Εκεχειρία στη Γάζα: Τα κενά και γιατί ήρθε τώρα (του Σωτήρη Ρούσσου*) - Για τους Παλαιστίνιους δεν υπάρχει ειρήνη χωρίς δικαιοσύνη (ρεπορτάζ με Παλαιστίνιους που ζουν στην Ελλάδα)

AP

Ο Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Θρησκείας στη Μέση Ανατολή, Σωτήρης Ρούσσος, γράφει για την επίτευξη συμφωνίας για εκεχειρία στη Γάζα και για τα προβληματικά στοιχεία που μπορούν να ναρκοθετήσουν την πλήρη εφαρμογή της.

 

Εκεχειρία στη Γάζα: Τα κενά και γιατί ήρθε τώρα

• ΣΩΤΗΡΗΣ ΡΟΥΣΣΟΣ

Η συμφωνία για την εκεχειρία αποτελεί χωρίς αμφιβολία μια πολύ θετική εξέλιξη, πρωτίστως γιατί δίνει ανάσα ζωής και ελπίδας στα εκατομμύρια των Παλαιστινίων στην Λωρίδα της Γάζας και μπορεί να οδηγήσει σε οριστικό τέλος την εθνοκάθαρση που επιχειρείται από το Ισραήλ.

Βέβαια η συμφωνία αυτή έχει προβληματικά στοιχεία που είναι δυνατόν να ναρκοθετήσουν την πλήρη εφαρμογή της. Πρώτον είναι συμφωνία τριών σταδίων από έξι εβδομάδες υλοποίησης το καθένα αλλά μόνο για το πρώτο έχουν συμφωνηθεί οι κρίσιμες λεπτομέρειες εφαρμογής της εκεχειρίας και της ανταλλαγής ομήρων με πολιτικούς κρατούμενους. Οι λεπτομέρειες των δύο επόμενων σταδίων και της πλήρους αποχώρησης του Ισραήλ δεν έχουν συμφωνηθεί και ο καθορισμός τους αναβάλλεται για το τέλος της πρώτης περιόδου. Αυτό δίνει τη δυνατότητα σε καθένα από τα δύο μέρη να τορπιλίσουν τη συμφωνία. Η πίεση που θα δεχθεί ο Νετανιάχου από τα ακροδεξιά κόμματα των εποίκων και του θρησκευτικού σιωνισμού μπορεί να οδηγήσει στην υπονόμευση των δύο επόμενων σταδίων και να αναβάλλει επ’ αόριστον την πλήρη αποχώρηση του ισραηλινού στρατού από την Λωρίδα της Γάζας. Εδώ είναι κρίσιμης σημασίας το κατά πόσο είναι διατεθειμένη η κυβέρνηση Τραμπ να πιέσει το Τελ Αβίβ για την εφαρμογή και των τριών σταδίων της εκεχειρίας. Άλλωστε σύμφωνα με αραβικά μέσα ο απεσταλμένος του Τραμπ για τη Μέση Ανατολή έδωσε σχετικές διαβεβαιώσεις στη Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και την Αίγυπτο.

Το δεύτερο πρόβλημα είναι ότι δεν καθορίζεται με σαφήνεια η πολιτική διοίκηση της Γάζας κατά τη διάρκεια της εκεχειρίας. Έχει συμφωνηθεί να υπάρξει μια επιτροπή τεχνοκρατών με διεθνή επιτήρηση αλλά επί του εδάφους η επιτροπή αυτή θα πρέπει να συνεργαστεί με την Χαμάς για να έχει στοιχειώδη αποτελεσματικότητα. Δεν χρειάζεται δηλαδή η Χαμάς να είναι στην επιτροπή αυτή για να ασκεί πίεση. Η Παλαιστινιακή Αρχή διέρχεται πολύ σοβαρή κρίση εσωτερικής πολιτικής νομιμοποίησης στην Δυτική Όχθη και θα είναι εξαιρετικά δύσκολο να αναλάβει την διοίκηση της Λωρίδας της Γάζας ακόμη και με τη συγκατάθεση του Ισραήλ που σήμερα την απορρίπτει. Μόνο η απελευθέρωση των φυλακισμένων Παλαιστινίων ηγετών και κυρίως του Μαρουάν Μπαργούτι και η διενέργεια εκλογών όταν η Γάζα σταθεί κάπως στα πόδια της μπορούν να διαμορφώσουν μια παλαιστινιακή ηγεσία αντάξια του ονόματός της.

Η απάντηση στο ερώτημα γιατί η συμφωνία επετεύχθη τώρα δεν έχει μόνο ιστορική και δημοσιογραφική σημασία αλλά καθορίζει το μέλλον της συμφωνίας αλλά και του Παλαιστινιακού Ζητήματος. Υπήρξε μια σωρευτική επίδραση τεσσάρων παραγόντων.

Πρώτον, η μεγάλη πίεση που ασκούσε εντός του Ισραήλ το κίνημα για την επιστροφή των ομήρων αλλά και το πολύ υψηλό κόστος σε ζωές στρατιωτών και στην οικονομία της χώρας. Ο στρατός είχε ήδη πληροφορήσει την κυβέρνηση Νετανιάχου ότι η αποστολή του στην Γάζα έχει τελειώσει με την έννοια ότι εξουδετέρωσε πλήρως την ικανότητα της Χαμάς να πλήξει το Ισραήλ. Δεν μπορεί να εξαλείψει πλήρως την Χαμάς γιατί αυτό θα σήμαινε να σκοτώσει ή να εκδιώξει εκατοντάδες χιλιάδες που αποτελούν την δυνητική δεξαμενή στρατολόγησης της οργάνωσης.

Δεύτερον, σημαντικές φωνές της πολιτικής ελίτ του Ισραήλ διαπίστωναν ότι υπάρχει μια σαφής πορεία αποδυνάμωσης της διεθνούς νομιμοποίησης του κράτους του Ισραήλ λόγω των αποφάσεων της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, των ανακοινώσεων διεθνών οργανισμών και των ενταλμάτων που εξέδωσε το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο. Πολύ σημαντική είναι η μεταστροφή μεταξύ των νέων Αμερικανοεβραίων. Το 37% των Αμερικανών Εβραίων εφήβων εξέφρασε συμπάθεια για τη Χαμάς, πενταπλάσιο ποσοστό από το 7% των Εβραίων εφήβων παγκοσμίως. Στην ίδια γραμμή, το 42% των Εβραίων εφήβων των ΗΠΑ πιστεύουν ότι το Ισραήλ διαπράττει γενοκτονία στη Γάζα, σχεδόν πέντε φορές περισσότεροι από το 9% των συνομήλικων τους διεθνώς.

Τρίτον, οι παρεμβάσεις του Αμερικανού εκλεγμένου προέδρου Τραμπ μέσω του διαμεσολαβητή του Στιβ Γουίτκοφ έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην αίσια κατάληξη των διαπραγματεύσεων. Βασικός πυλώνας της στρατηγική του Τραμπ για την Μέση Ανατολή είναι η προσέγγιση και εάν είναι δυνατόν και η συμμαχία Ισραήλ και Σαουδικής Αραβίας που θα αποτελεί δύναμη αποτροπής της ιρανικής επιρροής στην περιοχή και θα διευκολύνει την μεταφορά αμερικανικών δυνάμεων από τη Μέση Ανατολή στην περιοχή της Κίνας. Ο πόλεμος για την Γάζα είναι για τον Τραμπ ένα εμπόδιο για την προσέγγιση αυτή και θέλει να τελειώσει το συντομότερο.

Τέταρτον, η πλήρης αποδυνάμωση της Χαμάς και η ήττα του «άξονα της αντίστασης» με την πτώση του καθεστώτος Άσαντ και κυρίως με την αποδυνάμωση της Χεζμπολάχ και του Ιράν. Η ήττα αυτή στερεί από την Χαμάς τους βασικούς περιφερειακούς συμμάχους της και ακυρώνει οποιαδήποτε περίπτωση γενίκευσης της σύγκρουσης. Δεν θα πρέπει να παραβλέψουμε και την έντονη δυσαρέσκεια των Παλαιστινίων της Γάζας για τις καταστροφικές επιπτώσεις της επιχείρησης της 7ης Οκτωβρίου και της κακής εκτίμησης της Χαμάς για την ισραηλινή αντίδραση.

Αν τελικά εφαρμοστεί η εκεχειρία δεν θα είναι το τέλος μιας ακόμη παλαιστινιακής εξέγερσης, μετά την πρώτη και τη δεύτερη Ιντιφάντα. Θα είναι λάθος για το Ισραήλ και την παλαιστινιακή ηγεσία να πιστέψουν ότι τα πράγματα θα επιστρέψουν στην προ του πολέμου κατάσταση, με μια Γάζα ανοικτή φυλακή και την Δυτική Όχθη έρμαιο των Ισραηλινών εποίκων και μιας πολιτικά ανάπηρης παλαιστινιακής ηγεσίας. Ο πόλεμος της Γάζας θα αποτελέσει ορόσημο για τον ίδιο τον χαρακτήρα του παλαιστινιακού κινήματος.

* Ο Σωτήρης Ρούσσος είναι Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Θρησκείας στη Μέση Ανατολή στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου και επιστημονικός υπεύθυνος του Κέντρου Μεσογειακών, Μεσανατολικών και Ισλαμικών Σπουδών

ΠΗΓΗ

***

AP Photo/Petros Giannakouris

ΕΚΕΧΕΙΡΙΑ ΣΤΗ ΓΑΖΑ: ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΠΑΛΑΙΣΤΙΝΙΟΥΣ ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΕΙΡΗΝΗ ΧΩΡΙΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ

Παλαιστίνιοι που ζουν στην Ελλάδα μοιράζονται τις σκέψεις και τις ανησυχίες τους στον απόηχο της συμφωνίας για εκεχειρία στη Γάζα.

REPORTAGE: ΜΑΡΙΛΕΝΑ ΚΟΥΝΤΟΥΡΗ  

H συμφωνία Ισραήλ – Χαμάς για κατάπαυση του πυρός στη Γάζα, που υπεγράφη στις 15 Ιανουαρίου και τέθηκε σε ισχύ το πρωί της Κυριακής 19/1, 471 ημέρες μετά την έναρξη μιας από τις πιο αιματηρές και καταστροφικές συγκρούσεις στην ιστορία της Μέσης Ανατολής, επανέφερε τα χαμόγελα στα πρόσωπα εκατομμύρια ανθρώπων σε όλο τον κόσμο, και ιδιαίτερα στον παλαιστινιακό λαό, που τους τελευταίους 15 μήνες υπέμεινε έναν φαύλο κύκλο βίας, θανάτου και καταστροφής.

Οι πανηγυρισμοί στους καταυλισμούς των εκτοπισμένων στη Λωρίδα της Γάζας από το βράδυ που ανακοινώθηκε η εκεχειρία, είναι ενδεικτικοί της ελπίδας και της ανακούφισης που προσφέρει η εν λόγω συμφωνία τόσο στους κατοίκους της Παλαιστίνης, που κατάφεραν να επιβιώσουν της γενοκτονικής πολιτικής του Ισραήλ όσο και σε εκείνους που ζουν στη διασπορά και παρακολουθούν ανελλιπώς και με αγωνία τις εξελίξεις στην πατρίδα τους.

Οι τελευταίοι 15 μήνες ήταν αναμφισβήτητα μια δοκιμασία επιβίωσης, που αφήνει πίσω της ανεξίτηλα ψυχικά τραύματα και έναν βαθύ, ανεπανόρθωτο πόνο σε όσους κλήθηκαν να την υποστούν.

Ωστόσο, όπως μάς περιγράφουν Παλαιστίνιοι και Παλαιστίνιες που ζουν στην Ελλάδα, με τους οποίους συνομιλήσαμε λίγα 24ωρα μετά την υπογραφή της συμφωνίας, “η εκεχειρία δεν σημαίνει και το τέλος του πολέμου”.

ΤΑ ΑΝΑΠΑΝΤΗΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ

“Ποιος άνθρωπος δεν θα ήταν χαρούμενος, γνωρίζοντας ότι επιτέλους δεν θα κινδυνεύει να πεθάνει από μια οβίδα ή από μία σφαίρα ανά πάσα στιγμή;” αναφέρει αρχικά ο Αχμάντ Χασάν, πρόεδρος της Παλαιστινιακής Παροικίας στην Ελλάδα.

“Σίγουρα η συμφωνία είναι ένα θετικό βήμα, γιατί, έστω και προσωρινά, θα σταματήσει το λουτρό αίματος στη Γάζα.

Η δυνατότητα επιστροφής των ανθρώπων στα σπίτια τους, ακόμη κι αν αυτά έχουν γκρεμιστεί, η επανένωση εκατοντάδων οικογενειών, που χωρίστηκαν στην έναρξη του πολέμου και έχουν να συναντηθούν ενάμιση χρόνο, γιατί άλλοι έμειναν εγκλωβισμένοι στη Ράφα και άλλοι στη Γάζα καθώς και η απελευθέρωση Παλαιστινίων κρατούμενων, κυρίως γυναικών και παιδιών, από τις ισραηλινές φυλακές αποτελούν μία θετική εξέλιξη”, προσθέτει.

Όμως, αυτή είναι μόνο η αρχή, καθώς η προσπάθεια για να ξαναχτίσει ο παλαιστινιακός λαός τη ζωή του σε μια σχεδόν ολοκληρωτικά κατεστραμμένη χώρα τώρα ξεκινά. Και, όπως φαίνεται, η συμφωνία δεν άπτεται αυτής της πρόκλησης.

“Πάνω από 100.000 άνθρωποι είτε έχουν σκοτωθεί είτε είναι θαμμένοι στα συντρίμμια είτε είναι αγνοούμενοι και τραυματίες. Τα περισσότερα σχολεία και νοσοκομεία στη Λωρίδα της Γάζας έχουν καταστραφεί. Εκατομμύρια σπίτια είναι γκρεμισμένα. Χιλιάδες παιδιά έμειναν ορφανά. Υπάρχει δυστυχία και τα ψυχικά τραύματα των ανθρώπων είναι πολύ μεγάλα. Ποιος θα φροντίσει για όλα αυτά;” συμπληρώνει ο κ. Αχμάντ Χασάν.

Σύμφωνα με τη UNICEF, περίπου 1,1 εκατομμύριο παιδιά στη Λωρίδα της Γάζας χρειάζονται ψυχοκοινωνική υποστήριξη και σχετική παρακολούθηση από ειδικούς. Τα περισσότερα από αυτά υποφέρουν από εφιάλτες, άγχος και παραλυτικούς φόβους, που έχουν να κάνουν με τις αεροπορικές επιδρομές και τις απώλειες μελών των οικογενειών τους.

Όλα αυτά έχουν συνέπεια τα παιδιά αυτά είτε να γίνονται επιθετικά είτε να εμφανίζουν σημάδια “παραίτησης”, όπως η διακοπή της ομιλία τους. Όπως τονίζουν οι ειδικοί, τα παιδιά, ακόμη και αν λάβουν φροντίδα, θα κουβαλούν για πολλά χρόνια μέσα τους τις ψυχικές συνέπειες του πολέμου, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την ομαλότητα του βίου τους.

Υπολογίζεται ότι από την αρχή του πολέμου περίπου 19.000 παιδιά έχουν μείνει ορφανά.

“Δυστυχώς, αυτή η συμφωνία αμαυρώνεται από τα τεράστια προβλήματα που μένουν άλυτα”, εξηγεί στο NEWS 24/7 ο Μοχάμεντ Αμπουάσαμπε, Παλαιστίνιος που ζει στην Ελλάδα.

“Πάνω από 40.000 σοβαρά τραυματίες χρειάζονται άμεση φροντίδα και νοσηλεία. Τα νοσοκομεία της Γάζας δεν μπορούν να ανταποκριθούν. Πρέπει να πάνε στο εξωτερικό. Τι θα γίνει με αυτούς; Και αν πάνε, φοβόμαστε ότι οι Ισραηλινοί δεν θα τους επιτρέψουν να γυρίσουν, όπως έχει γίνει και άλλες φορές. Η συμφωνία δεν προβλέπει τίποτα, προς το παρόν, για τους τραυματίες.

Επίσης, περίπου 2 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν μείνει χωρίς στέγη. Πού θα μείνουν; Πάλι σε σκηνές; Για πόσο καιρό; Το 80% των υποδομών της Γάζας έχει καταστραφεί. Ποιος θα αναλάβει την ανοικοδόμηση; Όλα αυτά είναι ερωτήματα που δεν έχουν απαντηθεί”, αναφέρει.

Η Γάζα μετά από 15 μήνες πολέμου:

• Πάνω από 46.000 Παλαιστίνιοι έχουν σκοτωθεί, οι περισσότεροι από τους οποίους είναι άμαχοι.
• Περίπου 110.000 τραυματίες, εκ των οποίων πάνω από το ένα τέταρτο έχουν υποστεί σοβαρούς και μόνιμους τραυματισμούς, όπως ακρωτηριασμούς, εγκαύματα και κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις.
• 1,9 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί, δηλαδή περίπου το 90% του πληθυσμού της Γάζας
• Πολλοί ζουν σε καταυλισμούς με σκηνές και υπερπλήρη καταφύγια, χωρίς επαρκή πρόσβαση σε καθαρό νερό και υγειονομικές συνθήκες
• Το 90% των κατοικιών έχουν καταστραφεί ή υποστεί ζημιές, καθιστώντας πολλές περιοχές μη κατοικήσιμες
• Σχολεία, νοσοκομεία, τεμένη, καταστήματα και γραφεία έχουν βομβαρδιστεί επανειλημμένα
• Καταγράφηκαν 654 επιθέσεις σε υγειονομικές εγκαταστάσεις και σχεδόν όλα τα σχολικά κτήρια έχουν υποστεί ζημιές ή καταστραφεί
• Από τα 36 νοσοκομεία της Γάζας, μόνο τα 18 (50%) λειτουργούσαν εν μέρει έως το τέλος του 2024. Η συνολική δυναμικότητά τους έχει περιοριστεί σε μόλις 1.800 κλίνες
• Η γεωργική παραγωγή έχει καταστραφεί, οδηγώντας σε ευρεία πείνα και υποσιτισμό
• 68% του οδικού δικτύου (1.190 χλμ.) έχει καταστραφεί, ενώ άλλα 415 χλμ. έχουν υποστεί σοβαρές ζημιές
• Οι αποστολές ανθρωπιστικής βοήθειας μειώθηκαν δραστικά, με τον ΟΗΕ να προειδοποιεί για επικείμενο λιμό στη βόρεια Γάζα
• Ο αεροπορικός βομβαρδισμός έχει ισοπεδώσει ολόκληρες γειτονιές, μετατρέποντας περιοχές όπως το στρατόπεδο προσφύγων Jabaliya σε σωρούς ερειπίων. Δορυφορικές εικόνες και ντοκουμέντα από πόλεις όπως η Ράφα και η Χαν Γιουνίς δείχνουν εκτεταμένες καταστροφές, που αφήνουν τις γειτονιές μη αναγνωρίσιμες

“Ανησυχούμε βαθιά ότι το Ισραήλ μπορεί να βρει αφορμή να ακυρώσει τη συμφωνία. Η κυβέρνησή του φαίνεται αποφασισμένη να συνεχίσει την πολιτική της εξόντωσης των Παλαιστινίων, με στόχο να πάρει τον πλήρη έλεγχο της Γάζας. Ο φόβος μας είναι ότι ακόμα και με την εκεχειρία, η βοήθεια που χρειάζεται ο λαός μας για να ξανασταθεί στα πόδια του δεν θα φτάσει ποτέ”, επισημαίνει από την πλευρά της η Σάλμα Σάουα, Παλαιστίνια που ζει στην Ελλάδα.

ΑΒΕΒΑΙΟ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΓΑΖΑΣ

Εκτός, όμως, από τα άμεσα και καθημερινά προβλήματα στη ζωή των Παλαιστινίων, εγείρονται σοβαρές ανησυχίες για το συνολικό μέλλον της περιοχής.

“Η Γάζα τα τελευταία 17 χρόνια βρίσκεται αποκλεισμένη και υπό τον ασφυκτικό έλεγχο του Ισραήλ. Τώρα ποιο είναι το μέλλον της; Πάλι θα είναι αποκλεισμένη και οι Ισραηλινοί θα ελέγχουν κάθε τι που μπαίνει και βγαίνει στην περιοχή; Επίσης τι προβλέπεται να γίνει με τους εποίκους στη Δυτική Όχθη και ιδιαίτερα στην Ιερουσαλήμ; Η συμφωνία δεν αναφέρει απολύτως τίποτα για ποια θα είναι η κατάσταση των Παλαιστινίων στη Δυτική Όχθη. Πάλι θα είναι υπό την καταπίεση και τον έλεγχο των ισραηλινών στρατιωτών και εποίκων; Και τρίτον, η συμφωνία δεν λέει τίποτα για το μέλλον της Γάζας. Ποιος θα διοικήσει τη Γάζα; Ποιος θα κληθεί να λύσει τα προβλήματα όλων αυτών των κατοίκων;” επισημαίνει ο Μοχάμεντ Αμπουάσαμπε.

Γιατί η Γάζα χαρακτηρίστηκε ως η “μεγαλύτερη υπαίθρια φυλακή του κόσμου”:

• Μικρή γεωγραφική έκταση και υψηλή πυκνότητα πληθυσμού: 2,3 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σε μια περιοχή μόλις 365 τ.χλμ., καθιστώντας τη μία από τις πιο πυκνοκατοικημένες περιοχές στον κόσμο
• Το Ισραήλ ελέγχει τα χερσαία σύνορα, τον εναέριο χώρο και τα χωρικά ύδατα της Γάζας
• Οι Παλαιστίνιοι χρειάζονται ειδικές άδειες για να φύγουν από τη Γάζα, με τις διελεύσεις να είναι περιορισμένες και χρονοβόρες
• Τα περάσματα Ερέζ και Ράφα στα σύνορα με το Ισραήλ και την Αίγυπτο συχνά παραμένουν κλειστά, δυσκολεύοντας τη μετακίνηση ανθρώπων και αγαθών.
• Η Γάζα εξαρτάται από την εισαγωγή τροφίμων, φαρμάκων και καυσίμων, την οποία ελέγχει το Ισραήλ

Διαβάστε εδώ αναλυτικά τι προβλέπει η συμφωνία εκεχειρίας

“Αυτό που πρέπει να τονιστεί είναι ότι η συμφωνία εκεχειρίας δεν σημαίνει ούτε το τέλος του πολέμου ούτε το τέλος της παλαιστινιακής υπόθεσης. Σκοπός των Παλαιστινίων είναι να απελευθερωθούν και να δικαιωθούν. Η εκεχειρία δεν σημαίνει ότι απελευθερώθηκε η Παλαιστίνη. Έχουμε αγώνα να δώσουμε ακόμα και για μένα τώρα αρχίζουν τα δύσκολα” σημειώνει ο Αχμάντ Χασάν.

“Αυτό που μας δίνει δύναμη είναι η υποστήριξη του κόσμου στην Ελλάδα και διεθνώς. Είδαμε εκατομμύρια ανθρώπους να βγαίνουν στους δρόμους, να διαδηλώνουν, να μας στηρίζουν. Ήταν μια κίνηση αλληλεγγύης που δεν θα ξεχάσουμε ποτέ. Ο λαός μας έχει περάσει πολλές καταστροφές, αλλά πάντα βρίσκει τη δύναμη να σταθεί ξανά στα πόδια του. Ελπίζουμε ότι, όπως έγινε πολλές φορές στο παρελθόν, έτσι και τώρα θα μπορέσουμε να ξαναχτίσουμε τη ζωή μας από την αρχή”, καταλήγει από την πλευρά της η Σάλμα Σάουα.

ΠΗΓΗ