Το τέλος του νεοφιλελευθερισμού ή το τέλος της δημοκρατίας
Το antapocrisis αναδημοσιεύει το άρθρο του οικονομολόγου Frederic Lordon από την Monde Diplomatique που υποστηρίζει ότι συμπίπτουν όλες οι δυναμικές για μια υπαρξιακή κρίση του νεοφιλελευθερισμού. Οι εξελίξεις έκτοτε στη Γαλλία, με την έκρηξη του νεολαιίστικου κινήματος αλλά και των εργαζομένων ενάντια στις περικοπές των δημοσίων δαπανών που κάνει η κυβέρνηση Μακρόν, επιβεβαιώνουν το σαθρό έδαφος στο οποίο στηρίζεται ο νεοφιλελευθερισμός. Ο Lordon υποστηρίζει ότι η ενεργειακή κρίση συγκλίνει με την κρίση στη φούσκα της ΤΝ που θα σκάσει σύντομα, τη διατροφική κρίση εξαιτίας του πληθωρισμού και της εγκατάλειψης, και του ιδιωτικού χρέους το οποίο, ως συνήθως, μέσω του χρηματοπιστωτικού τομέα μετακυλίεται στους κρατικούς προϋπολογισμούς. Η συνάντηση όλων αυτών των ενδεχομένων συγκλίνει με την εμπέδωση ενός πολεμοχαρούς κλίματος στις ευρωπαϊκές κοινωνίες – και στη γαλλική – που μπορεί να αναστείλει στοιχειώδεις δημοκρατικές διαδικασίες.
Τον Απρίλιο του 2007, η στήλη «αγορές» του The Economist, με τίτλο Buttonwood, δημοσίευσε το άρθρο: «Signs of the beast». Το «Θηρίο» ήταν η κρίση των ενυπόθηκων δανείων υψηλού κινδύνου, της οποίας ήδη καταγράφει τα πρώτα σημάδια. Αλλά εκείνο το θηρίο δεν ήταν παρά ένας αρουραίος. Σε σύγκριση με αυτό που έρχεται. Σε αυτό το στάδιο, δεν πρόκειται πλέον για κρίση — ακόμη και για μια καταστροφική κρίση. Πρόκειται για τη Μεγάλη Ευθυγράμμιση: ένα γεγονός με πολλαπλούς παράγοντες, πολύτροπο (προέρχεται από όλες τις πλευρές), κατακλυσμικό και, πάνω απ’ όλα, συντονισμένο: όλες οι δυναμικές ενισχύουν αμοιβαία η μία την άλλη, σε μια ασυνήθιστη συγχρονία κρίσης. Ένα γεγονός τέτοιας κλίμακας που θέτει υπό αμφισβήτηση τη διατήρηση του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού.
Ενεργειακή κρίση, διατροφική κρίση
Είχαμε μείνει έκπληκτοι που, με μια έκρηξη, ισοδύναμη με τους κραδασμούς του 1973, του 1979 και του 2022 (Ουκρανία) συνολικά, οι τιμές του πετρελαίου παρέμειναν αρχικά «λογικά» γύρω στα 100 δολάρια το βαρέλι. Λίγο αργότερα ανακαλύψαμε ότι το SPR (Στρατηγικό Απόθεμα Πετρελαίου) των ΗΠΑ, είχε κινητοποιηθεί εντατικά — με αποτέλεσμα να βρίσκεται τώρα στο ιστορικά χαμηλότερο επίπεδό του. Και ότι η Κίνα είχε αναλάβει το μερίδιό της στην προσαρμογή, μειώνοντας μαζικά τις δικές της εισαγωγές πετρελαίου από τον Κόλπο για να αφήσει χώρο στους περιφερειακούς εταίρους της. Δύο ωραίες κινήσεις, αλλά χωρίς συνέχεια. Τώρα θα γίνει χαμός.
Μετά το Ορμούζ, έκλεισε και το Μπαμπ αλ-Μαντέμπ. Ο αγωγός ανατολής-δύσης της Σαουδικής Αραβίας είναι εκτός λειτουργίας μετά τις επιθέσεις των Χούθι. Η Σαουδική Αραβία έχει ήδη ακυρώσει όλες τις παραδόσεις αργού πετρελαίου προς την Ευρώπη για τον επόμενο μήνα. Διαβάζουμε εντελώς παράξενα πράγματα, όπως: «Η Aramco αναζητά πετρέλαιο στη Μεσόγειο». Η Aramco. Η σαουδαραβική πετρελαϊκή εταιρεία. Που εκμεταλλεύεται το μεγαλύτερο κοίτασμα στον κόσμο. Και παρόλα αυτά: προσπαθεί να προμηθευτεί πετρέλαιο «στη Μεσόγειο». Από την πλευρά της, η Ρωσία, που συνήθως είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος εξαγωγέας ντίζελ, έχει μετατραπεί σε εισαγωγέα λόγω των επιθέσεων ουκρανικών drones εναντίον των διυλιστηρίων.
Μια ειδική αναφορά στο ντίζελ: πράγματι, καθορίζει το κόστος μεταφοράς όλων των εμπορευμάτων, καθώς και το κόστος των γεωργικών παραγωγών (συμπεριλαμβανομένης φυσικά της αλιείας). Η μέση τιμή του γαλονιού ντίζελ πλησιάζει τα 6,50 δολάρια στις Ηνωμένες Πολιτείες (8,40 στην Καλιφόρνια) — λιγότερο από 3 είχε πριν από την έναρξη του πολέμου κατά του Ιράν. Η επίδραση στη γεωργική παραγωγή είναι ήδη καταστροφική — μεταξύ του πληθωρισμού για (και από) τους παραγωγούς που επιβιώνουν, και της μείωσης της παραγωγής λόγω εκείνων που θα εξαφανιστούν. Στην πραγματικότητα, η εικόνα της διατροφικής κρίσης είναι τρομακτική. Πληθωρισμός στα αζωτούχα λιπάσματα, καύσωνες, έντονο υδατικό στρες, El Niño: «Όλοι οι παράγοντες μιας μεγάλης γεωργικής κρίσης συνδυάζονται αυτή τη στιγμή», συνοψίζει ο Serge Zaka. Ο οποίος δεν κρύβει μια υποψία ανησυχίας. Αυτό επιβεβαιώνει, από την άλλη άκρη του κοινωνικού χώρου, μια αναλύτρια της JP Morgan. Όπως και ένας από τους συναδέλφους της, αυτή τη φορά από την Barclays, ο οποίος, από την πλευρά του, επεκτείνει την πρόβλεψη σε όλες τις πρώτες ύλες.
Ο πληθωρισμός προμηνύεται βίαιος. Το ίδιο και η ύφεση. Η γαλλική οικονομία ήδη κατευθύνεται σιγά-σιγά προς αυτή την κατεύθυνση. Η Τράπεζα της Γαλλίας αναθεώρησε την πρόβλεψή της για την ανάπτυξη το 2026 από 0,9% σε 0,4% — κάτι που ισοδυναμεί με το να βουτάς το δάχτυλο του ποδιού στο νερό πριν από τη μεγάλη βουτιά. Το τεράστιο πλήγμα στην αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών θα μεταδοθεί στην κατανάλωση και στη συνέχεια στις επενδύσεις. Οι επιχειρήσεις θα δουν τις ταμειακές ροές τους να καταρρέουν λόγω της αύξησης των τιμών των εισροών. Όμως, όσον αφορά την ύφεση, το κύριο βάρος θα προέλθει από αλλού. Από τον χρηματοπιστωτικό τομέα.
Θανατηφόρες συνέργειες
Διότι η χρηματοπιστωτική αποκάλυψη συνεχίζει να ωριμάζει. Στον τομέα του private credit, όπου ο ζωτικός δείκτης, το ποσοστό αθέτησης υποχρεώσεων των επιχειρήσεων στις οποίες έχουν δανείσει τα κεφάλαια, αυξάνεται αμείλικτα — 6,3% σύμφωνα με τη Fitch… 19% σύμφωνα με την Pimco, και αυτό το παράλογο εύρος λέει από μόνο του αρκετά για τον βαθμό αδιαφάνειας που επικρατεί σε αυτόν τον κλάδο της χρηματοοικονομικής αγοράς. Δεν είναι τυχαίο που το αποκαλούν shadow banking. Και μετά υπάρχει η τεχνητή νοημοσύνη (AI). Η μεγάλη επαναφορά προς την οποία κατευθύνεται κατευθείαν η χρηματοοικονομική AI, το τείχος των δεσμεύσεων, δηλαδή των υποσχέσεων για παραγγελίες που τώρα λήγουν. Παραγγελίες υπολογιστικής ισχύος από τα εργαστήρια προς τις μεγάλες εταιρείες, παραγγελίες από τις μεγάλες εταιρείες προς τους κατασκευαστές κέντρων δεδομένων (βλ.: «AI: το τείχος»). Και η πυραμίδα στην κορυφή της τεχνητής νοημοσύνης που αρχίζει να κλονίζεται — η κορυφή: μια παραληρηματική υπόθεση, η υπόθεση της «θετικής δεύτερης παραγώγου», η υπόθεση της απεριόριστης εκθετικής αύξησης των αναμενόμενων χρηματιστηριακών αποτιμήσεων. Βουνά χρεών, σε τρισεκατομμύρια δολάρια, που οδεύουν προς την αδυναμία εξόφλησής τους — τα πρώτα σημάδια της οποίας αρχίζουν να εμφανίζονται.
Από εκεί θα προέλθει πράγματι το μεγαλύτερο μέρος της ύφεσης και, όπως πάντα, όπως σε όλες τις κρίσεις ιδιωτικού χρέους, μέσω του πιστωτικού καναλιού: όσο οι τράπεζες, και οι δανειστές γενικά, ήταν σπάταλοι κατά τη διάρκεια της φούσκας, τόσο δεν θέλουν πλέον να αναλάβουν το παραμικρό επιπλέον κίνδυνο όταν αυτή σκάσει — συμπεριλαμβανομένων των φορέων της πραγματικής οικονομίας, οι οποίοι δεν είχαν καμία ευθύνη για την υπερβολή, αλλά θα υποστούν εξίσου όλες τις συνέπειες της κατάρρευσης. Η πιστωτική κατάρρευση: ο στραγγαλισμός της πίστωσης για ολόκληρη την οικονομία. Μια οικονομία χωρίς πίστωση, μια οικονομία σε ελεύθερη πτώση.
Από αυτό το σημείο ξεκινάνε όλα. Η οικονομική κρίση του Ορμούζ, η χρηματοπιστωτική κρίση: δύο συστήματα κρίσης που ενισχύουν αμοιβαία το ένα το άλλο, σχηματίζοντας σχεδόν ένα τρίτο, το σύστημα των αλληλεπιδράσεών τους — βίαια εκρηκτικό. Είναι αδύνατο να ανακατασκευαστεί μια γραμμική αλληλουχία: τα πράγματα εκτρέπονται προς όλες τις κατευθύνσεις, και δεν έχει σημασία από πού ξεκινάει. Για παράδειγμα: 1) Η έναρξη μιας ύφεσης ωθεί τα ποσοστά αθέτησης πληρωμών στον τομέα του private credit. 2) Ο οποίος τομέας δεν μπορεί πλέον να συνεχίσει να «υποστηρίζει» την τεχνητή νοημοσύνη (AI), της οποίας έχει γίνει ο κύριος χρηματοδότης. 3) Το βουνό των χρεών της «AI» αρχίζει να καταρρέει τμηματικά: η Oracle, για παράδειγμα, ή η Softbank, προάγγελοι της γενικής κατολίσθησης. 4) Μεγάλη ανησυχία στις αγορές πιστώσεων. 5) Δεν μπορεί πλέον να βασιστεί κανείς στους διάφορους επενδυτές (επενδυτές σε αμοιβαία κεφάλαια private credit ή συνδρομητές των χρεών των μεγάλων εταιρειών) για να εξασφαλιστεί η συνέχιση της αναχρηματοδότησης της τεχνητής νοημοσύνης. 6) Ούτε στις τράπεζες. 7) Στιγμή κατά την οποία η πυραμίδα της τεχνητής νοημοσύνης καταρρέει με μεγάλο θόρυβο. 8) Τραβώντας μαζί της όλους τους πιστωτές και όλους τους μετόχους της. 9) Άρα, οι τράπεζες βρίσκονται στο τέλος της διαδρομής τους. 10) Ζημίες εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων, καταστροφική κρίση ρευστότητας και θανατηφόρα πιστωτική στενότητα. 11) Παύση της οικονομίας με απερίγραπτη βιαιότητα, εκτόξευση των ποσοστών αθέτησης – ανατροπή στο ιδιωτικό πιστωτικό σύστημα, στην τεχνητή νοημοσύνη, στην πραγματικότητα σε ολόκληρο τον χρηματοπιστωτικό τομέα.
Εξαφάνιση του «ακίνδυνου περιουσιακού στοιχείου»
Θα μπορούσαμε να παρουσιάσουμε δέκα παραλλαγές αυτής της αλυσιδωτής αντίδρασης, ξεκινώντας από δέκα διαφορετικά σημεία εκκίνησης, δεδομένης της πυκνότητας των δικτυωτών συνδέσεων μεταξύ όλων των στοιχείων του πίνακα — επανάληψη προς το χειρότερο. Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Υπάρχει και η «επικάλυψη»: τα επιτόκια — σαν ένα τέταρτο στρώμα της κρίσης: αυτόνομο σε πρώτη φάση, προορισμένο να αλληλεπιδράσει με τα άλλα τρία. Τα επιτόκια ανεβαίνουν. Παντού. Ειδικά τα επιτόκια του αμερικανικού κρατικού χρέους και για πολλαπλούς λόγους: η αρχική έλλειψη ανταπόκρισης απέναντι στον πληθωρισμό εκ μέρους του Κέβιν Γουόρς, προέδρου της Ομοσπονδιακής Τράπεζας, οδήγησε τις αγορές ομολόγων να κάνουν, κατά κάποιον τρόπο, τη δουλειά στη θέση του, αυξάνοντας τα επιτόκια των κρατικών ομολόγων, τα οποία θεωρούνται επιτόκια αναφοράς· από την πλευρά της, η άνοδος των επιτοκίων στην Ιαπωνία απειλεί να καταρρεύσει την αγορά των US Bonds, των οποίων οι Ιάπωνες επενδυτές είναι οι κύριοι κάτοχοι (ύψους 1,2 τρισεκατομμυρίων δολαρίων…), τα οποία αρχίζουν να πωλούν για να επιστρέψουν στη χώρα τους, καθώς εκεί δίνουν καλύτερες αποδόσεις. Τέλος, «το αμερικανικό χρέος είναι εκτός ελέγχου», αποφάνθηκαν «οι αγορές».
Ολόκληρος ο τομέας των επιτοκίων λειτουργεί προς το χειρότερο. Δηλαδή, ο τομέας των επιτοκίων των κρατικών ομολόγων. Αλλά και ο τομέας των κεντρικών τραπεζών, με όλα τα «ερπετοειδή μυαλά» σε επιφυλακή, που γνωρίζουν μόνο την κίνηση της αύξησης των επιτοκίων όταν επιστρέφει ο πληθωρισμός — ακόμα και αν αυτές οι αυξήσεις δεν έχουν καμία επίδραση σε έναν πληθωρισμό που οφείλεται στην έλλειψη πρώτων υλών. Στην πραγματικότητα, οι κεντρικοί τραπεζίτες πιέζονται από τις αγορές, οι οποίες, εξίσου «ερπετοειδείς» με αυτούς, απαιτούν αυτή την αύξηση με κάθε τρόπο — ακόμα κι αν αυτή θα καταλήξει να τους καταστρέψει. Γιατί αυτό ακριβώς θα συμβεί: η γενική αύξηση των επιτοκίων είναι ο ισχυρότερος πυροκροτητής για να γκρεμίσει, αν χρειαζόταν, την πυραμίδα των ιδιωτικών χρεών που αρχίζει να κλονίζεται — αυτή της τεχνητής νοημοσύνης και του private credit. Και αυτό χωρίς να υπολογίσουμε την επιπλέον ύφεση που θα ακολουθήσει μια γενική αύξηση των επιτοκίων.
Με το εξής επιπλέον: η αμφισβήτηση του αμερικανικού δημόσιου χρέους αποτελεί πρωτιά. Θα έχει, βεβαίως, την «αρετή» να μεταμορφώσει μια κρίση ιδιωτικού χρέους σε κρίση δημόσιου χρέους — μια κίνηση ιδεολογικής απόκρυψης που δεν ήταν δυνατή κατά τη διάρκεια της κρίσης των subprimes. Αλλά θα έχει επίσης το, κατά πολύ δαπανηρό, αποτέλεσμα να στερήσει ολόκληρο το χρηματοπιστωτικό σύστημα από τον απόλυτο αποσβεστήρα κινδύνου του: το λεγόμενο «ακίνδυνο περιουσιακό στοιχείο». Το «ακίνδυνο περιουσιακό στοιχείο», όπως υποδηλώνει το όνομά του, είναι το καταφύγιο στο οποίο καταφεύγουν οι επενδυτές όταν όλοι οι άλλοι τομείς της χρηματοοικονομικής αγοράς καταρρέουν, σε μια κίνηση που ονομάζεται flight to quality. Γενικά, πρόκειται για ένα κρατικό ομόλογο, που θεωρείται κορυφαίας ποιότητας, πρωτίστως: το χρέος του ηγεμόνα. Όμως, ο ηγεμόνας χάνει το ένα μετά το άλλο όλα τα στοιχεία της θέσης του: γεωπολιτικά, και τώρα χρηματοοικονομικά και νομισματικά. Αν αμφισβητηθεί το χρέος του ηγεμόνα, η «ποιότητα» καταστρέφεται: η «φυγή» δεν έχει πια πού να πάει.
Σενάριο: οι προεδρικές εκλογές δεν θα πραγματοποιηθούν
Μια τέτοια συσσώρευση, μια τέτοια επανάληψη, είναι σπάνια φαινόμενο: η συνέργεια της καταστροφής. Αυτή είναι η Μεγάλη Ευθυγράμμιση: όλες οι δυναμικές του νεοφιλελευθερισμού, αυτές της απελευθερωμένης ιδιωτικής χρηματοοικονομικής αγοράς, αυτές των εμπορευματοποιημένων δημόσιων χρεών, αυτές των οικονομικών πολιτικών που προσαρμόζονται στις απαιτήσεις των επενδυτών, αυτές της παγκοσμιοποίησης των αλυσίδων εφοδιασμού, αυτές της συστηματικής μετακύλισης όλων των προσαρμογών στους πληθυσμούς, όλες αυτές οι δυναμικές βρίσκονται σε φάση σύγκλισης. Όταν όλες οι τάσεις του νεοφιλελευθερισμού συνωμοτούν, είναι ο ίδιος ο νεοφιλελευθερισμός που αποδεικνύεται — και αποκαλύπτεται.
Ο δεσμός των αντιφάσεών του είναι απόλυτος, χωρίς λύση. Η απάντηση της οικονομικής πολιτικής είναι ήδη γνωστή: θα είναι οι βάναυσες περικοπές στις δημόσιες και κοινωνικές δαπάνες, παράλογες σε περίοδο ύφεσης. Οι κυβερνήσεις προχωρούν προς αυτή την κατεύθυνση ήδη από τώρα, καθώς αισθάνονται ότι δεν έχουν καμία άλλη επιλογή, και πράγματι: έχουν επιλέξει, μαζί με την Ευρώπη, την υποταγή στις αγορές· στη συνέχεια, από ιδεολογική τρέλα, την άρνηση της φορολογικής εισφοράς που επιβάλλεται στους πλούσιους και στο κεφάλαιο· δημιουργώντας, κατά συνέπεια, μακροπρόθεσμα ένα δημόσιο χρέος τέτοιο που οι επενδυτές αυτή τη φορά θα αρνηθούν την αρχή των αυτόματων δημοσιονομικών σταθεροποιητών. Να αφήσουν τα ελλείμματα να διευρυνθούν (όπως θα έπρεπε): αδύνατο — οι αγορές. Να κάνουν βάναυσες περικοπές: μια τρέλα — η ύφεση. Δεν υπάρχει πια πουθενά κανένας βαθμός ελευθερίας — εκτός, φυσικά, από την έξοδο από τον νεοφιλελευθερισμό: από το ευρώ, από τις κεφαλαιαγορές, από τη φορολογική απαγόρευση.
Το αίσθημα στον πληθυσμό ίσως να μην έχει αυτή την αναλυτική σαφήνεια, αλλά θα έχει την ένταση που του αρμόζει στην βίαιη απόρριψη ενός «αυτού» που «δεν μπορεί πια να συνεχιστεί». Ελλείψει οργανωμένου κοινωνικού κινήματος, συνδικαλιστικών ηγεσιών αντάξιων της συγκυρίας, ή που πιστεύουν ότι χρειάζεται «μια ημέρα δράσης» και μετά θα εξαφανιστούν, αυτό το αίσθημα ότι δεν υπάρχει κανείς να τους φροντίσει θα ενταθεί, αλλά με τον πιο άτακτο τρόπο, και μάλιστα τόσο περισσότερο όσο οι καταστάσεις απόγνωσης δεν θα αφήνουν καμία δυνατότητα να περιμένουν τις προεδρικές εκλογές. Βλέπουμε ήδη τα πρώτα σημάδια. Όταν η διατροφική κρίση χτυπήσει, όταν τα νοικοκυριά θα βρεθούν σε αδιέξοδες καταστάσεις, θα πέσουν οι σιδερένιες κουρτίνες των υπεραγορών και θα γίνουν επιδρομές σε βενζινάδικα.
Η σφετεριστική «Μακρονία» το βλέπει να έρχεται, ίσως δεν έχει φοβηθεί ποτέ τόσο πολύ από την εποχή των «κίτρινων γιλέκων». Και έχει δίκιο. Το χρηματοοικονομικό, οικονομικό, κοινωνικό και πολιτικό τσουνάμι πλησιάζει, και ξέρει ότι δεν θα γλιτώσει. Για να διατηρήσει την κυριαρχία της, που έχει φτάσει στην τελειότητα χάρη στη νεοφιλελεύθερη διαμόρφωση του καπιταλισμού, η αστική τάξη είναι έτοιμη για τα πάντα. Έχουμε ήδη τα προμηνύματα. Μια γιγαντιαία επιχείρηση συλλογικής προετοιμασίας βρίσκεται σε εξέλιξη. Η συνάντηση στο Ελιζέ με όλους τους εκπροσώπους των κομμάτων δίνει τις πρώτες ενδείξεις. Όπως ήταν αναμενόμενο, επρόκειτο για έκκληση προς την ομόνοια και την εθνική ενότητα — δηλαδή προς την ηρεμία και την παραίτηση — τη στιγμή που η νεοφιλελεύθερη αποσύνθεση ετοιμάζεται να διαλύσει την κοινωνία σε κομμάτια. Ίσως αυτό να είναι μόνο το πρώτο στάδιο της πορείας.
Ποιο θα μπορούσε να είναι το δεύτερο; Τώρα, εγκαταλείπουμε το πεδίο της λογικής πρόβλεψης για να εισέλθουμε σε αυτό του σεναρίου — και, κατά συνέπεια, στο πεδίο του κινδύνου του γελοίου… Δεν πειράζει. Πρέπει να το δεχτούμε, γιατί η εποχή μας αναγκάζει να εγκαταλείψουμε όλα τα σχήματα της γραμμικής εξάπλωσης, για να μας οδηγήσει να εξετάσουμε το βίαια «μη γραμμικό» — δηλαδή να φανταστούμε το αδιανόητο. Αν χρειαστεί, και το παραληρηματικό — σε σχέση με τα «γραμμικά» επιχειρήματα ». Εδώ, το μη γραμμικό/αφάνταστο/παραληρηματικό σενάριο προβλέπει το εξής: οι προεδρικές εκλογές δεν θα πραγματοποιηθούν.
Δεν καλούνται οι ηγέτες των κομμάτων στο Ελιζέ για να συζητήσουν την τιμή της βενζίνης ή τη διαθεσιμότητα των λαχανικών με τη DGSI, τη DGSE και τη DRM. Κάνοντας αυτό, εγκαθιδρύεται κάτι. Μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Συνδέοντας την ολική οικονομική κρίση που βιώνουμε με μια γεωπολιτική κρίση, αναμφίβολα πραγματική, αλλά διαχειρίσιμη — όπως πάντα: μέσω της διπλωματίας. Παρ’ όλα αυτά, θα την μεγεθύνουμε όσο πρέπει — για να καταπιεί πρώτα αυτή. Ο μαρξιστικός μηχανισμός που λειτουργεί μηχανικά, σύμφωνα με τον οποίο «ο καπιταλισμός επιλύει τις αντιφάσεις του μέσω του πολέμου», είναι απλώς ένας μηχανισμός. Τον βλέπουμε μερικές φορές να λειτουργεί… μηχανικά. Και μερικές φορές να ανταποκρίνεται επαρκώς στην πραγματικότητα. Όπως στην προκειμένη περίπτωση. Και στην τέχνη του να δηλητηριάζει σκόπιμα μια γεωστρατηγική κρίση που, στην πραγματικότητα, δεν αποτελεί κίνδυνο πριν να δηλητηριαστεί. Αλλά ο μιλιταρισμός που έχει καταλάβει τις γαλλικές «ελίτ», πολιτικές και των μέσων ενημέρωσης, είναι πραγματικά παραληρηματικός. Ανάμεσα σε εκατό άλλα παραδείγματα που θα μπορούσε κανείς να βρει στο France Inter, στο Monde, παντού στην πραγματικότητα: δεν υπάρχει ούτε μία βραδιά στο LCI χωρίς τις δύο υποχρεωτικές ώρες «συζητήσεων» με τίτλους («Ο Πούτιν έτοιμος για πυρηνική επίθεση;»· «Τα ρωσικά υποβρύχια»· «Ο Πούτιν έτοιμος για πυρηνική επίθεση;»· «Οι ρωσικοί υπερηχητικοί πύραυλοι»· «Ο ρωσικός στρατός έτοιμος να επιτεθεί στην Ευρώπη»; «Ο Πούτιν έτοιμος για πυρηνική επίθεση;»), ή «ντοκιμαντέρ» («Ο Πούτιν, ο άρχοντας του Κρεμλίνου», «Ο Πούτιν στο θωρακισμένο τρένο του», «Ο Πούτιν είναι (ένας) άρρωστος»). Οι «δηλητηριαστές» δεν βρίσκονται μόνο στο Ελιζέ.
Βρίσκονται σχεδόν παντού. Ο Άντι Μπέρναμ, πρωθυπουργός της Βρετανίας, προειδοποιεί τους υπηκόους του ότι πρέπει να «προετοιμαστούν για σοβαρές αναταράξεις στη ζωή τους», και τους συμβουλεύει να αρχίσουν να «αποθηκεύουν κονσερβοποιημένα τρόφιμα, πόσιμο νερό και να επιδείξουν πολιτική ανθεκτικότητα εν όψει ενός πολέμου». Προφανώς, δημιουργείται κλίμα σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης — με το Ηνωμένο Βασίλειο να έχει επανενταχθεί στην περίπτωση αυτή.
Η όξυνση της κατάστασης, ωστόσο, είναι η ειδικότητα του Μακρόν. Στην πραγματικότητα, όλα τον ωθούν προς αυτή την κατεύθυνση. Μια γεωστρατηγική κατάσταση που μπορεί να οξυνθεί, μια κατακλυσμιαία οικονομική και κοινωνική κατάσταση, μια πολιτική κατάσταση διαμαρτυρίας αντίστοιχων διαστάσεων, μια ιδεολογική απειλή για την τάξη που πρέπει να υπερασπιστεί, και τέλος μια ψυχοσύνθεση που δεν ξέρει να κάνει τίποτα άλλο από το να καταλαμβάνει το κέντρο της σκηνής, η οποία αρνείται με κάθε τρόπο να την εγκαταλείψει, για να συνεχίσει να ικανοποιεί εκεί τις αυταρχικές και μοναρχικές της τάσεις. Ο πόλεμος, ακόμα κι αν παραμείνει προσχηματικός — και, αντίστοιχα, ακόμα κι αν αυτό συνεπάγεται όλους τους κινδύνους αστάθειας —, δεν είναι η προφανής λύση, η μόνη ικανή να κόψει τον γόρδιο δεσμό; Αν, δυστυχώς, η ιδέα ριζώσει στο μυαλό του παραφρονούντος, θα εδραιωθεί εκεί ως αξεριζώτητη. Στο όνομα του επικείμενου πολέμου, θα κηρύξει κατάσταση έκτακτης ανάγκης, θα ενεργοποιήσει το άρθρο 16 και θα αναστείλει τις εκλογές — επικαλούμενος τον Ζελένσκι, φυσικά.
Αυτό είναι ένα σενάριο. Όχι ένα σενάριο για συνηθισμένες εποχές, αυτό είναι βέβαιο. Αλλά ποιος μπορεί ακόμα να πιστεύει ότι βρισκόμαστε σε συνηθισμένες εποχές; Ένα σενάριο είναι πραγματικά παραληρηματικό μόνο αν στερείται κάθε συνάφειας με την τρέχουσα συγκυρία και κάθε «λογικής» για όσους κατέχουν θέσεις εξουσίας — έχοντας ως μοναδική εμμονή την παραμονή τους σε αυτές. Δεν πραγματοποιούνται όλα τα σενάρια — γι’ αυτό άλλωστε τα ονομάζουμε «σενάρια». Εδώ, ωστόσο, η «λογική» υπάρχει και η συγκυρία ωριμάζει. Χάρη σε μια άνευ προηγουμένου κρίση του νεοφιλελευθερισμού, μια εκλογή θα μπορούσε να φέρει στην εξουσία μια δύναμη που θα σπάσει με τον νεοφιλελευθερισμό — με ακόμη περισσότερες πιθανότητες να επιτύχει τους στόχους της, πριν και μετά την εκλογή, καθώς η κρίση θα την νομιμοποιήσει, θα την καλέσει μάλιστα. Συνεπώς, οι εκλογές δεν πρέπει να πραγματοποιηθούν. Μεταξύ του τερματικού σταθμού του νεοφιλελευθερισμού και του τερματικού σταθμού της δημοκρατίας, αυτός έχει επιλέξει εδώ και καιρό.
Πηγή: Le Monde Diplomatique
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου