Οι ευρωπαϊκές οικονομίες σε πολεμική τροχιά
της Ιωάννας Αρχοντάκη
Η ραγδαία αύξηση των στρατιωτικών δαπανών και η ανασύνταξη της βιομηχανίας γύρω από την παραγωγή εξοπλισμών από τη μια μεριά και η συμπίεση του κοινωνικού κράτους από την άλλη, συνθέτουν το νέο ευρωπαϊκό δόγμα. Πρόκειται για τη μετάβαση σε οικονομίες πολέμου και λίγοι μιλούν ανοιχτά για αυτό το γεγονός.
Το 2024, οι συνολικές αμυντικές δαπάνες των 27 κρατών-μελών της ΕΕ έφτασαν τα 343 δισεκατομμύρια ευρώ, σημειώνοντας αύξηση 19% σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Για πρώτη φορά στην ιστορία της Ένωσης, οι δαπάνες αυτές αντιστοιχούν σχεδόν στο 2% του ΑΕΠ, ενώ το 2025 προβλέπεται να ξεπεράσουν αυτό το όριο, φτάνοντας τα 392 δισεκατομμύρια ή το 2,1% του ΑΕΠ.
Η άνοδος αυτή αντανακλά τη μετατόπιση του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού από τις κοινωνικές δαπάνες προς τη στρατιωτική βιομηχανία. Ήδη το 31% των συνολικών κονδυλίων αφορά επενδύσεις σε εξοπλισμούς, ενώ οι δαπάνες για έρευνα και ανάπτυξη στην άμυνα αυξήθηκαν κατά 20%, φτάνοντας τα 13 δισ. ευρώ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενθαρρύνει αυτή τη στροφή μέσω προγραμμάτων όπως του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας, που χρηματοδοτεί δεκάδες ερευνητικά και παραγωγικά έργα στον τομέα των όπλων.
Η πολιτική βάση αυτής της στρατιωτικής επιτάχυνσης έγινε άλλωστε εμφανής ήδη από το 2024 με τη σύνθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Παρότι η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν είχε δεσμευτεί να μην συνεργαστεί με την ακροδεξιά, η νέα Κομισιόν είναι προϊόν συμμαχίας του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, των φιλελεύθερων, των σοσιαλδημοκρατών και της ακροδεξιάς ομάδας ECR (Ευρωπαίοι Συντηρητικοί και Μεταρρυθμιστές). Η συμμαχία αυτή εξασφάλισε την επανεκλογή της, αλλά και την πολιτική στήριξη για την επιθετική ατζέντα επανεξοπλισμού και δημοσιονομικής πειθαρχίας.
Οι ακροδεξιοί που υποτίθεται πως θα αποκλείονταν, όχι μόνο βρήκαν χώρο, αλλά κατέλαβαν καίριες θέσεις. Ο Ραφαέλε Φίτο, στενός συνεργάτης της Τζόρτζια Μελόνι, ανέλαβε αντιπρόεδρος υπεύθυνος για τη Συνοχή και τις Μεταρρυθμίσεις. Ο Ούγγρος Όλιβερ Βάρχεϊ, άνθρωπος του Βίκτορ Όρμπαν, ανέλαβε την Υγεία, ενώ ο Λιθουανός Άντριους Κουμπίλιους, γνωστός πολεμοχαρής, έγινε επίτροπος για την Άμυνα και το Διάστημα, πιέζοντας για μαζικές αυξήσεις των στρατιωτικών προμηθειών κυρίως από την Ουκρανία.
Η συνεργασία με την ακροδεξιά, όσο κυνική κι αν φαίνεται, είναι λειτουργική για το νέο ευρωπαϊκό σχέδιο. Προσφέρει την πολιτική σταθερότητα που χρειάζεται η Επιτροπή για να εφαρμόσει ένα πρόγραμμα που περιλαμβάνει τη στρατιωτικοποίηση, την ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανίας και την περιστολή κοινωνικών και δημοκρατικών δικαιωμάτων.
Η φον ντερ Λάιεν άλλωστε, στη διάρκεια της ακρόασης των Επιτρόπων της, το είχε πει απερίφραστα: «Η Ρωσία δαπανά έως και το 9% του ΑΕΠ της για την άμυνα, ενώ η ΕΕ μόλις 1,9%. Κάτι δεν πάει καλά με αυτή την εξίσωση».
Η στροφή αυτή δεν προέκυψε εν κενώ. Ο Τραμπ έχει καταστήσει σαφές ότι οι Ευρωπαίοι πρέπει να «πληρώνουν το μερίδιό τους» στο ΝΑΤΟ. Η απειλή ότι η Ουάσιγκτον θα αποσύρει την εγγύηση ασφάλειας λειτούργησε σαφώς ως μοχλός πίεσης. Έτσι, το 2025, στη σύνοδο της Χάγης, τα κράτη-μέλη συμφώνησαν σε νέο στόχο 5% του ΑΕΠ για «άμυνα και ασφάλεια» ως το 2035, εκ των οποίων 3,5% για στρατιωτικές δαπάνες και 1,5% για κυβερνοασφάλεια και συναφείς τομείς.
Για την Ευρώπη αυτό σημαίνει επιπλέον 254 δισ. ευρώ ετησίως – ένα ποσό που κανένα κοινωνικό πρόγραμμα δεν θα μπορούσε να απορροφήσει χωρίς σοβαρές περικοπές. Παράλληλα, η ΕΕ εγκαινίασε την πρωτοβουλία “Readiness 2030”, δημιουργώντας δημοσιονομικό χώρο έως 800 δισ. ευρώ για στρατιωτικές επενδύσεις στα επόμενα τέσσερα χρόνια. Το βάρος πέφτει, όπως πάντα, στους φορολογούμενους.
Πίσω από τους αριθμούς και τα τεχνικά μεγέθη κρύβεται η κοινωνική πραγματικότητα.
Οι κυβερνήσεις χρηματοδοτούν τους εξοπλισμούς μειώνοντας τις κοινωνικές δαπάνες. Στη Γερμανία, ο Φρίντριχ Μερτς κατάργησε τον Οκτώβριο το επίδομα Bürgergeld («εισόδημα του πολίτη»), αυστηροποιώντας τις κυρώσεις για τους άνεργους, ενώ την ίδια στιγμή ανακοίνωσε αυξήσεις 20 δισ. ευρώ στον στρατιωτικό προϋπολογισμό.
Στο Βέλγιο, η κυβέρνηση Ντε Βέβερ προωθεί περικοπές έως 20 δισ. ευρώ μέχρι το 2029, αυξάνοντας παράλληλα τις στρατιωτικές δαπάνες στα 33,8 δισ. Οι απεργίες που ακολούθησαν στο Βέλγιο ήταν οι μεγαλύτερες της τελευταίας δεκαετίας.
Η Ιταλία και η Γαλλία ακολουθούν την ίδια συνταγή, μειώνοντας επιδόματα, αυξάνοντας όρια συνταξιοδότησης και διοχετεύοντας πόρους σε εξοπλιστικά προγράμματα. Ακόμη και η Ελλάδα, με ήδη δυσανάλογα υψηλές στρατιωτικές δαπάνες, σχεδιάζει πρόγραμμα εξοπλισμών ύψους 25 δισ. ευρώ ως το 2036.
Η επιβάρυνση των κρατικών προϋπολογισμών σε μια περίοδο χαμηλής ανάπτυξης και υψηλού πληθωρισμού έχει τις προβλέψιμες συνέπειες. Η ευρωζώνη σημείωσε ανάπτυξη μόλις 0,5% το 2024, ενώ ο πληθωρισμός παραμένει υψηλός (4–5% κατά μέσο όρο) λόγω των ενεργειακών και αμυντικών δαπανών, ενώ παράλληλα όλες οι κοινωνικές υπηρεσίες υποχρηματοδοτούνται.
Η στάση της ΕΕ απέναντι στη γενοκτονία στη Γάζα αποκάλυψε τον βαθμό αυτής της μετατόπισης. Καθ’ υπέρβαση του θεσμικού της ρόλου, η φον ντερ Λάιεν έσπευσε από τις πρώτες ημέρες να εκφράσει «ακλόνητη υποστήριξη» στο Ισραήλ, αδιαφορώντας για τις εκκλήσεις διεθνών οργανισμών και για τα στοιχεία για τα εγκλήματα πολέμου που καταγράφονταν καθημερινά.
Από τη γενική απεργία στο Βέλγιο μέχρι τις μαζικές πορείες σε Λονδίνο, Παρίσι και Βερολίνο ενάντια στην γενοκτονία του Ισραήλ στη Γάζα, εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες εκφράζουν την αντίθεσή τους στην εξωτερική πολιτική των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.
Κι όμως, η ευρωπαϊκή μετάβαση σε οικονομίες πολέμου περνάει σχεδόν αθόρυβα στην πολιτική ζωή της Ευρώπης. Τα μεγάλα πολιτικά κόμματα αποφεύγουν να θέσουν το ζήτημα, εγκλωβισμένα στην συναίνεση για το λεγόμενο στόχο της -ουτοπικής- ευρωπαϊκής «στρατηγικής αυτονομίας» και την ανάγκη για τον «εκσυγχρονισμό της άμυνας». Τα συνδικάτα από την άλλη μεριά, περιορίζονται κατά κύριο λόγο σε περιστασιακές κινητοποιήσεις που λειτουργούν περισσότερο ως βαλβίδες εκτόνωσης παρά ως πραγματική κοινωνική αντιπαράθεση.
Έτσι, η Ευρώπη προχωρά στη μεγαλύτερη αναδιάταξη των προτεραιοτήτων της από τη δεκαετία του ’50 χωρίς να υπάρχει πραγματικός δημόσιος διάλογος. Και ενώ οι προϋπολογισμοί προσαρμόζονται σταδιακά στις «ανάγκες της ασφάλειας» και του πολέμου, επικρατεί ο κατακερματισμός και η σιωπή.
Και ίσως αυτό, περισσότερο κι από τους εξοπλισμούς, να είναι το πιο ανησυχητικό στοιχείο της νέας ευρωπαϊκής εποχής.
- ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης:
ΕΕ και ΝΑΤΟ προετοιμάζουν τα “σφαγεία” των λαών – “Σχέδιο ετοιμότητας” για πολεμικό όλεθρο
Οι χώρες της ΕΕ έχουν πέντε χρόνια για να προετοιμαστούν για πόλεμο, καταδεικνύει το στρατιωτικό σχέδιο που παρουσίασε χθες η Κομισιόν υπό τον τίτλο «Οδικός Χάρτης για την Αμυντική Ετοιμότητα 2030» («Defence Readiness Roadmap 2030»)........
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου