Η μαθητική εξέγερση στη Γαλλία δεν είναι πλέον μόνο μια μάχη για το σχολείο. Είναι η έκρηξη μιας γενιάς που βρίσκεται αντιμέτωπη με τις συνέπειες της λιτότητας για τους πολλούς, των κοινωνικών ανισοτήτων και της διάλυσης της δημόσιας εκπαίδευσης. Τα σχολεία παραμένουν σε αναβρασμό, ενώ μαθητές, εκπαιδευτικοί και εργαζόμενοι συναντιούνται στους δρόμους απέναντι στην αστυνομική καταστολή.

Από τα υποβαθμισμένα εργατικά προάστια μέχρι το κέντρο του Παρισιού, η νέα γενιά αμφισβητεί το μοντέλο που διευρύνει τις ταξικές ανισότητες και μεταφέρει διαρκώς το κόστος της καπιταλιστικής ανάπτυξης στους πολλούς, την ώρα που ο πλούτος συγκεντρώνεται αδιάκοπα στην κορυφή. Απέναντι σε ένα σχολείο για λίγους και μια κοινωνία για τους πλούσιους, το αίτημα είναι ένα σχολείο για όλους και μια κοινωνία για τους πολίτες της.

Είναι η γαλλική νεολαία η σπίθα μιας νέας κοινωνικής σύγκρουσης; Ο Νίκος Σμυρναίος, καθηγητής Επιστημών της Πληροφορίας και Επικοινωνίας στο Πανεπιστήμιο της Τουλούζης, μιλά στο tvxs για την εξέγερση που φέρνει ξανά στο προσκήνιο το πρόταγμα για έναν καλύτερο κόσμο.

Διαβάστε: Γαλλία / Έγινε viral ο δήμαρχος του Σεν Ντενί – «Aσπίδα» για τους μαθητές απέναντι στην αστυνομία

Τα χρόνια που είσαι στη Γαλλία, έχεις δει τέτοιες δυναμικές μαζικές διαδηλώσεις, ανάλογο κίνημα που να συνδέει μαθητές, φοιτητές, εκπαιδευτικούς και ευρύτερα εργαζόμενους;

Η διαδρομή του γαλλικού κοινωνικού κινήματος χαρακτηρίζεται από διαχρονική μαχητικότητα και υψηλή δυναμική, όπως αποτυπώνεται στην αναδρομή από το 1995 έως σήμερα. Η γενική απεργία του 1995 προκάλεσε την κατάρρευση της τότε κυβέρνησης. Ακολούθησε η μαζική εξέγερση φοιτητών και μαθητών το 2006 επί προεδρίας Ζακ Σιράκ ενάντια στο νέο ελαστικό συμβόλαιο εργασίας για τους νέους. Η υποχώρηση της κυβέρνησης το 2006 με την απόσυρση του επίμαχου νομοσχεδίου συνιστά την τελευταία ουσιαστική νίκη του κοινωνικού κινήματος στη χώρα.

Έκτοτε, μια σειρά από εκτεταμένες κινητοποιήσεις, όπως οι διαμαρτυρίες του 2016 ενάντια στην απορρύθμιση των εργασιακών σχέσεων, η εξέγερση των Κίτρινων Γιλέκων την περίοδο 2018 έως 2020, οι απεργιακές κινητοποιήσεις για το συνταξιοδοτικό σύστημα το 2019 και το 2023, καθώς και οι διαδηλώσεις μετά τη διάλυση της Εθνοσυνέλευσης από τον Μακρόν το 2024, δεν απέφεραν απτά αποτελέσματα. Ωστόσο, στην παρούσα συγκυρία, η κυβερνητική ηγεσία φαίνεται έτοιμη να ενδώσει σε ορισμένα από τα αιτήματα των διαδηλωτών.

EPA/HORCAJUELO GUILLAUME

Η αστυνομία φαίνεται να έχει κυριολεκτικά εξαπολύσει πόλεμο, επιτίθεται με δακρυγόνα, χειροβομβίδες κρότου λάμψης και πλαστικές σφαίρες απέναντι σε μαθητές, παιδιά 15-18 χρόνων που απλά μαζεύονται έξω από τα σχολεία τους και φωνάζουν για τα προβλήματα της ζωής τους. Ισχύει αυτό που βλέπουμε και πως νομικά μπορεί να είναι τόσο βίαιη;

Κατά την τελευταία δεκαετία και συγκεκριμένα από το 2016 και μετά, καταγράφεται μια θεμελιώδης καμπή στη στρατηγική της γαλλικής αστυνομίας, τόσο υπό τη “σοσιαλιστική” κυβέρνηση Ολάντ όσο και υπό τη διακυβέρνηση Μακρόν.

Το παραδοσιακό δόγμα διατήρησης της τάξης, το οποίο βασιζόταν στην αποστασιοποίηση από το πλήθος και στην αποφυγή βίαιων συγκρούσεων, αντικαταστάθηκε από τακτικές άμεσης αντιπαράθεσης, παγίδευσης διαδηλωτών και συστηματικής χρήσης όπλων “ήπιας φονικότητας” (flashballs, χειροβομβίδες κρότου λάμψης κλπ.) με βαριές συνέπειες για την υγεία των πολιτών.

Η περίοδος των Κίτρινων Γιλέκων υπήρξε η πλέον αιματηρή, με δεκάδες διαδηλωτές να υφίστανται ακρωτηριασμούς, τραυματισμούς και σοβαρούς ξυλοδαρμούς. Η εξέλιξη αυτή συνοδεύεται από τη διαπιστωμένη ριζοσπαστικοποίηση αστυνομικών κύκλων προς την ακροδεξιά και από πλήρη ασυλία που παρέχεται στην αστυνομική βία από την εκτελεστική και τη δικαστική εξουσία.

EPA/GAUTHIER BEDRIGNANS

Στο επίκεντρο των διεκδικήσεων βρίσκονται ζητήματα που αφορούν άμεσα την καθημερινότητα των μαθητών: οι ελλείψεις εκπαιδευτικών, ο μεγάλος αριθμός μαθητών στις τάξεις, η κατάσταση των σχολικών κτιρίων, ο ιδιαίτερα απαιτητικός σχολικός φόρτος, οι οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες, ο αποκλεισμός από την τριτοβάθμια εκπαίδευση των οικονομικά και κοινωνικά αδύναμων, η επιβολή διδάκτρων. Πως κατάντησαν έτσι τα σχολεία; Συνδέονται με τους προϋπολογισμούς λιτότητας της δεκαετίας Μακρόν; Είναι ζήτημα πολιτικής επιλογής των ισχυρών;

Στον τομέα της δημόσιας παιδείας, η εικόνα είναι απογοητευτική, εξαιτίας των οξειών ελλείψεων σε εκπαιδευτικό προσωπικό και των σοβαρών κτιριακών προβλημάτων, τα οποία πλήττουν πρωτίστως τις εργατικές συνοικίες των προαστίων με πυκνό πληθυσμό μεταναστευτικής καταγωγής.

Τα φαινόμενα αυτά συνιστούν το αποτέλεσμα νεοφιλελεύθερων πολιτικών που εφαρμόζονται συστηματικά από μέσα της δεκαετίας του 2000 (κυρίως υπό την προεδρία Σαρκοζί), μέσω περικοπών στις δημόσιες δαπάνες και διεύρυνσης των κοινωνικών ανισοτήτων.

Παρατηρείται ένας βαθύς ταξικός διαχωρισμός ανάμεσα στα περιζήτητα λύκεια των αστικών κέντρων, τα οποία συγκεντρώνουν μαθητές των ανώτερων στρωμάτων και διαθέτουν αφθονία υλικών και ανθρώπινων πόρων, και στα λύκεια των λαϊκών γειτονιών ή των αγροτικών περιοχών που στερούνται βασικών υποδομών καθώς και διδακτικού και υποστηρικτικού προσωπικού (ψυχολόγους, νοσοκόμες κ.λπ). Αυτή η ταξική πολιτική οξύνθηκε κατά τη δεκαετή διακυβέρνηση Μακρόν, με εκτεταμένες φοροελαφρύνσεις προς το κεφάλαιο, τις επιχειρήσεις και τους ιδιοκτήτες, οι οποίες αποσταθεροποίησαν τον κρατικό προϋπολογισμό και οδήγησαν σε διαρκείς περικοπές στην παιδεία και την υγεία.

Διαβάστε: Γαλλία / «Βούλιαξε» το Παρίσι – Εκατοντάδες χιλιάδες στους δρόμους με τους μαθητές, συγκρούσεις με την αστυνομία

Η γενικότερη πολιτική και κοινωνική κατάσταση πώς επηρεάζει τις κινητοποιήσεις; Γιατί κατέβηκαν και οι εργαζόμενοι στους δρόμους στο πλευρό των μαθητών;

Η μαθητική και κοινωνική διαμαρτυρία τροφοδοτείται άμεσα από την οικονομική ασφυξία που βιώνουν οι οικογένειες και οι εργαζόμενοι. Για παράδειγμα οι δημόσιοι υπάλληλοι στη Γαλλία έχουν απωλέσει το ένα τέταρτο της αγοραστικής τους δύναμης την τελευταία δεκαετία, σε ένα περιβάλλον καθηλωμένων μισθών και αλματώδους αύξησης του κόστους στέγασης, ενέργειας, τροφίμων και ειδών πρώτης ανάγκης.

Επιπλέον, υφίσταται ένα βαθύ δημοκρατικό έλλειμμα καθώς η επιταγή για αλλαγή πολιτικής που εκφράζει ο κόσμος δεν εισακούεται εδώ και πολλά χρόνια. Για παράδειγμα, μετά τις βουλευτικές εκλογές του 2024, όπου η Κεντροαριστερά αναδείχθηκε πρώτη πολιτική δύναμη, ο πρόεδρος Μακρόν συγκρότησε κυβέρνηση Δεξιάς και Κέντρου με τη στήριξη της Ακροδεξιάς.

Το δημοκρατικό αυτό αδιέξοδο επιτείνει τη ριζοσπαστικοποίηση της νεολαίας και κινητοποιεί τους εργαζόμενους γονείς. Η κοινωνική αναταραχή αποτυπώνεται στην πρόσφατη απεργία των δημοσίων υπαλλήλων, στο διαδικτυακό κάλεσμα των Κίτρινων Γιλέκων για τις 17 Οκτωβρίου, καθώς και στη γενική απεργία των συνδικάτων που έχει προκηρυχθεί για τις 5 Νοεμβρίου.

ΠΗΓΗ: X

Την ίδια ώρα μια έρευνα από την ομάδα ενός από τους πιο επιδραστικούς σύγχρονους Γάλλους οικονομολόγους, διεθνώς αναγνωρισμένος για την εκτενή έρευνά του πάνω στις οικονομικές ανισότητες, Τομά Πικετί, έχει υπολογίσει την αναδιανομή σχεδόν 1.5 τρισεκατομμυρίου ευρώ από τις μεσαίες και κατώτερες τάξεις προς την κορυφή της πυραμίδας, τους δισεκατομμυριούχους της Γαλλίας. Είναι αυτός λόγος για τον ξεσηκωμό;

Στο οικονομικό πεδίο συντελείται μια τεράστια αναδιανομή εισοδήματος προς όφελος των ανώτερων κοινωνικών τάξεων, η οποία συνοδεύεται από θεαματική αύξηση του αριθμού των δισεκατομμυριούχων, ακολουθώντας μια γενικότερη τάση της Δυτικής Ευρώπης και των Ηνωμένων Πολιτειών υπό το νεοφιλελεύθερο υπόδειγμα.

Ο συσσωρευμένος αυτός πλούτος και η δημόσια παρουσία των εκπροσώπων του προσλαμβάνουν προκλητικό χαρακτήρα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν το γεγονός ότι χθες, όταν την ίδια στιγμή που εκδηλώνονταν ογκώδεις διαδηλώσεις στους δρόμους, η Μπριζίτ Μακρόν εμφανίστηκε στην Fashion Week του Παρισιού συνοδευόμενη από τον Μπερνάρ Αρνό, ιδιοκτήτη της LVMH και πλουσιότερο Γάλλο με περιουσία που υπερβαίνει τα 150 δισεκατομμύρια ευρώ. Η δημόσια αυτή εμφάνιση, που παρέπεμπε σε αισθητική Μαρίας Αντουανέτας, κατέδειξε την πλήρη αποκοπή της πολιτικής και οικονομικής ηγεσίας από την κοινωνική πραγματικότητα.

Ο πρωθυπουργός Σεμπαστιάν Λεκορνού δήλωσε απευθυνόμενος στην αριστερή αντιπολίτευση, κατηγορώντας την, πως «η βία είναι μέρος του πολιτικού της σχεδίου για να δημιουργήσει χάος στη χώρα από τώρα μέχρι τις προεδρικές εκλογές». Πείθει;

Αδυνατώντας να ανταποκριθεί στα αιτήματα των διαδηλωτών λόγω του τεράστιου ελλείμματος που προκάλεσαν οι φοροαπαλλαγές στους εύπορους, η κυβέρνηση εφαρμόζει έναν προϋπολογισμό αυστηρής λιτότητας που δεν επιτρέπει την ενίσχυση της παιδείας. Στο πλαίσιο αυτό, η πολιτική ηγεσία αναζητά αποδιοπομπαίους τράγους για να απονομιμοποιήσει τις κινητοποιήσεις, στοχοποιώντας το κόμμα Ανυπότακτη Γαλλία του Ζαν Λυκ Μελανσόν ως υποκινητή των διαμαρτυριών.

Ωστόσο, το κυβερνητικό αυτό αφήγημα πείθει πλέον μόνο την ακροδεξιά και το ακραίο κέντρο, καθώς οι οικογένειες βιώνουν καθημερινά την κατάρρευση των σχολείων και αντιλαμβάνονται την απόσειση των ευθυνών ως ένα αμιγώς επικοινωνιακό τέχνασμα.

Η «εξήγηση» του Ντόναλντ Τραμπ είναι πως «το Ισλάμ φταίει για όσα γίνονται στη Γαλλία, όχι τα σχολεία». Τι λέει η ακροδεξιά στη Γαλλία;

Από την πλευρά της, η γαλλική Ακροδεξιά ευθυγραμμίζεται με την κυβερνητική ρητορική περί χειραγώγησης των μαθητών από ακραίες αριστερές οργανώσεις. Εντούτοις, περιέρχεται σε δυσχερή θέση καθώς αδυνατεί να απορρίψει πλήρως τα αιτήματα κοινωνικής δικαιοσύνης, τα οποία υποτίθεται ότι υπερασπίζεται το κόμμα της Μαρίν Λεπέν (έστω και επικοινωνιακά).

Παράλληλα, η ακροδεξιά ηγεσία βρίσκεται αντιμέτωπη με σοβαρά σκάνδαλα, όπως την καταδίκη της Μαρίν Λεπέν για κατάχρηση δημόσιου χρήματος και τις αποκαλύψεις για αντισημιτικά γραπτά του Ζορντάν Μπαρντελά, ενώ εσωτερικές συγκρούσεις ταλανίζουν το κόμμα.

Σε μια ενδιαφέρουσα συγκυρία, την ώρα που όλοι ασχολούνταν με τις μαζικές κινητοποιήσεις μαθητών, φοιτητών και εργαζόμενων, η παρουσίαση του οικονομικού σχεδίου της Λεπέν σε συνέντευξη Τύπου αντιμετωπίστηκε με γενική αδιαφορία από την κοινή γνώμη. Είναι προφανές ότι η μετατόπιση της πολιτικής ατζέντας στα κοινωνικά ζητήματα βλάπτει τα εκλογικά συμφέροντα της Ακροδεξιάς ενόψει των προεδρικών εκλογών του 2027, όπως έχω αναλύσει ενδελεχώς και αλλού.

Πολλοί από τους νέους που συμμετέχουν είναι παιδιά μεταναστών, όπως ο 19χρονος Ριάντ Ρανί Γαλλοαλγερινός, επικεφαλής της Ένωσης Μαθητών Λυκείου που έχει αναδειχθεί σε μία από τις πιο αναγνωρίσιμες μορφές του κινήματος…Τι συμβαίνει στα…προάστια;

Ιδιαίτερο γνώρισμα της τρέχουσας κινητοποίησης αποτελεί η μαζική συμμετοχή μαθητών και φοιτητών από τα εργατικά προάστια, οι οποίοι είναι συχνά πρώτης, δεύτερης ή τρίτης γενιάς μεταναστών, καθώς το κίνημα ξεκίνησε από τις περιοχές αυτές όπου τα σχολεία βρίσκονται στη χειρότερη κατάσταση.

Οι νέοι αυτοί εκτός των ταξικών ανισοτήτων ζουν καθημερινά ρατσιστικές διακρίσεις. Παράλληλα, καταγράφεται ενεργός συμμετοχή και εκδηλώσεις αλληλεγγύης από τα προνομιούχα λύκεια του κεντρικού Παρισιού, αποδεικνύοντας μια κοινή γενεακή προσέγγιση και συνοχή της λεγόμενης Gen Z απέναντι στα οξυμένα κοινωνικά προβλήματα και στα αδιέξοδα του καπιταλισμού.

EPA/MOHAMMED BADRA

Διαβάστε: Ριάντ Ρανί / Ο 19χρονος που έγινε η «φωνή» των μαθητικών κινητοποιήσεων στη Γαλλία

Τι ρόλο έχουν διαδραματίσει τα κοινωνικά δίκτυα στην εξάπλωση των κινητοποιήσεων; Βλέπουμε στο TikTok οι μαθητές να μεταδίδουν εικόνες. Βίντεο που καταγράφονται με κινητά τηλέφωνα δείχνουν συγκρούσεις, αστυνομικές επιχειρήσεις κ.λπ. Και ποια είναι η στάση των παραδοσιακών μέσων ενημέρωσης;

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην οργάνωση και την εξάπλωση των διαμαρτυριών. Πλατφόρμες όπως το TikTok και το Instagram χρησιμοποιούνται για τη διάχυση περιεχομένου, ενώ το Snapchat αξιοποιείται εκτεταμένα για τον συντονισμό των δράσεων.

Η ευχέρεια των νέων να βιντεοσκοπούν τα τεκταινόμενα αποκαλύπτει την αστυνομική καταστολή, διαμορφώνοντας ένα αντίπαλο οπτικοακουστικό αφήγημα που μετατοπίζει την κοινή γνώμη και ακυρώνει τις προσπάθειες των κυρίαρχων μέσων ενημέρωσης να απονομιμοποιήσουν το μαθητικό και κοινωνικό κίνημα.

ΠΗΓΗ