ΗΠΑ και Ισραήλ διαπράττουν οικοκτονία στο Ιράν – Τοξική απειλή για εκατομμύρια ανθρώπους
Αποκαλυπτική έρευνα του The Intercept αναδεικνύει τις μακροχρόνιες περιβαλλοντικές και βιολογικές επιπτώσεις της αμερικανοϊσραηλινής στρατιωτικής σύγκρουσης, χαρτογραφώντας μια αόρατη οικολογική κρίση που απειλεί τις επόμενες γενιές στη Μέση Ανατολή
Πίσω από τις θριαμβευτικές πολεμικές διακηρύξεις, η στρατιωτική σύγκρουση στο Ιράν αφήνει πίσω της ένα τοξικό αποτύπωμα ανυπολόγιστων διαστάσεων. Όπως αποκαλύπτει εκτενής δημοσιογραφική έρευνα του The Intercept, οι στρατιωτικές επιχειρήσεις εξελίσσονται σε μια συστηματική οικοκτονία. Η καταστροφή κρίσιμων υποδομών, η διασπορά βαρέων μετάλλων, η ατμοσφαιρική ρύπανση και η θαλάσσια μόλυνση δεν συνιστούν απλώς παρενέργειες των μαχών, αλλά συνθέτουν μια υγειονομική και περιβαλλοντική βόμβα, η οποία απειλεί να δηλητηριάσει το μέλλον του πληθυσμού της περιοχής, ανακαλώντας τις δραματικές συνέπειες που καταγράφηκαν τα προηγούμενα χρόνια στην ιρακινή Φαλούτζα.
Από την ατμόσφαιρα στον Περσικό Κόλπο
Οι σχεδόν 40.000 Ιρανοί που έχασαν τη ζωή τους ή τραυματίστηκαν αποτελούν μόνο την ορατή πλευρά της κρίσης. Η συνολική περιβαλλοντική επιβάρυνση μόλις τώρα αρχίζει να αποκαλύπτεται, παρά τα εμπόδια που προκαλεί η εσκεμμένη δορυφορική συσκότιση. Ιδιωτικές εταιρείες παροχής δορυφορικών δεδομένων περιόρισαν τη δημοσιοποίηση εικόνων από τη Μέση Ανατολή κατόπιν αιτήματος της αμερικανικής κυβέρνησης, με στόχο την απόκρυψη των ζημιών στις στρατιωτικές βάσεις των ΗΠΑ, παρακωλύοντας παράλληλα το έργο των ανεξάρτητων ερευνητών.
Παρά τους περιορισμούς, το Παρατηρητήριο Συγκρούσεων και Περιβάλλοντος (Conflict and Environment Observatory) κατέγραψε περισσότερα από 300 περιστατικά σοβαρής περιβαλλοντικής βλάβης σε 12 χώρες της περιοχής. Σύμφωνα με έρευνα του Ινστιτούτου Κλίματος και Κοινότητας (Climate and Community Institute), οι αεροπορικές επιθέσεις κατά τις πρώτες 14 ημέρες του πολέμου απελευθέρωσαν περίπου 5 εκατομμύρια μετρικούς τόνους θερμοκηπιακών αερίων, ποσότητα που ισοδυναμεί με τις συνολικές ετήσιες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα της Ισλανδίας.
A man checks his phone on a beach as smoke rises from Israeli artillery shells on Qlaileh village, visible from Tyre city, south Lebanon, March 28, 2026. (AP Photo/Hussein Malla, File)
Στο στόχαστρο των στρατιωτικών επιχειρήσεων βρέθηκαν εγκαταστάσεις πυραύλων, αποθήκες πυρομαχικών, πετρελαϊκές υποδομές, πυρηνικοί σταθμοί, καθώς και πολιτικές υποδομές διπλής χρήσης, όπως εργοστάσια ηλεκτροπαραγωγής και μονάδες αφαλάτωσης. Η καταστροφή των μονάδων αφαλάτωσης θέτει σε άμεσο κίνδυνο την ύδρευση ολόκληρων περιοχών, διοχετεύοντας παράλληλα επικίνδυνες χημικές ουσίες, όπως το θειικό οξύ, στο θαλάσσιο και χερσαίο περιβάλλον. Την ίδια στιγμή, η ισοπέδωση αστικών συγκροτημάτων γεμίζει τους δρόμους με συντρίμμια και επικίνδυνη σκόνη αμιάντου, αυξάνοντας δραματικά τον κίνδυνο καρκινογενέσεων και αναπνευστικών νοσημάτων.
Η στοχοποίηση των υποδομών ορυκτών καυσίμων υπήρξε επίσης εκτεταμένη. Οι βομβαρδισμοί σε περισσότερες από είκοσι αποθήκες πετρελαίου στην Τεχεράνη κάλυψαν την πρωτεύουσα των 9 εκατομμυρίων κατοίκων με τοξικό νέφος, προκαλώντας βροχή μαύρου άνθρακα και θειικού οξέος. Επιπλέον, οι επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια –από το αιγυπτιακό λιμάνι της Δαμιέτης έως τις ακτές της Σρι Λάνκα– προκάλεσαν εκτεταμένες πετρελαιοκηλίδες.
Σύμφωνα με μελέτη της Σχολής Θαλάσσιων Επιστημών του Πανεπιστημίου της Νότιας Φλόριντα, η έκταση των πετρελαιοκηλίδων στον Περσικό Κόλπο τετραπλασιάστηκε τον Μάρτιο σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος.
Αντιδρώντας στην εκτεταμένη μόλυνση, ο εκπρόσωπος του Υπουργείου Εξωτερικών του Ιράν, Εσμαήλ Μπακαΐ, στηλίτευσε τη ρύπανση που φτάνει στις ιρανικές ακτές, θέτοντας το ερώτημα μέσω της πλατφόρμας X:
«Ποιος φέρει την ευθύνη για την αποκατάσταση αυτών των ζημιών; Είναι τα έθνη που καταναλώνουν τη φθηνή ενέργεια που εξάγεται από την περιοχή μας, οι ναυτασφαλιστές, ή οι εισβολείς και οι εταίροι τους που μετέτρεψαν τον Περσικό Κόλπο και τη Θάλασσα του Ομάν σε θέατρο πολεμικών επιχειρήσεων και πεδίο δοκιμών όπλων υψηλής καταστρεπτικότητας;».
Διαγενεακές βλάβες και η τοξική κληρονομιά των πολέμων
Η τοξική παρακαταθήκη των αμερικανικών πολεμικών επεμβάσεων διαθέτει μακρά ιστορία. Από τη χρήση του αποφυλλωτικού «Agent Orange» στη Νοτιοανατολική Ασία κατά τις δεκαετίες του 1960 και 1970 και τον καπνό των φλεγόμενων πετρελαιοπηγών στο Ιράκ το 1991, έως τους ανοικτούς λάκκους καύσης απορριμμάτων στις στρατιωτικές βάσεις μετά την 11η Σεπτεμβρίου, οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις έπληξαν τόσο τους τοπικούς πληθυσμούς όσο και τους ίδιους τους Αμερικανούς βετεράνους. Η ψήφιση του νόμου PACT Act το 2022 στις ΗΠΑ αποτελεί θεσμική αναγνώριση των χρόνιων παθήσεων, όπως ο καρκίνος και οι αναπνευστικές βλάβες, που προκλήθηκαν από την έκθεση στρατιωτών σε αυτούς τους τοξικούς παράγοντες.
Οι επιπτώσεις αυτές αποτυπώνονται με τον πλέον ανάγλυφο τρόπο στην ιρακινή πόλη Φαλούτζα, η οποία ισοπεδώθηκε κατά τις στρατιωτικές επιχειρήσεις του 2004, του 2014 και του 2016. Σύμφωνα με μελέτη ερευνητών, η εκτεταμένη χρήση πυρομαχικών απεμπλουτισμένου ουρανίου και η διασπορά βαρέων μετάλλων, όπως ο μόλυβδος, το αρσενικό, ο υδράργυρος και το τιτάνιο, προκάλεσαν μόνιμη μόλυνση του εδάφους και του υδροφόρου ορίζοντα.
Στη Φαλούτζα καταγράφηκε δωδεκαπλάσια αύξηση στα ποσοστά παιδικού καρκίνου, καθώς και κατακόρυφη άνοδος στις αυτόματες αποβολές και τις θανατηφόρες συγγενείς ανωμαλίες. Οι αναλύσεις έδειξαν ότι στα οστά του ενός τρίτου των εξετασθέντων –οι οποίοι ήταν παιδιά κατά την πολιορκία του 2004– εντοπίστηκαν επίπεδα ραδιενεργού ουρανίου 300 φορές υψηλότερα από τα αντίστοιχα επίπεδα σε συνομήλικα παιδιά στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η Κάλι Ρουμπάι, πολιτισμική ανθρωπολόγος και επίκουρη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Purdue, η οποία ήταν επικεφαλής της μελέτης για τη Φαλούτζα, εξήγησε τη μηχανική αυτής της καταστροφής:
«Ο ίδιος ο πόλεμος αφορά πάντα την καύση. Η καύση γενικά τοξικών υλικών αναπέμπει αυτούς τους ρύπους στον αέρα, το νερό και την τροφή των ανθρώπων. Κάθε φορά που κάποιος εισπνέει τον αέρα γύρω του, κληρονομεί τους ρύπους του πολέμου».
Two women from the Iranian Red Crescent Society stand as a thick plume of smoke from a U.S.-Israeli strike on an oil storage facility late Saturday rises into the sky in Tehran, Iran, Sunday, March 8, 2026. (AP Photo/Vahid Salemi, File)
Παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου
Τα ευρήματα της έρευνας για τη Φαλούτζα υπογραμμίζουν ότι οι πολεμικοί ρύποι λειτουργούν σε οικουμενικό επίπεδο. Η μελέτη περιλαμβάνει πρακτικές οδηγίες προστασίας για όσους επιστρέφουν σε βομβαρδισμένες περιοχές, μεταφρασμένες στα αραβικά και τα ουκρανικά, καθώς τα τοξικά σωματίδια παραμένουν ενεργά στο περιβάλλον για δεκαετίες.
Η στρατιωτική σύγκρουση στο Ιράν επιδεινώνει τις ήδη υπάρχουσες περιβαλλοντικές πιέσεις στη Μέση Ανατολή, συμπεριλαμβανομένης της παρατεταμένης πενταετούς ξηρασίας που απειλεί την ύδρευση της Τεχεράνης, καθώς και της υποβάθμισης των θαλάσσιων οικοσυστημάτων και των κοραλλιογενών υφάλων του Περσικού Κόλπου. Παράλληλα, η κρίση έχει πυροδοτήσει αναταράξεις στην παγκόσμια αγορά καυσίμων και απειλεί την αγροτική παραγωγή, θέτοντας δεκάδες εκατομμύρια ανθρώπους ενώπιον του κινδύνου επισιτιστικής κρίσης.
Η Διεθνής Επιτροπή του Ερυθρού Σταυρού υπενθυμίζει συστηματικά ότι το φυσικό περιβάλλον αποτελεί μη στρατιωτικό αγαθό και πρέπει να προστατεύεται. Παράλληλα, το Καταστατικό της Ρώμης του 1998, βάσει του οποίου ιδρύθηκε το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, ορίζει ρητά ότι η εσκεμμένη πρόκληση δυσανάλογης, εκτεταμένης και σοβαρής περιβαλλοντικής ζημιάς συνιστά έγκλημα πολέμου.
Όπως καταλήγει η επιστημονική ομάδα της Κάλι Ρουμπάι, «ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να περιοριστεί η τοξικότητα από βαρέα μέταλλα εξαιτίας του πολέμου είναι να μην βομβαρδίζονται πόλεις». Η θεμελιώδης παραδοχή ότι «οι άνθρωποι δεν μπορούν να είναι υγιείς αν ζουν σε άρρωστη γη» καθιστά σαφές ότι, ακόμη και μετά τη σιγή των όπλων, οι περιβαλλοντικές και βιολογικές συνέπειες της οικοκτονίας στο Ιράν θα εξακολουθήσουν να επηρεάζουν τη δημόσια υγεία για γενιές.
***
Τεράστια καταστροφή του περιβάλλοντος από το Ισραήλ στη Γάζα και τον Λίβανο! του Ναμπίλ Χαλάκ* (Nabil Hallak*)
Στη Γάζα, στο νότιο Λίβανο και σε πολλά μέρη του ανατολικού Λιβάνου και στα προάστια της πρωτεύουσας Βηρυτού, οι σιωνιστικές επιθέσεις που υποστηρίχθηκαν από την αμερικανική κυβέρνηση άφησαν πίσω τους πρωτοφανή περιβαλλοντική καταστροφή, συμπεριλαμβανομένης της ρύπανσης των υπόγειων και επιφανειακών υδάτινων πηγών, και της συσσώρευσης δεκάδων εκατομμυρίων τόνων ερειπίων και τοξικών αποβλήτων, εκτός από την εκτεταμένη κατεδάφιση της βλάστησης και των γεωργικών εκτάσεων και την καύση χιλιάδων παλαιών δέντρων με εμπρηστικά πυρομαχικά και λευκό φώσφορο.
Η περιβαλλοντική καταστροφή στη Λωρίδα της Γάζας
Κατάρρευση του συστήματος ύδρευσης και αποχέτευσης: Η διακοπή των μονάδων επεξεργασίας οδήγησε στη ροή εκατοντάδων χιλιάδων κυβικών μέτρων ακατέργαστων λυμάτων καθημερινά στη θάλασσα και στους δρόμους και στην ανάμειξή τους με τα υπόγεια ύδατα.
Συσσώρευση ερειπίων και μπάζα: Οι βομβαρδιστικές επιχειρήσεις προκάλεσαν τη δημιουργία περισσότερων από 40 έως 60 εκατομμυρίων τόνων ερειπίων αναμεμειγμένων με επικίνδυνα υλικά, υπολείμματα πολέμου και μη εκρηκτικά αντικείμενα, γεγονός που απειλεί να προκαλέσει μακροπρόθεσμη ατμοσφαιρική και υδάτινη ρύπανση.
Ερημοποίηση και ισοπέδωση εδάφους: Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις κατέστρεψαν τεράστιες ποσότητες γεωργικής γης και δενδροκάλυψης (συμπεριλαμβανομένων των ελαιόδεντρων), προκαλώντας την απώλεια της ζωτικής του δομής και αυξάνοντας τον κίνδυνο διάβρωσης και πλημμυρών.
Περιβαλλοντική ζημιά στον Λίβανο
Καταστροφή δασικής και γεωργικής κάλυψης: Οι επιδρομές και οι δασικές πυρκαγιές που προέκυψαν από τους έντονους βομβαρδισμούς οδήγησαν σε ζημιές χιλιάδων εκταρίων δασικών εκτάσεων, καθώς και στην καύση δεκάδων χιλιάδων πολυετών δέντρων όπως ελιές και εσπεριδοειδή.
Ρύπανση εδάφους και υδάτων: Μελέτες που εκδόθηκαν από το Υπουργείο Περιβάλλοντος του Λιβάνου και εκθέσεις πεδίου αποκάλυψαν υψηλά επίπεδα βαρέων μετάλλων και υπολειμμάτων λευκού φωσφόρου στις εκτάσεις του νότιου Λιβάνου, γεγονός που απειλεί την γεωργική περίοδο, την ασφάλεια των καλλιεργειών και τη γονιμότητα για τα επόμενα χρόνια.
Μπάζα και απόβλητα κατασκευών: Εκτεταμένες ζημιές σε οικιστικές περιοχές άφησαν εκατομμύρια κυβικά μέτρα μπάζα σε παραμεθόρια χωριά και πόλεις, γεγονός που αποτελεί σημαντικό περιβαλλοντικό και οικονομικό βάρος στην πορεία ανάκαμψης και ανοικοδόμησης.
Το Αραβικό Διεθνές Κέντρο Επικοινωνίας και Αλληλεγγύης βρίσκεται σε συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς και διεθνείς προσωπικότητες που ειδικεύονται σε περιβαλλοντικά ζητήματα μέσω μιας διεθνούς πρωτοβουλίας στην οποία συμμετέχουν διεθνείς ανθρωπιστικοί οργανισμοί για την ανάδειξη της καταστροφής και την αντιμετώπισή της.
*Ο Ναμπίλ Χαλάκ είναι Διευθυντής Διεθνών Σχέσεων στο Αραβικό Διεθνές Κέντρο Επικοινωνίας και Αλληλεγγύης
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου