφόσον από ειδική μελέτη προκύπτει η αδυναμία εξασφάλισης κατάλληλου για τον σκοπό αυτόν άλλου χώρου και μετά από εκπόνηση περιβαλλοντικής μελέτης, μελέτης γεωλογικής καταλληλότητας και υδρογεωτεχνικής μελέτης».
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου