Με αφορμή την ανοιχτή διαδικτυακή διαβούλευση που έχει ξεκινήσει το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας για την κοινωνική αντιπαροχή, και η οποία ολοκληρώνεται σήμερα 20/8/2025, επιμελούμαστε μια σειρά από δημοσιεύσεις για να φωτίσουμε πτυχές της αντιπαροχής, του μοναδικού αυτού ελληνικού φαινομένου της μεταπολεμικής περιόδου αλλά και της ανάγκης για στέγη.

Στο σημερινό δημοσίευμα φιλοξενούμε αυτούσια τα σχόλια που υπέβαλε στην ανοιχτή διαβούλευση η ομάδα CoHab, που ερευνά και διεκδικεί την θεσμική αναγνώριση και υποστήριξη των στεγαστικών συνεταιρισμών στην Ελλάδα. Η CoHab πιστεύει ότι οι στεγαστικοί συνεταιρισμοί αποτελούν αποτελεσματικό εργαλείο πολιτικής για την αύξηση της προσφοράς προσιτής, ποιοτικής και συμπεριληπτικής κατοικίας, στα πρότυπα καθιερωμένων ευρωπαϊκών πρακτικών. Ιδίως, επισημαίνει την ανάγκη ρυθμίσεων που θα διευκολύνουν την αξιοποίηση δημόσιας περιουσίας και την επανάχρηση κενών/αναξιοποίητων κατοικιών για το σκοπό αυτό, με σαφές πλαίσιο διακυβέρνησης και ρήτρες κοινωνικού σκοπού. 

______________________________________ 

Μια χαμένη ευκαιρία

Ο νόμος της κοινωνικής αντιπαροχής είναι μια χαμένη ευκαιρία για τη δημιουργία κοινωνικού και μακροπρόθεσμα οικονομικά προσιτού αποθέματος κατοικιών υπό δημόσιο έλεγχο.

Όπως ξεκάθαρα αναφέρει η αιτιολογική και το σχέδιο νόμου, η κοινωνική αντιπαροχή είναι ένας μηχανισμός με κύριο σκοπό την αύξηση της παραγωγής κατοικίας μέσω της εκμετάλλευσης της δημόσιας περιουσίας με οικονομοτεχνικά και εμπορικά κριτήρια που βασίζεται εξ ολοκλήρου στην ιδιωτική πρωτοβουλία και διάθεση.

Υποστηρίζουμε ότι η αναφορά στην “δημιουργία κοινωνικής κατοικίας” είναι παραπλανητική και καταχρηστική, καθώς, όπως επισημαίνουμε παρακάτω, το μεγαλύτερο μέρος των παραγόμενων κατοικιών εμπορευματοποιείται και δυνητικά το σύνολό τους μπορεί να ιδιωτικοποιηθεί εντός δεκαετίας, η τιμολόγηση των κατοικιών γίνεται με οικονομικά και επενδυτικά κριτήρια, ενώ η ανάπτυξη των δημόσιων ακινήτων αντιμετωπίζεται ως στρατηγική επένδυση και όχι ως εργαλείο ανάπτυξης αποθέματος κοινωνικής και προσιτής κατοικίας υπό δημόσιο έλεγχο.

Τέλος, ο νόμος δεν περιγράφει έναν συνολικότερο στρατηγικό σχεδιασμό για την κοινωνική, πολεοδομική και γεωγραφική κατανομή και προτεραιοποίηση των παραγόμενων κατοικιών, σε συνάρτηση με τους ευρύτερους στόχους μιας ολοκληρωμένης στεγαστικής πολιτικής, η οποία απουσιάζει πλήρως.

Ιδιωτικοποίηση δημόσιας περιουσίας

Αντίθετα με τις καλές πρακτικές χωρών με μεγάλη παράδοση κοινωνικής κατοικίας – που διαφυλάσσουν στο διηνεκές την κοινωνική λειτουργία της δημόσιας περιουσίας και διασφαλίζουν ικανό ποσοστό μακροπρόθεσμα οικονομικά προσιτής κατοικίας – η κοινωνική αντιπαροχή όπως ορίζεται με τον υπό διαβούλευση νόμο βασίζεται στην ιδιωτικοποίηση της δημόσιας περιουσίας.