Εξάρχεια: Από γειτονιά αντίστασης σε πεδίο επενδύσεων – Η άνοδος των Airbnb και η παρουσία Ισραηλινών αγοραστών
Άρθρο του Al Jazeera μιλάει για την κατάσταση στα Εξάρχεια
Τα Εξάρχεια, μια από τις πιο ιστορικές γειτονιές της Αθήνας με μακρά παράδοση κοινωνικών αγώνων και πολιτικής αμφισβήτησης, αλλάζουν πρόσωπο. Η εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων, οι αγορές ακινήτων από ξένους επενδυτές και η μετατροπή ολόκληρων κτιρίων σε τουριστικά καταλύματα εντείνουν την πίεση στους κατοίκους, οι οποίοι βλέπουν τη γειτονιά τους να απομακρύνεται σταδιακά από τον χαρακτήρα που γνώριζαν.
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκονται και οι Ισραηλινοί επενδυτές, οι οποίοι, σύμφωνα με κατοίκους και επαγγελματίες της περιοχής, έχουν αποκτήσει σημαντική παρουσία στην τοπική αγορά ακινήτων. Για πολλούς από όσους ζουν στα Εξάρχεια, η εξέλιξη αυτή δεν αφορά μόνο την άνοδο των ενοικίων, αλλά και μια ευρύτερη μεταβολή της κοινωνικής και πολιτικής ταυτότητας της περιοχής.
Ένας χάρτης γεμάτος κόκκινες κουκκίδες
Η 69χρονη αρχιτέκτονας Τόνια Κατερίνη ζει στα Εξάρχεια από το 1986. Το τελευταίο διάστημα, μαζί με μια ομάδα γειτόνων της, καταγράφει ψηφιακά αγορές ακινήτων από ξένους επενδυτές, αξιοποιώντας δημόσια διαθέσιμα στοιχεία. Στον χάρτη που έχουν δημιουργήσει, οι σχετικές αγορές σημειώνονται με κόκκινες κουκκίδες. Όταν η Κατερίνη απομακρύνει την εικόνα από τον δρόμο της, το κόκκινο έχει σχεδόν κυριαρχήσει.
Η ίδια ομάδα εκτιμά ότι ισραηλινά κεφάλαια βρίσκονται πίσω από μεγάλο μέρος των νέων εταιρικών ξενοδοχειακών μονάδων και των καταλυμάτων βραχυχρόνιας μίσθωσης στην περιοχή. Σύμφωνα με τις δικές τους καταγραφές, το ποσοστό ξεπερνά το μισό.
Στον δρόμο όπου κατοικεί η Κατερίνη, δύο κτίρια έχουν αγοραστεί από Ισραηλινούς επενδυτές, όπως αναφέρει η ίδια. Μάλιστα, το διαμέρισμα ακριβώς κάτω από το δικό της ανήκει σε εταιρεία ισραηλινών συμφερόντων.
Η εικόνα αυτή προκαλεί αντιδράσεις σε μια γειτονιά όπου οι παλαιστινιακές σημαίες στα μπαλκόνια και τα συνθήματα αλληλεγγύης στους τοίχους αποτελούν μέρος του δημόσιου χώρου. Σε κοντινούς δρόμους, συνθήματα κατά των Airbnb και της παρουσίας Ισραηλινών επενδυτών έχουν γραφτεί στις προσόψεις κτιρίων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ακτιβιστές έχουν καλύψει με κόκκινη μπογιά τα πληκτρολόγια εισόδου και τις εξωτερικές επιφάνειες καταλυμάτων.
Για τους κατοίκους που αντιδρούν, η εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων αποτελεί βασικό μοχλό εξευγενισμού της περιοχής, μιας διαδικασίας που αυξάνει το κόστος στέγασης και εκτοπίζει σταδιακά τα χαμηλότερα εισοδήματα.
Από την παράδοση των αγώνων στην τουριστική αξιοποίηση
Η πολιτική ταυτότητα των Εξαρχείων έχει βαθιές ιστορικές ρίζες. Το 1973, φοιτητές του κοντινού Πολυτεχνείου εξεγέρθηκαν κατά της στρατιωτικής δικτατορίας, η οποία κατέρρευσε την επόμενη χρονιά.
Το 2008, η δολοφονία του 15χρονου Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου από αστυνομικό στα Εξάρχεια πυροδότησε ένα κύμα διαδηλώσεων και ταραχών σε ολόκληρη τη χώρα. Η Κατερίνη περιγράφει εκείνη την έκρηξη οργής ως «φωτιά σε ξερό χορτάρι». Τα χρόνια που ακολούθησαν, με την οικονομική κρίση να βαθαίνει, η κοινωνική δυσαρέσκεια συνέβαλε και στην άνοδο του ΣΥΡΙΖΑ στην εξουσία το 2015.
Σήμερα, ωστόσο, οι κάτοικοι βλέπουν τη γειτονιά να μετασχηματίζεται υπό την πίεση της αγοράς ακινήτων και του τουρισμού.
Η Χρυσούλα Παπαγεωργίου, 46χρονη εκπαιδευτικός που ζει στα Εξάρχεια εδώ και 24 χρόνια, θυμάται μια περιοχή με ισχυρούς δεσμούς αλληλεγγύης. Όπως εξηγεί, η αλλαγή δεν έγινε από τη μια μέρα στην άλλη. Αρχικά, ορισμένοι ιδιοκτήτες νοίκιαζαν περιστασιακά ένα δωμάτιο του σπιτιού τους. Μετά την πανδημία της COVID-19, όμως, η κατάσταση επιταχύνθηκε, καθώς εταιρείες άρχισαν να αγοράζουν ολόκληρα κτίρια.
«Μέσα σε μια νύχτα, οι ενοικιαστές εκτοπίστηκαν και οι πολυκατοικίες άδειασαν», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Παράλληλα, άνοιξαν νέα μπαρ και καταστήματα εστίασης, με τραπέζια και καρέκλες να καταλαμβάνουν πεζοδρόμια που παλαιότερα ήταν πιο ήσυχα. Τα ενοίκια αυξήθηκαν, ενώ μετανάστες, οικογένειες χαμηλού εισοδήματος και άνθρωποι που κατοικούσαν σε υπόγεια ή ισόγεια διαμερίσματα βρέθηκαν πρώτοι αντιμέτωποι με την έξωση ή την αδυναμία παραμονής στην περιοχή.
Σχολεία έχασαν μαθητές, ενώ παλιά βιβλιοπωλεία, παραδοσιακά καφενεία και παντοπωλεία έκλεισαν.
Για χρόνια, κατειλημμένα κτίρια στα Εξάρχεια λειτουργούσαν ως καταφύγια για πρόσφυγες και μετανάστες. Η Παπαγεωργίου υποστηρίζει ότι αρκετά από αυτά βρίσκονταν σε οικόπεδα και κτίρια υψηλής εμπορικής αξίας, γεγονός που τα έφερε στο επίκεντρο αστυνομικών επιχειρήσεων και στη συνέχεια πωλήσεων. Από τις περίπου μισές καταλήψεις που υπήρχαν παλαιότερα, όπως λέει, έχει απομείνει μόνο μία.
Στο συγκεκριμένο κτίριο, πανό και ζωγραφισμένα υφάσματα εκφράζουν την αλληλεγγύη προς τις οικογένειες που εξακολουθούν να μένουν εκεί, ενώ γείτονες βοηθούν ώστε τα παιδιά τους να πηγαίνουν στο σχολείο.
Την ίδια στιγμή, από το 2022 η πλατεία Εξαρχείων παραμένει περιφραγμένη λόγω των εργασιών για την κατασκευή σταθμού του μετρό, ένα έργο στο οποίο αντιτάχθηκαν πολλοί κάτοικοι. Η παρουσία των ΜΑΤ στους δρόμους, σύμφωνα με την Παπαγεωργίου, έχει γίνει καθημερινό φαινόμενο.
Η ίδια εκτιμά ότι ο ευρύτερος στόχος είναι να μετατραπεί το κέντρο της Αθήνας σε μια περιοχή προσανατολισμένη σχεδόν αποκλειστικά στον τουρισμό.
Τα ξένα κεφάλαια και η θέση των Ισραηλινών αγοραστών
Η εισροή ξένων κεφαλαίων στην ελληνική αγορά ακινήτων έχει ενισχυθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Σύμφωνα με στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος, οι επενδύσεις μη κατοίκων σε ακίνητα στη χώρα έφτασαν το ρεκόρ των 2,75 δισ. ευρώ το 2024, προτού υποχωρήσουν το 2025.
Δεν υπάρχουν επίσημα στοιχεία που να καταγράφουν αναλυτικά την εθνικότητα των ξένων αγοραστών ακινήτων στην Αθήνα. Ωστόσο, ετήσια έρευνα του δικτύου μεσιτικών γραφείων RE/MAX Hellas για τις ολοκληρωμένες αγοραπωλησίες έδειξε, σύμφωνα με δημοσίευμα της ελληνικής εβδομαδιαίας εφημερίδας «Το Βήμα», ότι οι Ισραηλινοί αποτέλεσαν τη μεγαλύτερη ομάδα ξένων αγοραστών στην Αττική, ξεπερνώντας τους αγοραστές από την Τουρκία και τον Λίβανο.
Η Κατερίνη εκτιμά ότι ορισμένοι Ισραηλινοί επενδυτές θεωρούν την Ελλάδα ασφαλέστερο προορισμό για τα κεφάλαιά τους σε σύγκριση με το ίδιο το Ισραήλ. Παράλληλα, επισημαίνει τις στενές σχέσεις της ελληνικής κυβέρνησης με την ισραηλινή πλευρά. Τον Αύγουστο, η Αθήνα υπέγραψε συμφωνία ύψους 3,5 δισ. δολαρίων για την προμήθεια πυραυλικών συστημάτων από το Ισραήλ.
«Μια πολύ καλή επενδυτική ευκαιρία»
Ο Βαγγέλης Λαζαρίδης, μεσίτης ακινήτων και επικεφαλής παραρτήματος του Συλλόγου Μεσιτών Αθηνών-Αττικής, αποδίδει το επενδυτικό ενδιαφέρον για τα Εξάρχεια κυρίως σε οικονομικούς και πρακτικούς λόγους.
Όπως εξηγεί, η περιοχή ήταν για χρόνια υποβαθμισμένη, κάτι που την καθιστούσε ιδιαίτερα ελκυστική για όσους αναζητούσαν ακίνητα με προοπτικές αξιοποίησης. Βρίσκεται κοντά στο κέντρο, διαθέτει πρόσβαση στο μετρό και γειτνιάζει με πανεπιστήμια στα οποία φοιτούν πολλοί ξένοι φοιτητές. Επιπλέον, σε αντίθεση με άλλες περιοχές του ιστορικού κέντρου, όπως η Πλάκα, υπόκειται σε λιγότερους περιορισμούς ως προς την αξιοποίηση των κτιρίων.
Ο ίδιος επισημαίνει ότι η άφιξη των πρώτων αγοραστών συχνά λειτουργεί ως καταλύτης για την προσέλκυση περισσότερων επενδυτών, ενισχύοντας τη δυναμική της αγοράς.
Οι αλλαγές στη νομοθεσία και το ενδεχόμενο αύξησης της φορολογίας
Η κυβέρνηση επιχειρεί πλέον να περιορίσει την ένταση της αγοράς ακινήτων, με μέτρα που αναμένεται να επηρεάσουν και τους ξένους επενδυτές.
Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης ανακοίνωσε τον προηγούμενο μήνα ότι ο φόρος μεταβίβασης για αγοραστές κατοικιών από χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης σχεδιάζεται να αυξηθεί από το 3% στο 15%, με εφαρμογή από τον Ιούλιο του 2027.
Η προοπτική αυτή έχει προκαλέσει αντιδράσεις στο Ισραήλ. Σε πρόσφατο δημοσίευμά της, η «Jerusalem Post» υποστήριξε ότι η Ελλάδα, η οποία τα προηγούμενα χρόνια αποτελούσε δημοφιλή προορισμό για Ισραηλινούς που αναζητούσαν ακίνητα σε σχετικά προσιτές τιμές και με ελκυστικές αποδόσεις, ενδέχεται να γίνει πολύ λιγότερο ελκυστική.
Ο Λαζαρίδης, πάντως, αναφέρει ότι οι ενώσεις μεσιτών αντιτίθενται στο μέτρο και εκτιμά ότι η εφαρμογή του μπορεί να καθυστερήσει ή ακόμη και να μην προχωρήσει. Σύμφωνα με το ελληνικό ειδησεογραφικό μέσο in.gr, παράγοντες της αγοράς εκτιμούν ότι ορισμένοι αγοραστές από χώρες εκτός ΕΕ ενδέχεται να επισπεύσουν τις αγορές τους πριν από την προβλεπόμενη ημερομηνία εφαρμογής.
Λιγότερα Airbnb, αλλά το στεγαστικό πρόβλημα παραμένει
Μια πιο συγκρατημένη εικόνα για την πορεία της αγοράς περιγράφει η Ιρίνα Ροντνιάκ, μεσίτρια ουκρανικής καταγωγής που διατηρεί δικό της γραφείο κοντά στα Εξάρχεια.
Όπως αναφέρει, όταν οι Ισραηλινοί αγοραστές άρχισαν να εμφανίζονται συστηματικά στην αγορά, πριν από περίπου μία δεκαετία, αντιπροσώπευαν σχεδόν το 60% των ξένων πελατών της. Αρκετοί αγόραζαν ολόκληρα κτίρια γραφείων με σκοπό να τα μετατρέψουν σε ξενοδοχεία.
Μέχρι περίπου το 2024, οι αλλοδαποί αγοραστές αντιστοιχούσαν στο 70% των πωλήσεών της. Φέτος, το ποσοστό έχει υποχωρήσει περίπου στο 30%, καθώς περισσότεροι Έλληνες επιστρέφουν στην αγορά κατοικίας, εν μέρει χάρη στο κρατικά υποστηριζόμενο στεγαστικό πρόγραμμα «Σπίτι μου».
Η Ροντνιάκ αποδίδει μέρος αυτής της αλλαγής στους νέους περιορισμούς για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις. Στο κέντρο της Αθήνας, όπου περιλαμβάνονται και τα Εξάρχεια, δεν εκδίδονται νέες άδειες για τέτοιου είδους μισθώσεις, ενώ τον Σεπτέμβριο η αναστολή παρατάθηκε έως το τέλος του 2027, σύμφωνα με «Το Βήμα».
Επιπλέον, τα ακίνητα που αγοράζονται μέσω του προγράμματος «χρυσή βίζα» μπορούν πλέον να διατίθενται μόνο για μακροχρόνια μίσθωση. Παράλληλα, εξακολουθούν να υπάρχουν κίνητρα για την απόκτηση και μετατροπή κενών επαγγελματικών κτιρίων σε κατοικίες, με χαμηλότερο όριο επένδυσης στις περιπτώσεις που πληρούν τις σχετικές προϋποθέσεις.
«Όποιος ζούσε στην Ελλάδα δεν μπορούσε να βρει σπίτι στο κέντρο. Τα πάντα ήταν στο Airbnb», σημειώνει η Ροντνιάκ, προσθέτοντας ότι πλέον τα διαθέσιμα καταλύματα βραχυχρόνιας μίσθωσης είναι αισθητά λιγότερα.
Οι κάτοικοι των Εξαρχείων αντιμετωπίζουν με επιφυλακτικότητα τα κυβερνητικά μέτρα. Θεωρούν ότι οι περιορισμοί στις νέες βραχυχρόνιες μισθώσεις είναι προσωρινοί και ότι οι επενδυτές με επαρκή οικονομική ισχύ μπορούν να βρουν τρόπους να συνεχίσουν να δραστηριοποιούνται. Επιπλέον, μεγάλο μέρος των κτιρίων έχει ήδη μετατραπεί σε τουριστικά καταλύματα, με αποτέλεσμα οι αλλαγές στη νομοθεσία να μην μπορούν να αντιστρέψουν εύκολα όσα έχουν προηγηθεί.
Για την Παπαγεωργίου, πάντως, η δυνατότητα να παραμείνει στη γειτονιά αποτελεί και ζήτημα προσωπικής τύχης. Η ιδιοκτήτρια του διαμερίσματός της, η οικογένεια της οποίας ζει στα Εξάρχεια εδώ και γενιές, αρνείται να αυξήσει το ενοίκιο, αντιμετωπίζοντας την απόφασή της ως πράξη αντίστασης.
Η ίδια λέει χαριτολογώντας ότι ο λογιστής της ιδιοκτήτριας την έχει προειδοποιήσει πως, με αυτή τη στάση, συμβάλλει στην ανατροπή των δεδομένων της αγοράς.
Στα Εξάρχεια, η σύγκρουση γύρω από τα ακίνητα αποτυπώνει ένα ευρύτερο δίλημμα για το μέλλον του κέντρου της Αθήνας: αν η κατοικία θα παραμείνει προσιτή στους ανθρώπους που ζουν και εργάζονται εκεί ή αν η εμπορική αξιοποίηση και ο τουρισμός θα συνεχίσουν να καθορίζουν όλο και περισσότερο τον χαρακτήρα των ιστορικών γειτονιών της πόλης.
Με πληροφορίες από Al Jazeera
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου